Akşehirli Gubârî’nin 2106 beyitlik konusunu Yûsuf kıssasından alan mesnevisi. Aruzun “fe'ilâtün/ mefâ'ilün/ fe'ilün" vezninde yazılmıştır. Şairin Mekke’de bulunduğu dönemde kaleme alınan mesnevi, 980/1573 tarihinde tamamlanarak Sultan II. Selim (ö. 1574)'e sunulmuştur (Aktaş 2006: 7).

Mesnevinin ilk beş beytinde Sultan Selim’e ithafın yer aldığı bir giriş, ardından bir na’t, Peygamber’in “şakk-ı kamer” mucizesini anlatan bir fasıl, bir münâcât, sebeb-i telif, hikâye kısmı, sonunda ise Farsça bir kıt’a yer almaktadır.

Mesnevinin “sebeb-i te’lif” bölümü dikkat çekicidir. Burada şairin mesnevi poetikasına dair bazı notlar görülebilir. Bu bölüm, şairin kendinden önce yazılan Yusuf u Züleyha mesnevilerine yöneltilen eleştirilerini içerir. Gubârî’nin eseri, Câmî (ö. 1492) ve Hamdallah Hamdî (ö. 1503)’nin aynı adlı mesnevilerine cevap sayılır. Bununla beraber, mesnevide açıkça görüldüğü üzere her iki esere de belli sebeplerle itiraz edilmiştir. Şairin en fazla dikkat çektiği nokta, Câmî ve Hamdî’nin manzumelerinin fazlasıyla mufassal ve hantal oluşudur. Gubarî ise eserle ilgili planını “muhtasar” olmak üzerine kurgulamıştır. Mesnevi boyunca, aralara serpiştirilen gazellere ya da nasihat, nükte gibi parçalara rastlanmaz. Gubârî, mesnevilere eklenen bu tip parçaların eseri esasından uzaklaştırdığını ifade eder. Buna örnek olarak da Hamdî’nin mesnevisini gösterir. Araya eklenen “güzel olsa bari” denilen gazeller, hikâyede lüzumsuz yer işgal etmektedir. Gubârî’ye göre bahsi geçen eserleri ağırlaştıran, fazlasıyla mufassal kılan diğer sebep, kıssaya eklenen rivayetler ve yan hikâyelerdir. Gubârî, Kur’an’daki ifadesiyle “ahsenü’l-kasas” olan hikâyenin, bir sürü tafsilâtın arasında kaybolduğunu ifade eder. Şaire göre, Hamdî’de hikâyenin adı gerçi “Kıssa-i Yusuf”dur ama onda “hisse-i Yusuf” pek azdır (b.76). Şair, esas konudan sapmalara sebebiyet veren bu gibi fasıllara girmekten sakınarak Kur’an’ın beyanına sadık kalacağını ifade eder. Nitekim, Hamdî’nin eserinde yer alan Hz. Ya’kub ve kardeşi İsî arasındaki rekabet ve nübüvvet mücadelesi; Yakub’un Yusuf’a süt veren dadının bebeğini satması gibi olayların anlatıldığı bölümlere Gubârî’nin eserinde yer verilmemiştir. Gubârî’nin tahkiyesinde dikkat çeken özellik ise hikâyenin Yusuf’un ana rahmine düştüğü andan itibaren başlatılmasıdır. Burada, şair, daha önceki mesnevilerden farklı olarak Yusuf’un güzelliğini, “Sebeb-i Hüsn-i Yusuf Aleyhisselam” adlı müstakil bir bölüm halinde işlemiştir. Böylece, hikâyenin çıkış noktasını güzelliğe, güzelliği de bazı hikmetlere bağlamıştır. Her peygamberin dünyaya sunduğu kendine mahsus bir özellik vardır, Yusuf’un dikkat çeken özelliği ise güzelliğidir (Konu özeti için bk. Hamdî'nin Yûsuf u Züleyhâ'sı).

Mesnevinin dil ve üslûp yönünden oldukça sade olduğu görülür. Mesneviler genellikle daha yalın akışı olan eserlerdir. Bununla beraber, Gubârî’nin buna özel olarak riayet ettiği mesela, çağdaşı olan Kemalpaşa-zâde’de görülen girift ve sanatlı söyleyişten sakındığı söylenebilir.

Eser, Hasan Aktaş tarafından mevcut üç nüshası karşılaştırılarak yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır (2006).

Şairin biyografisi için bkz. "Gubârî, Abdurrahman Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/gubari-abdurrahman-efendi