- Yazar Biyografisi (TEİS)
Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:?/?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:20/08/2022
TERCÜME-İ ZAHÎRE-İ HÂREZMŞÂH/ KÂNÛNÜ'L-İLÂC VE ŞİFÂ'Ü'L-EMRÂZ Lİ-KÜLLİ MİZÂC (FAZLÎ)
tıp kitabı tercümesiFazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi (d. ?/? - ö. 971/1563)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Ebû İbrâhîm Zeynüddîn İsmâîl b. Hasen el-Hüseynî el-Cürcânî'nin (ö. 531/1137) tıp konusunda kaleme aldığı Farsça eseri Zahîre-i Hârizmşâhî'nin 16. yüzyıl âlimlerinden Ebü'l-fazl Mehmed b. İdris-i Bitlisî tarafından yapılan Türkçe tercümesi.
Ebü'l-fazl Mehmed Efendi'nin tercümesi Arapça olan kısa bir hamdele ve salveleden sonra sebeb-i tercüme ile devam eder. Bu kısımda Kanuni Sultan Süleyman'ın ismini anıp vasıflarını zikreden mütercim bu padişahın vezaret görevini tevdi ettiği Rüstem Paşa'nın meclisinde bulunduğu sırada mecliste bulunan alimlerden birinin tıp ilminde kaleme alınan Zahîre-i Hârizmşâhî'den bahsedip onun vasıfları ve faydalarını saydığını, bunun üzerine Rüstem Paşa'nın "avamu'n-nâs" başta olmak üzere Rum ahalisinin de bu eserden istifade etmesi amacıyla bahsi geçen eseri Türkçeye tercüme etmesini emrettiğini belirtir.
Tercümesinin sebebini bu şekilde izah edip eserine Kânûnü’l-İlâc ve Şifâ’ü’l-Emrâz li-Külli Mizâc ismini veren Ebü'l-fazl Mehmed Efendi kaynak metnin yazarına dair bir sayfalık bilgi verdikten sonra kaynak metnin tercümesine başlar.
Tercümenin Süleymaniye Ktp. Hüsrev Paşa 463, Nurosmaniye 3574 ve Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. Emanet Hazinesi 1832 numarada olmak üzere üç nüshası tespit edilmiştir. Tercümedeki "Geriatri” ve “Gerontoloji" bölümüne dair bir inceleme yapılmıştır (Acıduman vd. 2014).
Yazarın biyografisi için bk. "Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-ebulfazl-mehmed-efendi
Eserden Örnekler
Evvelki kitâb tıbbun haddi ve ta'rîfi beyânındadur ve beden gevheri ne nesne olduğı ve ne vech-ile olduğı ve mâddeler ve hıltlar ve mizâclar ve âdetler ahvâli ve endâmlar teşrîhi ve endâmların kuvveti zikrindedür. İkinci kitâb insânun bedeni hâllerini anlamak beyânındadur. Sıhhatden ve marazdan ve emrâzun envâ' u a'râz u esbâbından ve nabz (...) ve beden-i insândan taşra çıkan arak ve nefs ve bevl ve gâyiti anlamak a'râzı anlamanun cümlesindendür bu cümle bu kitâbda mezkûrdur (Kânûnü’l-İlâc ve Şifâ’ü’l-Emrâz li-Külli Mizâc, 3a).
Kaynakça
Acıduman, Ahmet, Önder İlgili ve Şehriyar Şems (2014). "İsmâ'îl Cürcânî'nin Zahîre-i Hârizmşâhî Adlı Ünlü Eserinin XVI. Yüzyıl Türkçe Çevirisi ۧ Kânûnü’l-İlâc ve Şifâ’ü’l-Emrâz li-Külli Mizâc’da “Geriatri” ve “Gerontoloji” ile İlgili Bölümler". Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 67: 99-18.
Doğruyol, Hasan (1993). "Cürcânî, İsmail b. Hasan". İslam Ansiklopedisi. C. 8. İstanbul: TDV Yay. 133-134.
Ebü'l-Fazl Mehmed b. İdrîs ed-Defterî. Kânûnü’l-İlâc ve Şifâ’ü’l-Emrâz li-Külli Mizâc (Tercüme-i Zahîre-i Harzemşâhî mine’t-Tıb). Süleymaniye Ktp. Nurosmaniye 3574.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | TERCÜME-İ TEFSİR-İ HÜSEYİN VÂİZ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | TERCEME-İ AHLÂK-I MUHSİNÎ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Fatih Koyuncu |
Görüntüle | ||
| 3 | ZEYL-İ TÂRİH-İ İDRÎS-İ BİTLİSÎ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Çetin Kaska |
Görüntüle | ||
| 4 | TÂRİH-İ OSMANÎ/TEVÂRİH-İ ÂL-İ OSMAN (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 5 | KISAS-I ENBİYÂ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 6 | TERCÜME-İ HULÂSA-İ TÂRÎH-İ VASSÂF (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | TÂRÎH-İ UMÛMÎ/TÂRÎH-İ EBU'L-FAZL/TERCÜME-İ NİZÂMÜ'T-TEVÂRÎH (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 8 | KUDÛMİYYE (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Bilal Güzel |
Görüntüle | ||
| 9 | MEKTÛBLAR (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Araş. Gör. Kadim Polat |
Görüntüle | ||
| 10 | TEFSÎR-İ MEVÂHİBİ’L-ALEYH (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed/Muhammed Efendi | Filiz Kılıç |
Görüntüle | ||
| 11 | MEDÂRİCÜ’L-İTİKÂD FÎ TERCÜMEİ MENÂHİCÜ’L-İBÂD (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 13 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 15 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 16 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 17 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 18 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 20 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 21 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |