ZÂDU’N-NECÂT (NİZÂRÎ)
dinî, tasavvufî, ahlaki eser
Nizârî, Abdurehim (d. 1183/1770 - ö. 1266/1850)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Abdurehim Nizârî’nin felsefî ve ahlakî düşüncelerini anlatan bir eseri. Dürrü’n-Necât, Dehru’n-Necât gibi isimlerle de bilinen ve nazım-nesir karışık kaleme alınan eserin nesir kısmı yedi yüz satırdan, nazım kısmı da yedi yüz beyitten oluşmaktadır. Şair bu eserde adalet, ilim, marifet, ahlâk ve insan sevgisi gibi konulardaki düşüncelerini kahramanın ağzından dile getirir. Şair, eserin Hatime kısmında bu eseri Kaşgar hükümdarı Zuhûriddîn Hakimbeg için yazdığını belirtmiştir.

Hamd u Senâ, Mukaddime, Esas Kısım ve Hatime isimli dört bölümden oluşan eserin "Esas Kısım" bölümü soru cevap şeklindedir ve bu bölümde şairin hayatı, dinî, ahlaki ve edebî görüşlerine yer verilmiştir. Zıt fikirli iki kişinin karşılıklı konuşması şeklinde kurgulanan eser, Mudbîr Hûdbîn isimli kişinin sorularına Mukbil Revşendil isimli danışmanının verdiği cevaplardan oluşur. Mukbil Revşendil, şark dünyasında bütün halkın sevdiği ve üstat kabul ettiği biridir. Mudbîr Hûdbîn ise hilekâr, halka zarar veren bir zâlimdir. Eserde kendini beğenmiş bir şahıs olan Mudbir Hudbîn’in doksan dokuz sorusuna mütevazı ve bilgili Mukbil Revşendil etkili cevaplar vererek onu tesiri altına alır. İlk kırk yedi soru Mukbil Revşendil’i alt etmek içindir. Lakin onun çok bilge biri olduğunu anlayan Mudbîr Hudbîn, diğer soruları onun feyzinden yararlanmak için sorar. Sonunda Hudbîn iyi ahlaklı ve faziletli biri olur ve halkın yararına çalışmaya başlar.

Uygur araştırıcılar, bu eserin yazma ve taş baskılı şekillerinin Uygurlar arasında büyük yayılma gösterdiğini ifade ederler, ancak bu eser üzerindeki çalışmalar 1907 yılında Buhara’da yazılan nüsha üzerinde yoğunlaşmıştır (Şeripidin 1998: 1114).

Şairin biyografisi için bk. “Nizârî, Abdurehim”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nizari-abdurehim 

Eserden Örnekler


Didi gâh bolsa diyânet reviş

Adâlet bile kılsa ol her ne iş


Budur hayr-ı ihsân edâ-ı salât

Edâ eylese öşre birle zekât


Ra‘iyetdin ol kılsa âgâhlık

Edeb berse kim kılsa gümrâhlık


Bu iş hûb durur barçağa dehr ara

Talep kılğusı barça el şehr ara

[…]

Didi kim yahşılık şâhka bu reviş

Özi bolsa âgâh ve tâ‘rifka iş


Sorağın kişi ilgile bermegey

Ki teftîş etip özi adl eylegey


Ra‘iyetni körgey ki bir közi bile

Ki şâd etküçi bendeni söz bile


Kılur ol vilâyetdin âgâhlık

Yeter ana kevneyin ara şâhlık


Didi kim yaman şâh fâsık bolur

Hemîşe ki redd-i halâyık bolur


Özinin sorağın kişige berip

Ra‘iyeti işlep oyğa kirip


Kelişidin ketişidin ki pervâsı yok

Munı bil ki cennetde meyvesi yok


Çü deyyûslardek misâli anın

Kıyâmetde düşvâr hâli anın (Osman 1996: 566-567).

Kaynakça


Osman, Ğeyretcan (1996). Uyğur Kilassik Edebiyati Kiskiçe Tarihi. C. 2. Ürümçi.

Öger, Adem ve K. Yılmaz (2011). “Uygur Sahasında Yetişmiş Bir Divan Şairi: Abdurehim Nizâri”. NEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1: 39-50.

Ömer, Şeripidin (1998). XIX. Asırdaki Uyğur Edebiyati Tarihi 2, Ürümçi: Şincang Universiteti Neşriyati.

Utuk, İmincan Ehmedi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun, M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi. C. 3. Beicing: Milletler Neşriyati.

Atıf Bilgileri


Öger, Adem. "ZÂDU’N-NECÂT (NİZÂRÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/zadu-n-necat-nizari. [Erişim Tarihi: 12 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 FERHÂD Ü ŞÎRÎN (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
2 LEYLÂ VÜ MECNÛN (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
3 MAHZÛN İLE GÜLNİSÂ (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
4 RÂBİÂ İLE SAÎDİN (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
5 ÇEHÂR DERVİŞ (NİZÂRÎ) Nizârî, Abdurehim Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
6 DÎVÂN (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Feridun Tekin
Görüntüle
7 HEFT PEYKER TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
8 GÜLİSTÂN  TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
9 TERCÜME-İ TEZKİRE-İ MUKÎMHÂNÎ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
10 YÛSUF VE ZÜLEYHÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
11 ŞÂH U GEDÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
12 SA‘ÂDETÜ’L-İKBÂL (AVAZ OTAR) Avaz, Avaz Otar Dr. Duygu Koca
Görüntüle
13 DÎVÂN (EMÎN) Emîn, Molla Ali Binni Molla Emîn Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
14 DİVAN (EMÎR) Emîr, Ömer Han Prof. Dr. Mustafa Tanç
Görüntüle
15 KÜLLİYÂT-I GARÎBÎ (GARÎBÎ) Garîbî, Huşal Doç. Dr. Fatih Bakırcı
Görüntüle