- Yazar Biyografisi (TEİS)
Nigârî, Seyyid Mîr Hamza - Madde Yazarı: Prof. Dr. Abdullah Azmi Bilgin
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Divan
- Yayın Tarihi:24/08/2022
TÜRKÇE DÎVÂN (NİGÂRÎ)
şiirlerNigârî, Seyyid Mîr Hamza (d. 1220/1805 - ö. 1303/1886)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Mir Hamza Nigârî'nin şiirlerini ihtiva eden eseri. Nigarî’nin Türkçe ve Farsça olmak üzere iki Divan’ı ve Sâkinâme, Çaynâme, Nigârnâme adlı mesnevileri vardır. Türkçe Divan’ında 644 gazel, 119 rubâî, 48 kıta, 14 terci-bend, iki terkib-bend, üç müstezad, her biri on beyitten meydana gelen yirmi sekiz bentlik bir Sâkînâme, Fuzûlî’nin gazellerine yazdığı beş tahmîs, bir mektup ve 521 beyitlik mesnevi nazım şekliyle yazılmış bir Çaynâme vardır. Bu manzumede çaydan söz ederken tasavvufi yorumlar yapar, memleketi Karabağ’dan bahseder ve oradaki büyükleri anlatır. Divan'ında ayrıca ölümünden sonra bulunan ve divanın Tiflis baskısına Menâkıb-ı Seyyid Nigârî başlığıyla eklenen 210 beyitlik bir mesnevi daha bulunmaktadır.
Nigârî’nin Divan’ında ilâhî aşk coşkun bir şekilde dile getirilir. Bunun için de âşık, şarap, bade, mey, sâkî, şem', pîr-i mugan, meyhane, meykede, peymâne, dildâr gibi tasavvuf edebiyatı terimleri sık sık kullanılır. Şair, zaman zaman bunlardan ne kastettiğini de belirtir. Nigârî, mutasavvıf şairlerin çoğu gibi şiiri bir vasıta olarak görmüş, şiirleriyle insanları tasavvufî açıdan eğitmeyi gaye edinmiştir. Tekke şiiri göz önüne alındığında dili pek sade sayılmaz, daha çok divan şiirinde kullanılan nazım şekillerini kullanır. O İlâhî aşk ile vücudunu yok etmiş, hakikî mürşidi aşk olan bir Hak âşığıdır. Kendisi aşk-ı ezelî sahibidir, söyledikleri pîrin himmeti, Hudâ'nın vergisidir. Onun şiirinin kaynağı aşkla dolu olan gönlüdür. O, aşk yolunda gam çekmeden yürümek gerektiğine inanır. Nigârî, aşkta emsalsiz olduğunu, âşık olmayanın aşk zevkini bilemeyeceğini, aşk ateşinin teskin edilemeyeceğini ifade eder. Aşkın bir kitabı olmadığını, onun dersle öğrenilemeyeceğini belirten Nigârî, kendisini ünlü aşk hikâyelerinin kahramanları Ferhad, Vâmık ve Mecnun'dan üstün tutar. Aşk konusunu ağırlıklı olarak ele almasıyla Fuzûlî ile benzerlikler gösterir. Onun beğendiği şairler arasında yine Bağdatlı bir başka divan şairi Rûhî (ö. 1605) gelmektedir. Nigârî’nin şiirlerinde övgü ile söz ettiği bir diğer şair ise çağdaşı ve kendisi gibi Azerbaycanlı olan Nebâtî’dir. Beğendiği ve üstat kabul ettiği şairler arasında Hâfız, Hâcû-yı Kirmânî ve Sa‘dî de bulunmaktadır. Kendisi mutasavvıf bir şair olsa da şiirlerinde divan edebiyatı mazmunlarını yoğun olarak kullandığı görülmektedir. Divan'ındaki şiirlerinin büyük çoğunluğunda Nigârî’yi, zaman zaman da Hamza'yı mahlas olarak kullanmıştır. Şiirlerinde sık sık Ehl-i beyt ve Hz. Ali sevgisini dile getirmiş; Hallâc-ı Mansûr, Bahâeddin Nakşibend, Abdülkadir-i Geylânî, İbrâhim b. Edhem ve İsmâil Şirvânî gibi ünlü mutasavvıf ve tarikat büyüklerinin adlarını saygı ile anmıştır. Nigârî’nin şiirleri gerek Türkiye’de gerekse Azerbaycan’da sufi meclislerinde ritim eşliğinde söylenegelmiştir. Onun şiirleri yalnızca müritleri tarafından değil halk tarafından da ezberlenmiş, musiki eşliğinde terennüm edilmiştir. Onun şöhretinin yayılmasında sufi kişiliğinin yanında şiirleri de etkili olmuştur. Divan'ındaki şiirlerde Azerbaycan Türkçesi özellikleri görülmektedir.
