KELÎLE VE DİMNE [MANZUM] (MES’ÛD)
masal/hikâye niteliğinde ahlak ve siyasetname kitabı
Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed (d. ? - ö. 803/1400-01’ten önce)

ISBN: 978-9944-237-87-1


14. yüzyıl şairlerinden Mes’ûd bin Ahmed’in mensur Kelîle ve Dimne tercümesinin yine kendisi tarafından yapılan nazma aktarımıdır. Mes'ûd bin Ahmed, Nasrullâh’ın Farsça versiyonunu esas alarak Kelîle ve Dimne'yi Türkçeye mensur biçimde tercüme ettikten sonra hamisi Aydınoğlu Îsâ Bey’in isteği ile kendi mensur metninden hareketle nazmettiği Kelîle ve Dimne’sini I. Murâd’a sunmuştur. Gotha yazmaları arasında 189 numarada bulunan bu eserin Mes’ûd bin Ahmed’e ait olduğu Semih Tezcan tarafından tespit edilmiştir. Milan Adamovic’in, mesneviyi anonim bir eser olarak neşretmesi üzerine bir tanıtma yazısı  yazan Tezcan (1995: 65-84), yapılan neşri tanıttıktan sonra söz konusu eserin Mes’ûd tarafından yazıldığı tezini ileri sürmüştür. Bu tezin ispatlayıcısı olarak da yazarın diğer eserleri ile elimizdeki manzum Kelîle ve Dimne arasındaki stil benzerliğini ve Mes’ûd’un bir diğer eseri olan Süheyl ü Nevbahâr’daki bir beytin çok az bir değişiklikle bu metinde de yer almasını ileri sürmüştür (Tezcan 1995: 73-74). Mes’ûd bin Ahmed'i bu eseri yazmaya teşvik eden kişi konusunda da görüşlerini belirten Tezcan; mesnevide “ille kim ashâb içinde bir kişi / kim anun eylük durur dâ’im işi” beytinde geçen “ashâb içinde bir kişi”den kastedilen kişinin, sonraki beyitlerde “Îsî-yi sânî durur âlemde ol” mısraıyla kendisine gönderme yapılan Aydınoğlu İsâ Bey olduğunu düşünmektedir (1995: 70-73). Mes’ûd’un yaşlılık döneminde kaleme aldığı bu manzum Kelîle ve Dimne’de, Zehra Toska'nın çalışmasına göre 16 bâb ve bir zeylden oluşan (1989: 322-328) mensur versiyondaki son 7 bölüm bulunmamaktadır.

Manzum Kelîle ve Dimne Milan Adamovic tarafından anonim bir eser olarak neşredilmiştir (Adamovic 1994).

Kelîle ve Dimne tercümesinin ayrıntıları için bk. "Kelîle ve Dimne (Mes’ûd)Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğühttp://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kelile-ve-dimne-hoca-mes-ud 

Şairin biyografisi için bk. “Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hoca-mesud-mesud-bin-ahmed 

Eserden Örnekler


Kelîle ve Dimne’den

Hod bu nesne girmezidi harcuma

Kim kılayıdum bu sözi tercüme


İlle kim ashâb içinde bir kişi

Kim anun eylük durur dâ'im işi


Gendüsi yavlak halîm ü pür-hüner

Dâ'im ol döker gümiş üzre güher


Her kaçan kim fikrile mevhûm ider

Sanasın kim dürleri manzûm ider


Elinün dili kaçan söylese söz

Bilür anı görmedin bu cümle göz


Anberi ay yüzine kılsa nikâb

Bir su'âlında belürür bin cevâb


Nâmeyi çün derc kılup imlâ kılur

Nesh-i nâzük lutfıla inşâ kılur


Göstericegin kalem ol deftere

Dercini kıla Utârid yüz pâre


Îsî-yi sânî durur âlemde ol

Bana andan zâhir oldı ışbu yol


Didi yaza-sen niçün yazmayasın

Şâhumuza bir kitâb düzmeyesin


Her biri geldi kodı bir yâdigâr

Bir şâhun adını kıldı ihtiyâr


Ol sebebdeb halk ol adı yâd ider

Geçmiş-ise dahı rûhın şâz ider (Tezcan 1995: 71)

Kaynakça


Adamovic, Milan (1994). Kelile vü Dimne Türkische Handschrift T 189 der Forschungsbibliothek Gotha. Hildesheim (tıpkıbasımla birlikte).

Tezcan, Semih (1995). “Mes’ûd ve XIV. Yüzyıl Türk Edebiyatı Üzerine Yeni Bilgiler”. Türk Dilleri Araştırmaları, (5): 65-84.

Toska, Zehra (1989). Türk Edebiyatında Kelile ve Dimne Çevirileri ve Kul Mes’ûd Çevirisi. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Toska, Zehra (1991). “Kelile ve Dimne’nin Türkçe Çevirileri”. Journal of Turkish Studies /Türklük Bilgisi Araştırmaları, (XV): 355-357.

Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "KELÎLE VE DİMNE [MANZUM] (MES’ÛD)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kelile-ve-dimne-manzum-mes-ud. [Erişim Tarihi: 05 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 SÜHEYL Ü NEVBAHÂR / KENZÜ’L-BEDÂYİ’ / NEV-BAHÂR U SÜHEYL / SÜHEYL-NÂME (MES’ÛD) Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
2 FERHENG-NÂME-İ SA’DÎ / TERCÜME-İ FERHENG-NÂME-İ SA’DÎ (MES’ÛD) Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed Dr. Öğr. Üyesi Fatma İmamoğlu
Görüntüle
3 KELÎLE VE DİMNE (MES’ÛD) Hoca Mes’ûd, Mes’ûd bin Ahmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 CÂMASB-NÂME (ABDÎ) Abdî, Mûsâ Prof. Dr. Müjgân Çakır
Görüntüle
5 TERCÜME-İ KASÎDE-İ BÜRDE (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
6 RİSÂLE Fİ’L-MEBDE’İ VE’L-MA’ÂD (ABDURRAHÎM) Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân Öğretmen Ece Ceylan
Görüntüle
7 NEKÂVETÜ’L-EDVÂR (HÂCE ABDÜLAZÎZ) Abdülazîz, Abdülkâdir-zâde, Hâce Abdülazîz, Usta Abdülazîz Doç. Dr. Recep Uslu
Görüntüle
8 DÎVÂN (ADLÎ) Adlî, Sultân Bâyezîd-i Velî bin Fâtih Sultân Mehmed Prof. Dr. YAVUZ BAYRAM
Görüntüle
9 DÎVÂN-I TÜRKÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
10 DÎVÂN-I FÂRİSÎ (ADNÎ) Adnî, Mahmûd Paşa Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
11 DÎVÂN (ÂFİTÂBÎ) Âfitâbî Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
12 DÎVÂN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
13 HÜSREV Ü ŞÎRÎN (ÂHÎ) Âhî, Benli Hasan, Dilsiz Dânişmend Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle