YERYÜZÜNDE BİR MELEK (AHMET MİTHAT EFENDİ)
roman
Ahmet Mithat Efendi (d. 1844 - ö. 28 Aralık 1912)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ahmet Mithat Efendi’nin Tercüman-ı Hakikat gazetesinde 23 Haziran – 10 Kânunuevvel 1879 tarihlerinde tefrika ettiği eser. Yeryüzünde Bir Melek romanı, aynı yıl kitap olarak yayınlanmıştır (1296/1879). Romanda Raziye ile Şefik’in aşk hikâyesi anlatılır. Bu iki genç birlikte büyür ve onların eğitimini, Şefik’in babası Hacı Hafız Mehmet Singapuri üstlenir. Şefik, on beş yaşındayken babası vefat eder. Raziye’nin babası kazasker Mehmet Hulusi Efendi, Singapuri’nin vasiyeti üzerine Şefik’i, Paris’e tıp eğitimine gönderir. Gençler birbirlerini seviyorlardır ancak aralarında bir kavilleşme olmadığı için Raziye, İskender Bey'le evlendirilir. Şefik ise doktor olduktan sonra Raziye’ye lâyık bir eş olacağını düşündüğü için evlilik teklifinde bulunmamıştır. Özellikle Raziye’nin ailesinin zenginliği, Şefik’in onunla evlenmekten çekinmesine sebep olmuştur. Dört yıl sonra İstanbul’a döndüğünde Raziye’nin evlendiğini öğrenince çok üzülür. Raziye’ye bir mektup yazarak İstanbul’da olduğunu ve görüşmek istediğini belirtir. Böylece Raziye’yle kafes arkasında görüşmeye başlarlar. Bu arada Şefik, doktorluğuyla İstanbul’da tanınmaya başlar. Aksaraylı Arife Hanım, Şefik’in şöhretinden haberdar olur ve hastalık bahanesiyle onu evine çağırır. Şefik, onun hafifmeşrep bir kadın olduğunu öğrendikten sonra tedavisinin bittiği bahanesiyle Arife’yle bağlantısını koparmak ister. Fakat Arife, mektuplarıyla Şefik’i taciz ederek onun bir başka kadını sevdiğini öğrenir. Israrlı sorular karşısında Şefik, sevdiğinin evli bir kadın olduğunu ağzından kaçırınca Arife, sevgisine karşılık vermediği için Şefik’ten ve sevdiği kadından (Raziye’den) intikam alacağını söyleyerek onu tehdit eder. Şefik’in doktorluktaki başarısı ve şöhreti arttıkça hastalarının sayısı da artar. Muayenehanesini Bahçekapısı’ndaki eczaneden Tahtakale’deki evine taşır. Bu vesileyle Raziye’yle de görüşmeyi planlar. Raziye, Şefik’in evine/muayenehanesine yardımcısı Nimetullah’la gitmeye özen gösterir. Şefik, evinin güvenli olmadığını düşünerek yardımcısı Neşe Kalfa’nın, evini kendilerine açmasını rica eder. Neşe Kalfa birkaç gün sonra bu teklifi kabul eder. Buna sebep de Arife’den aldığı altınlardır. Ancak yaptığından pişman olsa da Raziye ile Şefik, onun evindeyken Arife’nin yardımcısı Şakir Ağa’nın mahalleliyi yönlendirmesiyle baskına uğrar. Şefik, üç yıllığına Vidin Kalesine kürek mahkûmluğuna gönderilir. Şefik, burada Vidin valisinin izniyle hastaları tedavi ederken bir taraftan da valinin oğluna Fransızca ders verir. Raziye’yi ise eşi boşar, Nimetullah Hanım'la ikisine Salih Çavuş sahip çıkar. Şefik, mahkûmiyeti sırasında Raziye’yi merak eder ve arkadaşları vasıtasıyla durumunu öğrendiğinde hayal kırıklığına uğrar: Raziye, İstanbul’da tanınan bir hayat kadını olmuştur. İstanbul’a dönüşünde tesadüfen onu Salih Çavuş’un himayesinde çamaşırcılık yaparken bulur ve onun ahlaksız olmadığını ispat eder. Raziye’nin adını kötüye çıkaran Arife’dir. Yanında çalıştırdığı birini, “Raziye” adıyla müşterilerine tanıtmıştır. Romanın sonunda Raziye ile Şefik’in düğününe Arife, çingene kıyafetiyle gelir ve onların mutluluklarına tahammül edemeyerek intihar eder.