Divan'ın yeni Türk harfleriyle ilk neşri Muzaffer Akkuş tarafından yapılmış (Niğde 2001), daha sonra yazma nüshalarda eksiklikler bulunduğu için iki matbu nüsha dikkate alınarak Azmi Bilgin tarafından yeniden yayımlanmıştır (İstanbul 2003). Divan'ın iki yazma nüshasından biri Konya Belediyesi İzzet Koyunoğlu Kütüphanesinde (nr. 13705), diğeri Ankara Millî Kütüphanededir (nr. A 5181).
Şairin biyografisi için bk. “Nigârî, Seyyid Mîr Hamza”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/nigari-seyyid-mir-hamza
Eserden Örnekler
Anlagıl aşk nedir dinle ne ma‘nâdır bu
Bâde-i lutf-ı Hudâ bahşiş-i Mevlâdır bu
İçelim şâm u seher içre vü lâkin bî-câm
Câma hâcet mi olur bâde-i ma‘nâdır bu
Dimezem öyle yâ böyledurur ammâ ki viren
Derdi dermânı heme âşık-ı sevdâdır bu
Harfsiz âşık-ı şeydâlara ta‘lîm eyler
Ders-i esrârı ne hoş ders-i dil-ârâdır bu
Mahfîdir aşk-ı hafiyyâtı hüveydâ eyler
Söylerem böyle velî gör ne mu‘ammâdır bu
Bahş ider keyf ki ol keyf kerâmet görünür
Ne güzel keyf ü ne hoş bâde-i hüsnâdır bu
Söyleyen âlem-i eş‘ârda şirîn şirîn
Mâdih-i aşk-ı Hudâ tab‘-ı şeker-hâdır bu
Ne kadar söylesen ey tab‘ toyulmaz zîrâ
Sohbet-i aşk-ı şirîn şerbet-i ahlâdır bu
Kâsıd ey Mîr Nigârî görünür hande-zenân
Var bir hayr haber âleme büşrâdır bu (Bilgin 2003: 176).
Kaynakça
Abdullayev, Kamran (2007). “XIX Esrde Azerbaycanda Yaşamış İki Büyük Sufi: İsmayıl Şirvani ve Hemze Nigari”. Baki İslam Universiteti Zaqatala Şöbesinin Elmi Mecmuesi. Bakü. 187-198.
Akkuş, Muzaffer (1992). “Seyyid Nigari Mir Hamza ve Çaynamesi”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 3 (3): 79-101.
Akkuş, Muzaffer (2001). Seyyid Nigârî Divanı. Niğde: Niğde Üniversitesi Yayınları.
Bilgin, Azmi Mir (2003). Hamza Nigârî Divan-ı Seyyid Nigârî. İstanbul.
Çınar, Fatih (2009). Hamza Nigarî’ni Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.
Köçerli, Feridun Bey (1926). Azerbaycan Edebiyatı Tarihi Materialları. Bakü: Azemeşr.
Küçük, Yağmur (2017). Seyyid Mir Hamza Nigârî’nin Heşt Bihişsnâme Adlı Mesnevisi (İnceleme-Metin-Çeviri). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi
Musayev, Elşen (2001). “Mir Hamza Seyyid Nigarî Karabağî”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi. (6): 241-246.
Özkılınç, Ahmet (2013). Mürşidi Aşk Olan Ârif Seyyid Nigârî: Hayatı, Eserleri ve Düşünceleri. İstanbul: Seçil Ofset.
Taşlıova, M. Mete (1998). Mir Hamza Nigarî’nin Nigar-nâme Adlı Mesnevisi (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
Turabi, Ahmet Hakkı (2016). Seyyid Mir Hamza Nigari’nin Hayatı ve Bestelenmiş Eserleri. Amasya.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | FARSÇA DÎVÂN (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 2 | ÇAYNÂME (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 3 | NİGÂRNÂME (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 4 | MENÂKIB-I SEYYİD NİGÂRÎ (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Öğretmen Emre Şengül |
Görüntüle | ||
| 5 | FÜTUHÂT-I MEKKİYE’YE TAVZÎHÂT (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 6 | HÂTİME-İ SEYYİD NİGÂRÎ-TAHDİSİYE (NİGÂRÎ) | Nigârî, Seyyid Mîr Hamza | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 7 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 8 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 9 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 10 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 11 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 12 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 13 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 14 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 15 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |