TÜRKÇE DÎVÂN (NİGÂRÎ)
şiirler
Nigârî, Seyyid Mîr Hamza (d. 1220/1805 - ö. 1303/1886)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mir Hamza Nigârî'nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Nigarî’nin Türkçe ve Farsça olmak üzere iki Divan’ı ve Sâkinâme, Çaynâme, Nigârnâme adlı mesnevileri vardır. Türkçe Divan’ında 644 gazel, 119 rubâî, 48 kıta, 14 terci-bend, iki terkib-bend, üç müstezad, her biri on beyitten meydana gelen yirmi sekiz bentlik bir Sâkînâme, Fuzûlî’nin gazellerine yazdığı beş tahmîs, bir mektup ve 521 beyitlik mesnevi nazım şekliyle yazılmış bir Çaynâme vardır. Bu manzumede çaydan söz ederken tasavvufi yorumlar yapar, memleketi Karabağ’dan bahseder ve oradaki büyükleri anlatır. Divan'ında ayrıca ölümünden sonra bulunan ve divanın Tiflis baskısına Menâkıb-ı Seyyid Nigârî başlığıyla eklenen 210 beyitlik bir mesnevi daha bulunmaktadır.

Nigârî’nin Divan’ında ilâhî aşk coşkun bir şekilde dile getirilir. Bunun için de âşık, şarap, bade, mey, sâkî, şem', pîr-i mugan, meyhane, meykede, peymâne, dildâr gibi tasavvuf edebiyatı terimleri sık sık kullanılır. Şair, zaman zaman bunlardan ne kastettiğini de belirtir. Nigârî, mutasavvıf şairlerin çoğu gibi şiiri bir vasıta olarak görmüş, şiirleriyle insanları tasavvufî açıdan eğitmeyi gaye edinmiştir. Tekke şiiri göz önüne alındığında dili pek sade sayılmaz, daha çok divan şiirinde kullanılan nazım şekillerini kullanır. O İlâhî aşk ile vücudunu yok etmiş, hakikî mürşidi aşk olan bir Hak âşığıdır. Kendisi aşk-ı ezelî sahibidir, söyledikleri pîrin himmeti, Hudâ'nın vergisidir. Onun şiirinin kaynağı aşkla dolu olan gönlüdür. O, aşk yolunda gam çekmeden yürümek gerektiğine inanır. Nigârî, aşkta emsalsiz olduğunu, âşık olmayanın aşk zevkini bilemeyeceğini, aşk ateşinin teskin edilemeyeceğini ifade eder. Aşkın bir kitabı olmadığını, onun dersle öğrenilemeyeceğini belirten Nigârî, kendisini ünlü aşk hikâyelerinin kahramanları Ferhad, Vâmık ve Mecnun'dan üstün tutar. Aşk konusunu ağırlıklı olarak ele almasıyla Fuzûlî ile benzerlikler gösterir. Onun beğendiği şairler arasında yine Bağdatlı bir başka divan şairi Rûhî (ö. 1605) gelmektedir. Nigârî’nin şiirlerinde övgü ile söz ettiği bir diğer şair ise çağdaşı ve kendisi gibi Azerbaycanlı olan Nebâtî’dir. Beğendiği ve üstat kabul ettiği şairler arasında Hâfız, Hâcû-yı Kirmânî ve Sa‘dî de bulunmaktadır. Kendisi mutasavvıf bir şair olsa da şiirlerinde divan edebiyatı mazmunlarını yoğun olarak kullandığı görülmektedir. Divan'ındaki şiirlerinin büyük çoğunluğunda Nigârî’yi, zaman zaman da Hamza'yı mahlas olarak kullanmıştır. Şiirlerinde sık sık Ehl-i beyt ve Hz. Ali sevgisini dile getirmiş; Hallâc-ı Mansûr, Bahâeddin Nakşibend, Abdülkadir-i Geylânî, İbrâhim b. Edhem ve İsmâil Şirvânî gibi ünlü mutasavvıf ve tarikat büyüklerinin adlarını saygı ile anmıştır. Nigârî’nin şiirleri gerek Türkiye’de gerekse Azerbaycan’da sufi meclislerinde ritim eşliğinde söylenegelmiştir. Onun şiirleri yalnızca müritleri tarafından değil halk tarafından da ezberlenmiş, musiki eşliğinde terennüm edilmiştir. Onun şöhretinin yayılmasında sufi kişiliğinin yanında şiirleri de etkili olmuştur. Divanndaki şiirlerde Azerbaycan Türkçesi özellikleri görülmektedir.