Ahmet Mithat Efendi, romanın sonunda kaleme aldığı “Netice-i hükm”le bir nevi roman hakkındaki görüşlerini ortaya koyar. Ona göre roman, okuyucuyu hem eğlendirirken hem de eğitmelidir. Zaten romanın amacı da “terbiye-i insaniyeye hizmet etmek”tir. Ayrıca romanda, gerçek hayatta olduğu gibi iyilerin yanında kötülerin de bulunması gerektiğini belirtir (Durgun 2015: 158).

Yeryüzünde Bir Melek romanının, Tercüman-ı Hakikat’te tefrika edilirken ahlaka ve adaba aykırı bulunması birtakım tartışmalara yol açmıştır. Müslüman evli bir kadının, başka bir erkekle görüşmesi, Mecmua-i Ulûm ve Vakit gazetelerinde sert bir dille tenkit edilince Ahmet Mithat, İslam kadınını bir daha ihanet vakasına karıştırmamaya özen göstermiştir (Okay 2008: 408). Namık Kemal, Yeryüzünde Bir Melek romanıyla ilgili görüşlerini bir mektubunda ayrıntılı bir şekilde açıklamış. Ebüzziya Tevfik ise Vakit gazetesinde kaleme aldığı yazı dizisinde “Ben” ve “Muteriz” adlı muhayyel kişilerle romanı, muhteva ve dil-üslûp açısından eleştirmiştir (Sağlam 2017: 100-194). Roman, Mecmua-i Ulûm dergisinde de hem konu hem de imla ve ifade yönünden sorgulanmıştır (Sağlam 2017: 195-334; Kahraman 2003: 274).

Eser, Nuri Sağlam tarafından yayımlanmıştır (2000).

Yazarın biyografisi için bk. “Ahmet Mithat Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmet-mithat-efendi

Eserden Örnekler


"Arife - Ben senin yabancın değilim Şefik! Sen benden ne kadar istikrah edersen et, ben seni seviyorum. Fakat ne kadar çok seviyorsam sana husumetim o kadar ziyadedir. Bundan sonra dahi ne kadar muhabbetim artacak ise husumetim dahi şiddet bulacaktır. Ben, mert bir insanım. En sonra yapacağımı en evvel haber veriyorum. Sevdiğiniz hanım, benim gibi aşüfte olmadığı için bana tercih ediyorsun değil mi? Onu da benim gibi aşüfteler derecesine indirmek pek kolaydır. Yahut sen o hanıma sadakat davasıyla benim dediğim yola gelmiyorsun öyle mi? seni de bu sadakatten ayırıp emrime itaat suretiyle ona hıyanete mecbur etmek kolaydır.”

[...]

“Muharririn hakikat-i kat’iyye olarak göstereceği şey, hikâye arasındaki mebahisin serriştesini gösterdiği muhakemeler değildir. Onlar dahi vakıa muharririn efkâr-ı hükmiyyesinden ibarettir. Ancak muharrir hakikat-i kat’iyyesini hikâyenin tertib-i umumisi içine koymuş olduğundan hikâyenin neticesi muharririn telkin eyleyeceği hakikat ve hikmetin dahi neticesidir.” (Ahmet Midhat Efendi 2000: 111, 345).

Kaynakça


Ahmet Midhat Efendi (2000). Yeryüzünde Bir Melek. (hzl. Nuri Sağlam), Ankara: TDK Yay.

Durgun, H. Harika (2015). Ahmet Mithat Efendi ve Edebiyat. İstanbul: Dergâh Yay.

