- Yazar Biyografisi (TEİS)
Suhûfî, Mehmed Efendi (1070/1659-60 - ö. 1146/1733) - Madde Yazarı: Dr. Öğr. Üyesi Oğuz Yılmaz
- Eser Yazılış Tarihi:22 Şevval 1118/27 Ocak 1707
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Tekke Edebiyatı
- Dönemi:18. Yüzyıl
- Dili:Arapça
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Şerh
- Yayın Tarihi:02/06/2022
ZEYNÜ'L-A'YÂD
şiir şerhiSuhûfî, Mehmed Efendi (1070/1659-60 - ö. 1146/1733)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Hacı Bayrâm-ı Velî’nin İlâhî Taksîm adını taşıyan: “Çalabım bir şâr yaratmış iki cihân âresinde / Bakıcak dîdâr görinür ol şârın kenâresinde” matlaʻlı ilahisine Sahafî Mehmed Efendi’nin (d. 1070/1659-60 - ö. 1146/1733) yaptığı şerhi içeren eser. Sahafî şerhinin Milli Kütüphane, 06 Mil Yz A 8035 ve Milli Kütüphane, 06 Hk 169/19 demirbaş numaralarında kayıtlı iki nüshası tespit edilmiştir.
Hacı Bayrâm’ın İlâhî Taksîm’ine başka şârihlerin de şerhleri olmakla birlikte (Ayrıca bk. Erdoğan- Sağlam 2016: 493-526) Sahafî’nin 22 Şevval 1118/27 Ocak 1707 kaleme aldığı eseri bunlar arasında Arap dili ile yapılan tek şerhtir. Bunun yanı sıra Sahafî’nin şerhi, bilinebildiği kadarıyla Türkçe tasavvufî müstakil bir şiire yapılan tek Arapça şerh metni olma özelliğini de taşımaktadır.
Sahafî mukaddimede eseri; Hacı Bayrâm-ı Velî’nin ilahisinde lugaz türüne giren, herkese ifşa edilmemesi gereken ve velilerce söylenen nitelikte sözler söylediğini, bu sözleri anlamayanların hayret ve acziyette kalmaları sebebiyle; ilâhî marifete ilişkin şiiri açıklamak (şerh) maksadına binaen kaleme aldığını dile getirmiştir. Sahafî, ilahiyi mısra boyutunda parçalara ayırarak şerh etmiştir. Bu mısraʻlarda geçen bazı lafızların sözlük anlamını vermekle birlikte esas itibarıyla tasavvufî kavramları ve ıstılahı zemine koyarak mısraʻda açıklanmaya muhtaç hususları detaylandırmış, tek bir açıklamayla yetinmeyip Hacı Bayrâm’ın ilgili mısraʻda geçen lafızdan/lafızlardan farklı bir muradının olabileceği ihtimallerine de yer vermiştir. Bu metodu uygularken de anlatımını kuvvetlendirmek adına çoğu kez ayet, hadis, şiir, kelâm-ı kibâr delillendirme hususunda yardımcı olabilecek unsurlardan yararlanmıştır. Şerh, özellikle birçok tasavvufî kavramı ve muhtevayı barındırması yönüyle dikkat çekmektedir.
Esere dair, iki nüshasının karşılaştırılması suretiyle tahkiki yapılmış metnini de içeren bir makale çalışması yapılmıştır (Kaplan 2013: 43-73).
Şârihin biyografisi için bk. “Suhufî, Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/suhufi-mehmed-efendi.
Eserden Örnekler
ve Emme’l-murâdu mine’l-ʻâlemeyni evvelühümâ ʻâlemü’l-ervâhi ve hüve makarru’r-rûhi’l-ʻulviyyi’l-melekûtiyyi’l-cemâliyyi fe-hâkimuhû ʻaklu’l-meʻâdi ve sânîhimâ ʻâlemül-mülki ve’l-ecsâdi ve hüve makarru’n-nefsi’l-emmâreti’l-celâliyyi ve hâkimuhû’ş-şeytânu ve’l-evvelü yehdî ile’r-Rahmâni ve’l-cinâni ve yedʻu’s-saʻâdete’l-ʻuzmâ ve’n-nûre ve’s-surûre ve’s-sânî yehdî ile’n-nâri ve’n-nirâni (...) (Sahafî ?: 4b).
[İki âlemden murada gelince bunların ilki âlem-i ervâhtır. O âlem; yüce, melekûtî ve cemâlî ruhun karargahıdır. Âlem-i ervâha akl-ı me’âd hükmetmektedir. Alemlerden ikincisi ise mülk ve bedenler âlemidir. O da celâlî nitelikteki nefs-i emmârenin karargahı olup kendisine şeytan hükmetmektedir. İlk âlem; Rahmân’a ve cennetlere iletip büyük bir saadete, aydınlığa/nura ve mutluluğa davet ederken ikinci âlem ateşe ve cehennemlere iletir.]
Kaynakça
Sahafî, Mehmed Efendi (1118). Zeynü’l-Aʻyâd. Milli Kütüphane. 06 Mil Yz A 8035.
Kaplan, Hayri (2013). “Zeynü’l-A’yâd: Şeyh Sahâfî’nin Hacı Bayram-ı Velî’ye Ait “Çalabım Bir Şâr Yaratmış” Şiirine Yazdığı Şerh”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 32 (2013/2): 43-73.
Erdoğan, Mustafa-Sağlam, Hacer (2016). “Çalabım Bir Şar Yaratmış” Ya da Hacı Bayrâm-ı Velî’nin Bir Şiirine Yazılan Şerhler Üzerine”. I. Uluslararası Hacı Bayrâm-ı Velî Sempozyumu Bildiriler Kitabı. C. 2. Ankara: Kalem Neşriyat. 493-526.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | KURRETÜ'L-UYÛN | Ra'ûfî, Şeyh Seyyid Ra'ûfî Ahmed Efendi | Öğretmen mehmet cemal öztürk |
Görüntüle | ||
| 2 | VÂRİDÂT (AZÎZ) | Azîz, Azîz Ali Efendi | Araş. Gör. Dr. nesrin aydın satar |
Görüntüle | ||
| 3 | DÎVÂN-I İLÂHİYYÂT (İBRÂHİM HÂS) | İbrâhim Hâs | Doç. Dr. Hasan Gültekin |
Görüntüle | ||
| 4 | ŞERH-İ EBYÂT-I YÛNUS EMRE (İBRÂHİM HÂS) | İbrâhim Hâs | Doç. Dr. Osman Kufacı |
Görüntüle | ||
| 5 | DÎVÂN (KAYGULU HALİL EFENDİ) | Kaygulu Halil Efendi | Doç. Dr. Osman Kufacı |
Görüntüle | ||
| 6 | HÂDİ’L-UŞŞÂK (KAYGULU HALÎL EFENDİ) | Kaygulu Halil Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 7 | TEFSİR-İ BA’Z-I SÜVER-İ KUR’ANİYYE | Abdülhay Celvetî | Doç. Dr. Şükrü Maden |
Görüntüle | ||
| 8 | DÎVÂN (İLÂHİ-NÂME) | Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı | Doç. Dr. abdulkadir erkal |
Görüntüle | ||
| 9 | MA‘RİFETNÂME | Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı | Doç. Dr. Lokman Taşkesenlioğlu |
Görüntüle | ||
| 10 | ‘İRFÂNİYE | Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı | Diğer Emine Güleç |
Görüntüle |