- Yazar Biyografisi (TEİS)
Nizârî, Abdurehim - Madde Yazarı: Prof. Dr. Adem Öger
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Çağatay
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap-Uygur
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Dinî-Tasavvufî-Ahlaki Eser
- Yayın Tarihi:14/03/2022
ZÂDU’N-NECÂT (NİZÂRÎ)
dinî, tasavvufî, ahlaki eserNizârî, Abdurehim (d. 1183/1770 - ö. 1266/1850)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Abdurehim Nizârî’nin felsefî ve ahlakî düşüncelerini anlatan bir eseri. Dürrü’n-Necât, Dehru’n-Necât gibi isimlerle de bilinen ve nazım-nesir karışık kaleme alınan eserin nesir kısmı yedi yüz satırdan, nazım kısmı da yedi yüz beyitten oluşmaktadır. Şair bu eserde adalet, ilim, marifet, ahlâk ve insan sevgisi gibi konulardaki düşüncelerini kahramanın ağzından dile getirir. Şair, eserin Hatime kısmında bu eseri Kaşgar hükümdarı Zuhûriddîn Hakimbeg için yazdığını belirtmiştir.
Hamd u Senâ, Mukaddime, Esas Kısım ve Hatime isimli dört bölümden oluşan eserin "Esas Kısım" bölümü soru cevap şeklindedir ve bu bölümde şairin hayatı, dinî, ahlaki ve edebî görüşlerine yer verilmiştir. Zıt fikirli iki kişinin karşılıklı konuşması şeklinde kurgulanan eser, Mudbîr Hûdbîn isimli kişinin sorularına Mukbil Revşendil isimli danışmanının verdiği cevaplardan oluşur. Mukbil Revşendil, şark dünyasında bütün halkın sevdiği ve üstat kabul ettiği biridir. Mudbîr Hûdbîn ise hilekâr, halka zarar veren bir zâlimdir. Eserde kendini beğenmiş bir şahıs olan Mudbir Hudbîn’in doksan dokuz sorusuna mütevazı ve bilgili Mukbil Revşendil etkili cevaplar vererek onu tesiri altına alır. İlk kırk yedi soru Mukbil Revşendil’i alt etmek içindir. Lakin onun çok bilge biri olduğunu anlayan Mudbîr Hudbîn, diğer soruları onun feyzinden yararlanmak için sorar. Sonunda Hudbîn iyi ahlaklı ve faziletli biri olur ve halkın yararına çalışmaya başlar.
Uygur araştırıcılar, bu eserin yazma ve taş baskılı şekillerinin Uygurlar arasında büyük yayılma gösterdiğini ifade ederler, ancak bu eser üzerindeki çalışmalar 1907 yılında Buhara’da yazılan nüsha üzerinde yoğunlaşmıştır (Şeripidin 1998: 1114).
Şairin biyografisi için bk. “Nizârî, Abdurehim”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nizari-abdurehim
Eserden Örnekler
Didi gâh bolsa diyânet reviş
Adâlet bile kılsa ol her ne iş
Budur hayr-ı ihsân edâ-ı salât
Edâ eylese öşre birle zekât
Ra‘iyetdin ol kılsa âgâhlık
Edeb berse kim kılsa gümrâhlık
Bu iş hûb durur barçağa dehr ara
Talep kılğusı barça el şehr ara
[…]
Didi kim yahşılık şâhka bu reviş
Özi bolsa âgâh ve tâ‘rifka iş
Sorağın kişi ilgile bermegey
Ki teftîş etip özi adl eylegey
Ra‘iyetni körgey ki bir közi bile
Ki şâd etküçi bendeni söz bile
Kılur ol vilâyetdin âgâhlık
Yeter ana kevneyin ara şâhlık
Didi kim yaman şâh fâsık bolur
Hemîşe ki redd-i halâyık bolur
Özinin sorağın kişige berip
Ra‘iyeti işlep oyğa kirip
Kelişidin ketişidin ki pervâsı yok
Munı bil ki cennetde meyvesi yok
Çü deyyûslardek misâli anın
Kıyâmetde düşvâr hâli anın (Osman 1996: 566-567).
Kaynakça
Osman, Ğeyretcan (1996). Uyğur Kilassik Edebiyati Kiskiçe Tarihi. C. 2. Ürümçi.
Öger, Adem ve K. Yılmaz (2011). “Uygur Sahasında Yetişmiş Bir Divan Şairi: Abdurehim Nizâri”. NEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1: 39-50.
Ömer, Şeripidin (1998). XIX. Asırdaki Uyğur Edebiyati Tarihi 2, Ürümçi: Şincang Universiteti Neşriyati.
Utuk, İmincan Ehmedi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi. C. 3. Beicing: Milletler Neşriyati.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | FERHÂD Ü ŞÎRÎN (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 2 | LEYLÂ VÜ MECNÛN (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 3 | MAHZÛN İLE GÜLNİSÂ (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 4 | RÂBİÂ İLE SAÎDİN (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 5 | ÇEHÂR DERVİŞ (NİZÂRÎ) | Nizârî, Abdurehim | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 6 | DÎVÂN (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Feridun Tekin |
Görüntüle | ||
| 7 | HEFT PEYKER TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 8 | GÜLİSTÂN TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 9 | TERCÜME-İ TEZKİRE-İ MUKÎMHÂNÎ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 10 | YÛSUF VE ZÜLEYHÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 11 | ŞÂH U GEDÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) | Âgehî, Muhammed Rıza | Prof. Dr. Vüsale MUSALI |
Görüntüle | ||
| 12 | SA‘ÂDETÜ’L-İKBÂL (AVAZ OTAR) | Avaz, Avaz Otar | Dr. Duygu Koca |
Görüntüle | ||
| 13 | DÎVÂN (EMÎN) | Emîn, Molla Ali Binni Molla Emîn | Prof. Dr. Adem Öger |
Görüntüle | ||
| 14 | DİVAN (EMÎR) | Emîr, Ömer Han | Prof. Dr. Mustafa Tanç |
Görüntüle | ||
| 15 | KÜLLİYÂT-I GARÎBÎ (GARÎBÎ) | Garîbî, Huşal | Doç. Dr. Fatih Bakırcı |
Görüntüle |