Kahraman, Âlim (2003). “Mecmua-i Ulûm”. İslam Ansiklopedisi. C. 28. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 274-275.

Okay, Orhan (2008). Batı Medeniyeti Karşısında Ahmed Midhat Efendi, İstanbul: Dergâh Yay.

Sağlam, Nuri (2017). Hürriyetçi Söyleme Karşı Hür Olmanın Ağır Bedeli Ahmed Midhat Efendi ve Yeryüzünde Bir Melek Romanına Yönelik Eleştiriler. İstanbul: Erdem Sedir Yay.

Atıf Bilgileri


Durgun, H. Harika. " YERYÜZÜNDE BİR MELEK (AHMET MİTHAT EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/yeryuzunde-bir-melek-ahmet-mithat-efendi-tees-1979. [Erişim Tarihi: 22 Kasım 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1  ACÂ'İB-İ ÂLEM (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
2 AHMED METÎN VE ŞİRZÂD YÂHUD ROMAN İÇİNDE ROMAN (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
3 ALTIN ÂŞIKLARI (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Ayşe Sandıkkaya Aşır
Görüntüle
4 ANA-KIZ (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN
Görüntüle
5  ARNAVUDLAR VE SOLYOTLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Öğr. Üyesi Halef Nas
Görüntüle
6 LETAİF-İ RİVAYAT 11 / BAHTİYARLIK (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Doç. Dr. Sabahattin Çağın
Görüntüle
7  BELİYYÂT-I MUDHİKE (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğretmen Münevver Eroğlu
Görüntüle
8 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 24 (BİR ACÎBE-İ SAYDİYYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
9 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 9 (BİR GERÇEK HİKÂYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
10 BİR TÖVBEKÂR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN
Görüntüle
11 LETAİF-İ RİVAYAT 23 / CANKURTARANLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Doç. Dr. Sabahattin Çağın
Görüntüle
12 CELLÂD (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Elmas Karakaş
Görüntüle
13 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 12 (CİNLİ HAN) (AHMET MİDHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
14 ÇENGÎ (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
15 LETAİF-İ RİVAYAT 16 / ÇİFTE İNTİKAM (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. Burcu ÇAKIN ERDAĞ
Görüntüle
16 MÎZÂNÜ'L-BELÂGA (ABDURRAHMAN SÜREYYÂ) Abdurrahman Süreyyâ, Mîrdûhî-zâde Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
17 SÜNÛHÂT (ABDÜLVEHHÂB) Abdülvehhâb, Bolulu Dr. Öğr. Üyesi Adem Özbek
Görüntüle
18 BELÂGAT-I LİSÂN-I OSMÂNÎ (AHMED HAMDİ) Ahmed Hamdi, Şirvânî Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
19 LUGAT-I KÂMÛS (AHMED LÜTFÎ) Ahmed Lütfî Efendi Diğer Hamza Havuz
Görüntüle
20 LEHCE-İ OSMÂNÎ (AHMET VEFİK PAŞA) Ahmed Vefîk Paşa Diğer Hamza Havuz
Görüntüle
21 ISTILÂHÂT LÜGATİ (YENİŞEHİRLİ AVNÎ) Avnî, Yenişehirli Dr. Bihter Gürışık Köksal
Görüntüle
22 BELÂGAT-I OSMÂNİYYE (CEVDET PAŞA) Cevdet Paşa, Ahmed Cevdet Paşa, Lofçalı Prof. Dr. Mücahit Kaçar
Görüntüle
23 HADÎKATÜ'L-BEYÂN (HACI İBRÂHİM EFENDİ) Hakkı, Hacı İbrâhim Hakkı Efendi Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
24 SEFÎNETÜ’L-İNŞÂ (HÂLET) Hâlet, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullu Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
25 SEVDÂ-YI NİHÂN (HÂLİD) Hâlid, Yenişehirli-zâde Hâlid Eyyûb Bey Doç. Dr. Macit Balık
Görüntüle