YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ)
şehrengiz
Maksadî (d.?/?- ö.1615’ten sonra)

ISBN: 978-9944-237-87-1



Maksadî’nin Yenice şehrinin güzellerini ve güzelliklerini tanıtmak üzere kaleme aldığı şehr-engîz türündeki eser. Eser, Yenice hakkında yazılmış beş şehr-engîzden biridir. Maksadî’nin Yenice hakkında ikinci bir şehr-engîzi daha mevcuttur. Bu şehir hakkında Maksadî'den önce Usûlî (ö. 1538), Hayretî (ö. 1534) ve Zaîfî (ö. 1557'den sonra) de şehr-engîzler yazmıştır. Altmış beş beyitten oluşan eser, aruzun mefâʽîlün mefâʽîlün mefâʽîlün mefâʽîlün kalıbıyla yazılmış olup Türk edebiyatındaki diğer pek çok şehr-engîzin aksine mesnevi değil kaside nazım şekliyle kaleme alınmıştır.

Maksadî, gökyüzü tasviri yaparak eserine başlar. Âlemi hayran hayran seyrederken kendi perişan hâlini sorgular. Bu arada Zeynel Paşa’nın (ö. 1522'den sonra) kendisine sunduğu lütuf kadehiyle ihyâ olduğunu ve onun emriyle Yenice’ye geldiğini belirtir. Bu mısralardan sonra da önce Zeynel Paşa’nın ardından şehrin övgüsüne geçer. Ona göre burası havası ve suyu eşsiz bir yerdir adeta Rumeli’nin Şiraz’ıdır. Maksadî daha sonra şehrin ahalisinin türlü özelliklerini övgüyle anlatır ve bunların türlü ilimlerde ve sanatlarda ne kadar yetenekli olduğunu, insanlık adına da makbul sıfatlar taşıdıklarını zikreder.

Maksadî şehirde eskiden beri bilinen bir kısmı vefat etmiş yirmi beş kişiyi birer ikişer beyitle zikreder ve onları över. Bu kişiler şunlardır: Yusuf Sîneçâk (ö. 1547), Hayâlî (ö. 1557), Sırrî Efendi (ö. 1582), Gâzî Evrenos Beg (ö. 1417), Aynî Beg, Hamdi Ahmed Beg, Süleyman Beg, Hüseyin Çelebi, Süleymân Beg, Şeyh Ataullah, Hâletî Beg, Usûlî Beg (ö. 1538), Fâzıl Çelebi (İlâhî), Günâhî Dede, Agehî, Fehmî Efendi, Aşkî, Rûhî, Ali Dede, Koçi Efendi, Ömer Çelebi, Kelâmî Çelebi, Yalman Çelebi, Fehmî Efendi ve Misalî Dede. Maksadî eserini duayla sonlandırır.

Şehr-engîz, Murat Öztürk tarafından bir makaleyle tanıtılıp yayımlanmıştır (2014).

Şairin biyografisi için bkz. “Maksadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/maksad 

Eserden Örnekler


Usûlî Begdürür biri usûlî nazm ile meşhûr

Meʽânî kişverinün şâhıdur ʽâlemde asl u fer


Müridi Sîne-çâkün ol Günâhî Dededür biri

Günâhı mağfiret kılsa revâdur Hâlık-ı ekber


ʽÖmer Çelebidür biri çü medhîdür tahallüsi

Henüz dildedür yâdı kılurlar medhini ezber


Biri Fazıl Çelebidür irişmiş fazl-ı gufrâna

Tahallüsi İlâhîdür zihî fâzıl zihî ahter


Biri Sırrî Efendidür irüp esrâr-ı irfâna

Maʽârifde kuzâtda yoğ idi bir ana benzer


Kelâmî Çelebi biri medâris-i hakîkatde

Nice tâliblere dürr-i maʽânide virür ezber


Biri Yalman Çelebidür müderris ʽâlim-i fâzıl

Tarîkine hakikat reşk ider Selmân [i]le Haydar


Biri Monlâyı Mekkî hażret-i Fehmî Efendidür

Mücâvir oldı beytullah eşiğine sürüb peyker


Birisi Âgehîdür ʽilm-i hikmetde olub âgâh

Şinâverlik kılupdur bahr-i kudretde niçe demler (Öztürk 2014: 61)

Kaynakça


Çakıcı, Bilal (2008). “Za’fî’nin Vardar Yenicesi Şehrengizi”. Journal of Turkish Studies/Türklük Bilgisi Araştırmaları ( JTS/TUBA) Harvard: Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University 32 (I): 169-193.

Çavuşoğlu, Mehmet (1976). “Hayretî’nin Yenice Şehrengizi”. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi I-II: 81-100.

İsen, Mustafa (1990). Usûlî Divânı. Ankara: Akçağ Yay.

Mecmua (I). Milli Kütüphane Yazmalar Kolleksiyonu. arşiv no: 06 Mil Yz A 2745, Dvd no: 143. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 10/10/2013].

Mecmua (II). Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. arşiv no 06 Mil Yz A 3128, dvd no: 925. www.yazmalar.gov.tr. [erişim tarihi: 23/10/2013].

Öztürk, Murat (2014). "Maksadî’nin Yenice ve İştip Şehrengizleri". Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (25): 51-80.

Tığlı, Fatih (2007). “Klâsik Türk Edebiyatında Şehrengiz Çalışmaları Hakkında Bibliyografya Denemesi”. Turkish Studies 2 (4): 763-770. www.turkishstudies.net [Erişim Tarihi: 19/10/2013].

Yavuz, Orhan-Mevlüt Gülmez (2018). Maksadî Kemâlât (İnceleme-Metin-Dizin). Konya: Palet Yay.

Atıf Bilgileri


öztürk, murat. "YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/yenice-sehrengizi-i-maksadi. [Erişim Tarihi: 21 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ II (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
2 İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. murat öztürk
Görüntüle
3 KEMÂLÂT (MAKSADÎ) Maksadî Doç. Dr. Mevlüt Gülmez
Görüntüle
4 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
6 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
7 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
8 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
10 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
12 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
13 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle