- Yazar Biyografisi (TEİS)
Maksadî - Madde Yazarı: Doç. Dr. Murat öztürk
- Eser Yazılış Tarihi:16. asrın sonları
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Şehrengiz
- Yayın Tarihi:18/11/2021
YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ I (MAKSADÎ)
şehrengizMaksadî (d.?/?- ö.1615’ten sonra)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Maksadî’nin Yenice şehrinin güzellerini ve güzelliklerini tanıtmak üzere kaleme aldığı şehr-engîz türündeki eser. Eser, Yenice hakkında yazılmış beş şehr-engîzden biridir. Maksadî’nin Yenice hakkında ikinci bir şehr-engîzi daha mevcuttur. Bu şehir hakkında Maksadî'den önce Usûlî (ö. 1538), Hayretî (ö. 1534) ve Zaîfî (ö. 1557'den sonra) de şehr-engîzler yazmıştır. Altmış beş beyitten oluşan eser, aruzun mefâʽîlün mefâʽîlün mefâʽîlün mefâʽîlün kalıbıyla yazılmış olup Türk edebiyatındaki diğer pek çok şehr-engîzin aksine mesnevi değil kaside nazım şekliyle kaleme alınmıştır.
Maksadî, gökyüzü tasviri yaparak eserine başlar. Âlemi hayran hayran seyrederken kendi perişan hâlini sorgular. Bu arada Zeynel Paşa’nın (ö. 1522'den sonra) kendisine sunduğu lütuf kadehiyle ihyâ olduğunu ve onun emriyle Yenice’ye geldiğini belirtir. Bu mısralardan sonra da önce Zeynel Paşa’nın ardından şehrin övgüsüne geçer. Ona göre burası havası ve suyu eşsiz bir yerdir adeta Rumeli’nin Şiraz’ıdır. Maksadî daha sonra şehrin ahalisinin türlü özelliklerini övgüyle anlatır ve bunların türlü ilimlerde ve sanatlarda ne kadar yetenekli olduğunu, insanlık adına da makbul sıfatlar taşıdıklarını zikreder.
Maksadî şehirde eskiden beri bilinen bir kısmı vefat etmiş yirmi beş kişiyi birer ikişer beyitle zikreder ve onları över. Bu kişiler şunlardır: Yusuf Sîneçâk (ö. 1547), Hayâlî (ö. 1557), Sırrî Efendi (ö. 1582), Gâzî Evrenos Beg (ö. 1417), Aynî Beg, Hamdi Ahmed Beg, Süleyman Beg, Hüseyin Çelebi, Süleymân Beg, Şeyh Ataullah, Hâletî Beg, Usûlî Beg (ö. 1538), Fâzıl Çelebi (İlâhî), Günâhî Dede, Agehî, Fehmî Efendi, Aşkî, Rûhî, Ali Dede, Koçi Efendi, Ömer Çelebi, Kelâmî Çelebi, Yalman Çelebi, Fehmî Efendi ve Misalî Dede. Maksadî eserini duayla sonlandırır.
Şehr-engîz, Murat Öztürk tarafından bir makaleyle tanıtılıp yayımlanmıştır (2014).
Şairin biyografisi için bkz. “Maksadî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/maksad
Eserden Örnekler
Usûlî Begdürür biri usûlî nazm ile meşhûr
Meʽânî kişverinün şâhıdur ʽâlemde asl u fer
Müridi Sîne-çâkün ol Günâhî Dededür biri
Günâhı mağfiret kılsa revâdur Hâlık-ı ekber
ʽÖmer Çelebidür biri çü medhîdür tahallüsi
Henüz dildedür yâdı kılurlar medhini ezber
Biri Fazıl Çelebidür irişmiş fazl-ı gufrâna
Tahallüsi İlâhîdür zihî fâzıl zihî ahter
Biri Sırrî Efendidür irüp esrâr-ı irfâna
Maʽârifde kuzâtda yoğ idi bir ana benzer
Kelâmî Çelebi biri medâris-i hakîkatde
Nice tâliblere dürr-i maʽânide virür ezber
Biri Yalman Çelebidür müderris ʽâlim-i fâzıl
Tarîkine hakikat reşk ider Selmân [i]le Haydar
Biri Monlâyı Mekkî hażret-i Fehmî Efendidür
Mücâvir oldı beytullah eşiğine sürüb peyker
Birisi Âgehîdür ʽilm-i hikmetde olub âgâh
Şinâverlik kılupdur bahr-i kudretde niçe demler (Öztürk 2014: 61)
Kaynakça
Çakıcı, Bilal (2008). “Za’fî’nin Vardar Yenicesi Şehrengizi”. Journal of Turkish Studies/Türklük Bilgisi Araştırmaları ( JTS/TUBA) Harvard: Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University 32 (I): 169-193.
Çavuşoğlu, Mehmet (1976). “Hayretî’nin Yenice Şehrengizi”. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi I-II: 81-100.
İsen, Mustafa (1990). Usûlî Divânı. Ankara: Akçağ Yay.
Mecmua (I). Milli Kütüphane Yazmalar Kolleksiyonu. arşiv no: 06 Mil Yz A 2745, Dvd no: 143. www.yazmalar.gov.tr. [Erişim tarihi: 10/10/2013].
Mecmua (II). Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. arşiv no 06 Mil Yz A 3128, dvd no: 925. www.yazmalar.gov.tr. [erişim tarihi: 23/10/2013].
Öztürk, Murat (2014). "Maksadî’nin Yenice ve İştip Şehrengizleri". Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (25): 51-80.
Tığlı, Fatih (2007). “Klâsik Türk Edebiyatında Şehrengiz Çalışmaları Hakkında Bibliyografya Denemesi”. Turkish Studies 2 (4): 763-770. www.turkishstudies.net [Erişim Tarihi: 19/10/2013].
Yavuz, Orhan-Mevlüt Gülmez (2018). Maksadî Kemâlât (İnceleme-Metin-Dizin). Konya: Palet Yay.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | YENİCE ŞEHR-ENGÎZİ II (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. murat öztürk |
Görüntüle | ||
| 2 | İŞTİP ŞEHR-ENGÎZİ (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. murat öztürk |
Görüntüle | ||
| 3 | KEMÂLÂT (MAKSADÎ) | Maksadî | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 4 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 5 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 6 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 7 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 8 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 9 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 10 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 11 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 12 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 13 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |