ZUHRÜ'L-ÂHİRE (CELÎLÎ)
mensur kırk hadis şerhi
Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi (d. 926/1520 - ö. 974/1566)

ISBN: 978-9944-237-87-1



Celîlî mahlaslı Abdülcelîl b. Yûsuf'un, derlediği kırk hadisi Türkçe olarak şerh ettiği mensur eseri. Eserin adı Abdülcelîl b. Yûsuf'un bir diğer eseri olan Şerh-i Seb‘atü Ebhur adlı eserinin girişinde açık bir şekilde "ذخر الآخرة" (Zuhrü'l-Âhire) şeklinde yazılmış olmasına karşın, eldeki tek nüshası olan Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi 3659 numaradaki nüshasında iki yerde "زخرة الآخرة" (Zeharatü'l-Âhire) şeklinde yazılması bir istinsah hatası olmalıdır. Bahsi geçen nüshaya göre eser “er-Erba’în el-müsemmâ bi-Zuhrüteü’l-Âhire min ehâdîsi hayri’l-beriyye” başlığı ile başlar. Sonrasında yarım sayfalık bir hamdele ve salveleden sonra ismini Abdülcelîl b. Yûsuf olarak takdim eden yazar, kırk hadis ezberlemeye dair hadisleri rivayet edip birçok İslam âliminin bu hadislerin davetine uyup kırk hadis topladıklarını belirtir. Kendisinin de bu hadislere tabi olup selefin yolundan giderek kırk hadis topladığını ifade eden Abdülcelîl b. Yûsuf, Sahihayn’den seçtiği hadisleri “nef’i âm” olması için Türkçe şerh ettiğini söyler. Ayrıca seçtiği hadislerin ravilerin ensabına işaret edip ne kadar yaşadıkları, doğumları, Hz. Peygamber ile gerçekleşen gazaları ile medfun bulundukları yer hakkında bilgi vereceğini dile getirir. Bu ifadelerden sonra en meşhur 6 hadis imamını tanıtarak eserine devam eden müellif, Buhârî ve Müslim’in Sahîh’leri üzerinde durup bunların öneminden kısaca bahsettikten sonra Buhârî’yi hâ harfi ile Müslim ve ittifaklarına da kâf harfi ile işaret ettiğini belirtip eserine Zuhretü’l-Âhire ismini verdiğini açıkça beyan eder.

Böyle bir girişten sonra seçtiği kırk hadisin şerhine geçen Abdülcelîl b. Yûsuf’un şerh usulü şöyledir: Şarih girişte belirttiği çerçevede hadisin ravisi hakkında bilgiler vermekle şerhine başlar. Örneğin birinci hadisin şerhini yaparken öncelikle hadisin ravisi bulunan Ebû Hüreyre’nin hayatı ve hadis rivayet etmesi hakkında iki sayfaya yakın bilgi verir. Sonrasında şerh edilecek hadis metnine yer veren müellif, hadisteki bazı kelimeleri filolojik ve semantik bakımdan şerh ettikten sonra hadisin Türkçe çevirisini yaparak şerhine son verir. Eserin eldeki nüshası, 89 yapraktan oluşmaktadır. Bu nüsha yazarın minhuvâtlarını ihtiva etmekte olup 1187 (?) yılında Hıfzî mahlaslı el-Hâc İbrâhîm b. Süleymân b. Halîl tarafından Silivri’de istinsah edilmiştir.

Müellifin biyografisi için bk. "Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celili-abdulcelil-efendi 

Eserden Örnekler


el-Hadîsü'l-evvel: Ebû Hureyre radiyallâhu anhu. Ebû Amr radiyallâhu kanhu kavli üzerine Ebû Hureyre hazretlerinin ve pederi isminde İslâm'da ve câhiliyetde çok ihtilâf vardur, zabta mecâl yokdur. Ba'zılar Abdullâh ibn 'Âmir diler (...) Ebû Hureyre radiyallâhu anhu Hayber senesinde İslâm'a gelüp ol gazâda hazret-i Resûl ile hâzır idi. Andan sonra fahr-ı 'âlemden ayrılmayup her ne cânibe giderse bile giderdi (...)(Abdülcelîl b. Yûsuf, Zuhretü'l-Âhire, 5a)

ve bu gelecek hadîsi İmâm Müslim radiyallâhu anh Ebû Hureyre'den rivâyet eyler: İzâ ezzene'l-mü'ezzinü edbere'ş-şeytânu (...) Ma'nâ-yı hadîs böyle olur ki kaçan mü'ezzin ezân okusa şeytân aleyhi'l-la'neye ağır geldüginden yüki ağır merkeb nice yellenürse ezân ağırlığından yellenüp girüye gider dimek olur (Abdülcelîl b. Yûsuf, Zuhretü'l-Âhire, 6a-b).

Kaynakça


Abdülcelîl b. Yûsuf. Zuhretü'l-Âhire. Milli Kütüphane Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi. Nu: 3659.

Bursalı Mehmed Tahir (2016). Osmanlı Müellifleri. C. I. hzl. M. A. Yekta Saraç. Ankara: TÜBA Yay.

Fidan, Zehra (2020). "Abdülcelîl bin Yûsuf el-Akhisarî’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğüne Yaptığı Şerh: Şerh-i Seb‘atü Ebhur". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 25: 373-388.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "ZUHRÜ'L-ÂHİRE (CELÎLÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/zuhru-l-ahire-celili. [Erişim Tarihi: 09 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 EŞ-ŞERHÜ'L-MUSTAFFÎ FÎ FETHİ SÜKKERİ'S-SÂFÎ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdülcelîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 SEB'ATÜ EBHUR VE ŞERHİ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 DÜRR-İ BAHRÎ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 MÜKERRER ŞEKER (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 SEB'ATU EBHUR (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 SÜKKER-İ SÂFÎ (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
8 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
9 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
10 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
11 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
12 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
13 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
14 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
15 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
16 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle