UDÂNAVARGA
sutra derlemesi
Dharmatrata (d. ?/? - ö. ?/?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Brahmi alfabesi ile yazılmış Uygurca derleme bir metin.

Sankskritçede “Dharmapada”nın karşılığıdır. Yani diğer tarikatların bu Dhammapada’sına karşılık gelmektedir. Çeşitli kaynaklar bu koleksiyonun Dharmatrata tarafından derlendiği konusunda hemfikirdir. Derlendiği metinler, Palice olan “Suttanipata” ve “Samyutta-nikaya”daki Sagatha vagga’nın içinden birkaç dize ve “Dhammapada” ve “Udana” adlı metinlerdir. Dharmatrata tarafından yapılmış olan Çince ilk çevirinin MS 221-223 tarihlerinde yazılmış olması eserin esas derleyicisinin bu tarihlerde yaşamış olabileceği bilgisini vermektedir (Rockhill 1883: xi).

Eski Uygur metinlerinin genel bir özelliği olarak, birçok eser Tibetçe, Toharca, Çince, Soğdca ve Sanskritçeden çevrilmiştir ve bu eserler Budizm'in ve Maniheizm'in ilkelerini içeren dinî metinlerdir (Zengin ve Yaman 2018: 176). Udanavarga metni de Buda'nın sözlerini bu amaçla derleyen dinî bir metindir. Metnin farklı çevirilerindeki aynı mısralar daima aynı şekilde ilerlememiş, çoğu kısımları farklı olarak yazılmıştır. Mesela Pali ve Tibet çevirilerinde durum böyledir. Ya da Çince ve Hindistan’daki Tibet çevirileri muhteva olarak özdeş olsa da bölümlerin başlıklarının adlandırılması açısından farklıdır. Ayrıca bunlar Budist kanonundaki erken dönem metinlerinin çeşitli versiyonlarının varlığını işaret etmektedir. Çince çeviri olarak da Chu yao jing (T 212, 30 bölüm) ve Fa xi yao sun jing (T 213, 4 bölüm) adlı çevirileri vardır. Budist Uygur kutsal metinleri içerisinden (sûtra, vinaya, abhidharma, tıbbi metinler, tantralar ve diğer budist yapıtlar) sûtralar içerisinde yer almaktadır. Çeviriler, asıl metnin hangi dile ait olduğuna dair ipucu vermemektedirler.

Berliner-Turfansammlung koleksiyonunda Sanskritçe ve Uygurca olmak üzere iki dilli ve altı parçadan oluşan iki versiyondan bahsedilmektedir. Biri Çince bir kitap tomarının arka yüzü, birisi ise bir el yazmasının beş yaprağı olarak kayıtlı bulunan bu versiyonların Udanavarga'ya ait olduğu belirtilmektedir.

Eser dört kitap içerisinde toplam otuz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci kitap 12 bölüm 260 dize, ikinci kitap 12 bölüm 249 dize, üçüncü bölüm 6 bölüm 248 dize ve dördüncü bölüm ise 3 bölüm 232 dize şeklindedir. Her bölümden önce Buda'nın bahsettiği konuların tarihsel bir özeti verilmektedir. Nidanas adı verilen bu açıklamalar muhtemelen esas metne çevirilerde sonradan eklenmişlerdir. Metin, ilk Budist okullarından biri olan Sarvastivada’da Sarvastivadinler tarafından düzenlenmiştir. Türkische Turfantexte VIII (Türkçe Turfan Metinleri) adlı eserde Gabain tarafından yayımlanmıştır. (Shimin 2002: 786-800; Elverskog 2020: 46-47). Rockhill tarafından ise Tibetçe versiyonunun çevirisi yapılmıştır (Poussin 1912: 356).

Eserden Örnekler



Kaynakça


Rockhill, W. Woodville (1883), Udanavarga, A Collection of Verses from the Buddhist Canon Compiled by Dharmatrata [Udanavarga, Budist Kanondan Dharmatrata’nın Derlediği Bir Şiir Koleksiyonu], London: Trübner & Co., Ludgate Hill. (Yeni baskı: Amsterdam, Oriental Press, 1975).

Leonard W. J. van der Kuijp (1994), “Udānavarga, Vol. 3: Der tibetische Text by Champa Thupten Zongtse”, Journal of the American Oriental Society, Vol. 114, No. 1 (Jan. - Mar., 1994), pp. 124-126.

Gabain, Annemarie von (1954), Türkische Turfantexte VIII, Texte in Brahmischrift [Türkçe Turfan Metinleri VIII, Brahmi Yazılı Metinleri], ADAW Nr.7. Texts B, s.23-24; ve E, s.38-44.

Elverskog, Johan (2020), Budist Uygur Edebiyatı (Çev. Mustafa Ağca ve Dilek Uzunkaya). Türk Dil Kurumu Yay., Ankara. (Eserin orijinali: Elverskog, Johan (1997), Uygur Buddhist Literature. Turnhout, Silk Road Studies, 1.)

Poussin, L. De La Vallee (1912), “XI. Documents Sanscrits de la Seconde Collection M. A. Stein”, Cambridge University Press.

Shimin, Geng (2002), “Budist Uygur Edebiyatı”, Milletler Üniversitesi Uygur Dili ve Edebiyatı Bölümü / Çin (kaynak: Türkler Ansiklopedisi, C. III, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 786-800).

Sieg, von E. und Siegling, W. (2009), “Udanavarga-Uebersetzungen in ‘Kucisher Sprache’”, Cambridge University Press, (Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 6, Issue 2, June 1931), pp.483-499.

Zengin, Aslı ve Yaman, Ümran (2018), “Eski Uygur Türkçesi Metinleri Üzerinden Budizm ve Maniheizm’in Savaşa Bakışı (Buddhist and Manichaeist Views on War on the Old Uyghur Turkish Texts)”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 58, Sayı: 1, 2018, 175-216.



Atıf Bilgileri


Akbulut, Tuğçe. "UDÂNAVARGA". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/udanavarga. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 SAMANTABHADRACARYÂPRANİDHÂNA Kalım Keyşi Diğer Tuğçe COŞKUN SEBER
Görüntüle
2 SADDHARMAPUNDARÎKA SÛTRA ŞERHİ ? Dr. kenan azılı
Görüntüle
3 NÎLAKANTHAKA SÛTRA Şingko Şeli Tutung Dr. kenan azılı
Görüntüle
4 DÎVÂN (ŞÎRÎN) Şîrîn, Şîrîn-i Dehlevî, Şîrîn-i Gûr, Radıyye Begüm, Raziye Begüm Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz
Görüntüle
5 ALTUN YARUK Şıñko Şeli Tutuñ Prof. Dr. Ceval Kaya
Görüntüle
6 SEKİZ YÜKMEK YARUK / Fo shuo tian di ba yang shen zhou jing ŞİNGKO ŞELİ TUTUNG Hüseyin Yıldız
Görüntüle