Divan'ın yeni Türk harfleriyle ilk neşri Muzaffer Akkuş tarafından yapılmış (Niğde 2001), daha sonra yazma nüshalarda eksiklikler bulunduğu için iki matbu nüsha dikkate alınarak Azmi Bilgin tarafından yeniden yayımlanmıştır (İstanbul 2003). Divan'ın iki yazma nüshasından biri Konya Belediyesi İzzet Koyunoğlu Kütüphanesinde (nr. 13705), diğeri Ankara Millî Kütüphanededir (nr. A 5181).

Şairin biyografisi için bk. “Nigârî, Seyyid Mîr Hamza”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nigari-seyyid-mir-hamza 

Eserden Örnekler


Anlagıl aşk nedir dinle ne ma‘nâdır bu

Bâde-i lutf-ı Hudâ bahşiş-i Mevlâdır bu


İçelim şâm u seher içre vü lâkin bî-câm

Câma hâcet mi olur bâde-i ma‘nâdır bu


Dimezem öyle yâ böyledurur ammâ ki viren

Derdi dermânı heme âşık-ı sevdâdır bu


Harfsiz âşık-ı şeydâlara ta‘lîm eyler

Ders-i esrârı ne hoş ders-i dil-ârâdır bu


Mahfîdir aşk-ı hafiyyâtı hüveydâ eyler

Söylerem böyle velî gör ne mu‘ammâdır bu


Bahş ider keyf ki ol keyf kerâmet görünür

Ne güzel keyf ü ne hoş bâde-i hüsnâdır bu


Söyleyen âlem-i eş‘ârda şirîn şirîn

Mâdih-i aşk-ı Hudâ tab‘-ı şeker-hâdır bu


Ne kadar söylesen ey tab‘ toyulmaz zîrâ

Sohbet-i aşk-ı şirîn şerbet-i ahlâdır bu


Kâsıd ey Mîr Nigârî görünür hande-zenân

Var bir hayr haber âleme büşrâdır bu (Bilgin 2003: 176).

Kaynakça


Abdullayev, Kamran (2007). “XIX Esrde Azerbaycanda Yaşamış İki Büyük Sufi: İsmayıl Şirvani ve Hemze Nigari”. Baki İslam Universiteti Zaqatala Şöbesinin Elmi Mecmuesi. Bakü. 187-198.

Akkuş, Muzaffer (1992). “Seyyid Nigari Mir Hamza ve Çaynamesi”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi.  3 (3): 79-101.

Akkuş, Muzaffer (2001). Seyyid Nigârî Divanı. Niğde: Niğde Üniversitesi Yayınları.

Bilgin, Azmi Mir (2003). Hamza Nigârî Divan-ı Seyyid Nigârî. İstanbul.

Çınar, Fatih (2009). Hamza Nigarî’ni Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.

Köçerli, Feridun Bey (1926).  Azerbaycan Edebiyatı Tarihi Materialları. Bakü: Azemeşr. 

Küçük, Yağmur (2017). Seyyid Mir Hamza Nigârî’nin Heşt Bihişsnâme Adlı Mesnevisi (İnceleme-Metin-Çeviri). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi

Musayev, Elşen (2001). “Mir Hamza Seyyid Nigarî Karabağî”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi. (6): 241-246.

Özkılınç, Ahmet (2013). Mürşidi Aşk Olan Ârif Seyyid Nigârî: Hayatı, Eserleri ve Düşünceleri. İstanbul: Seçil Ofset.

Taşlıova, M. Mete (1998). Mir Hamza Nigarî’nin Nigar-nâme Adlı Mesnevisi (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.

Turabi, Ahmet Hakkı (2016).  Seyyid Mir Hamza Nigari’nin Hayatı ve Bestelenmiş Eserleri. Amasya.

Atıf Bilgileri


Bilgin, Abdullah Azmi. "TÜRKÇE DÎVÂN (NİGÂRÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/turkce-divan-nigari. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 FARSÇA DÎVÂN (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
2 ÇAYNÂME (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
3 NİGÂRNÂME (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
4 MENÂKIB-I SEYYİD NİGÂRÎ (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Öğretmen Emre Şengül
Görüntüle
5 FÜTUHÂT-I MEKKİYE’YE TAVZÎHÂT (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
6 HÂTİME-İ SEYYİD NİGÂRÎ-TAHDİSİYE (NİGÂRÎ) Nigârî, Seyyid Mîr Hamza Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
8 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
9 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
10 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
11 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
12 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
13 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
14 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
15 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
16 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle