- Yazar Biyografisi (TEİS)
Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu - Madde Yazarı: Doç. Dr. Hasan Kaplan
- Eser Yazılış Tarihi:1262/1846
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Şerh
- Yayın Tarihi:21/04/2022
TUHFE ŞERHİ MÜNTAHAB-I LEBÎB (LEBÎB)
manzum sözlük şerhiLebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu (d. 1203/1789 - ö. 1284/1867)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Mehmed Lebîb Efendi’nin Sünbül-zâde Vehbî’nin Tuhfe-i Vehbî adlı manzum sözlüğüne yazdığı şerh. Lebîb Efendi eserine mensur bir mukaddime ile başlamıştır. Önce besmeleye yer veren şarih, besmeleden sonra hamdele ve salvele bölümlerine geçmiştir. Lebîb Efendi, mukaddimede eseri neden kaleme aldığını açıklamıştır. Bu açıklamaya göre Lebîb, eserini Sultan Abdülmecid Han’a kendisine yönelik inayet ve ihsanlarına teşekkür etmek maksadıyla yazmıştır. Lebîb’in eserini yazmadaki asıl gayesi ise Elbistanlı Hayâtî Efendi’nin Tuhfe-i Vehbî şerhinde yer yer uzattığı, tafsilata boğduğu açıklamaları daha kısa ifade etmek, bu şerhte görülen örtülü anlatımları ve anlaşılmaz kısımları daha sade bir dille çözümlemektir. Lebîb Efendi bu doğrultuda şerhinde Hayâtî Efendi’nin hatalı, eksik ve anlaşılmaz ifadelerine yeri geldiğinde eleştiride bulunmuştur.
Mukaddimeden sonra şarih, Tuhfe-i Vehbî’yi şerhe başlamıştır. Çoğunlukla mısra mısra yapılan şerh, mesnevi nazım şekliyle yazılan kısımlarda beyit beyit de yapılmıştır. Eserde şerh yapılırken kelimenin önce anlamı üzerinde durulmuştur. Lebîb burada eserinin mukaddimesinde de vurguladığı üzere özellikle Mütercim Âsım Efendi’nin Burhân-ı Katı tercümesini ve Tıbyân-ı Nâfi’yi esas almıştır. Bu eserlerin yanı sıra şarihin eserinde ismini zikrederek Mehmed Esad Efendi’nin Lehcetü’l-Lügat, Hasan Şuʻûrî’nin Ferheng-i Şuʻûrî adlı eserlerinden, Sûdî’nin Bostan ve Gülistan şerhlerinden de istifade ettiği görülmektedir. Lebîb, Tuhfe-i Vehbî’nin tamamını şerh etmiş, önce mısra veya beyitlerde geçen kelimelerin nasıl okunmaları gerektiğini ve hareke kayıtlarını belirtmiş, izah ettiği kelimelerin vezinlerini bildirmek için aynı vezindeki farklı kelimeleri örnek göstermiş, daha sonra bu kelimelerin lügat anlamları üzerinde durmuştur. Bazı kelimelerin yirminin üzerinde anlamına yer verilmiştir (Yavuz 2021: 123).
Şarih, kelimelerin Farsça gramer özelliklerini de değinmiştir. Bu kısımlar Lebîb’in bir dilci dikkatiyle çeşitli değerlendirmelerini içermektedir. Şarih, şerh yaparken edebî unsurlarla ilgili açıklamalar ve değerlendirmelerde de bulunmuştur. Yeri geldiğinde Sünbül-zâde Vehbî’nin eserine ve bu eserin üslubuna dair bazı değerlendirmelerde bulunmaktan kaçınmamıştır. Şerhini anekdotlar ve çeşitli açıklamalarla zenginleştiren şarih, fikrini/açıklamasını ispat etmek yahut delillendirmek için Fars edebiyatına mensup -Enverî, Husrev, Hakânî, Selmân, Saʻdî, Hâfız, Nizâmî, Câmî, Urfî gibi- çeşitli şairlerden beyitler zikretmiştir.
Eser 1250/1834-35’te tamamlanmış, 1262/1846’da Takvimhane-i Âmire matbaasında basılmıştır. Matbu nüsha, toplam 301 sayfadan oluşmaktadır. Eserin matbu nüshasının yanı sıra Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Bölümünde ve İstanbul Üniversitesi Nâdir Eserler Koleksiyonunda iki yazma nüshası vardır. Seyit Yavuz, eser üzerine doktora tezi hazırlamıştır (2021). Lebîb, Vehbî’nin Farsça manzum sözlüğüne yazdığı bu şerhle hem şerh hem de sözlük geleneğinde adından bahsedilen bir şair olmuştur.
Lebîb'in biyografisi için bk. "Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lebib-mehmed-lebib-efendi-istanbullu
Eserden Örnekler
Gâze gülgûne kızılca ki ider ruhları al
Gâze gayn-ı muʻceme ile tâze vezninde zenân düzgünlerinden kızılcaya dinür ve sıyt u sadâ ve ses maʻnâsına gelür. Gülgûne iki kâf-ı Fârisiyyenin zammı ve hâ-i nisbetle kızılca maʻnâsınadır ve gûne ruhsâr maʻnâsına da olmağla gül-ruhsâr maʻnâsına da gelür ve gül-reng maʻnâsına da olur. Gûne renk ve levn maʻnâsına oldığı zikr olındı. Al Türkî mevkiʻindedir ve Fârisîde dahı levn-i maʻrûfa al dinür ve bundan başka al iki maʻnâya dahı gelür. Birisi bir mühlik marazdır ki lohusa hatunlara haftası içinde hâdis olur. ʻAvâm mess-i cin dirler. Türkîde al basma taʻbîr iderler ve sânî bir nevʻ pullu balık adıdır.
Vesme kaşa çekilen rastığa dirler bene hâl
Vesme vâv ile kesme vezninde rastık maʻnâsınadır. Hâl hâ-i muʻceme ile mâl vezninde ben ve şâme maʻnâsınadır ve büyük siyâh deveye dahı dinür ve ʻalem ve sancak maʻnâsına da gelür ve ibrâm ve ʻinâd ve lecâcet maʻnâsına da olur. ʻArabîde vâlidenin er karındaşına dinür ki lisânımızda tayı dinür (Lebîb Efendi 1262: 180).
Kaynakça
Yavuz, Seyit (2021). Mehmed Lebîb Efendi’nin Tuhfe-yi Vehbî Şerhi: Müntehab-I Lebîb (İnceleme-Metin-Tıpkıbasım). Doktora Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.
Lebîb Efendi (1262/1846). Tuhfe Şerhi: Müntehab-ı Lebîb. İstanbul: Takvimhane-i Âmire Matbaası.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş |
Görüntüle | ||
| 2 | KITA'ÂT-I NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ RİSÂLET-PENÂHÎ (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 3 | NUHBE VE TUHFE TAZMÎNÂTI (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 4 | MERSİYE-İ LEBÎB (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 5 | NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ NEBÎ VE MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 6 | SIHHAT Ü MARAZ TERCÜMESİ (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mücahit Kaçar |
Görüntüle | ||
| 7 | SOKAKLARIN TATHÎR VE TANZÎMİNE DÂ'İR RİSÂLE (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Akın ZENGİN |
Görüntüle | ||
| 8 | ŞERH-İ LÂMİYYETÜ’L-ACEM (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hamza KOÇ |
Görüntüle | ||
| 9 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 11 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 12 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 13 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 14 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 15 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 17 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 18 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |