TERCÜME-İ TUHFETÜ'S-SALAVÂT-I KÂŞİFÎ (ZEYNÎ/ŞÂHÎ)
Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’nin (ö. 910/1504-1505) Tuhfetü’s-Salavât adlı Farsça eserinin Türkçe tercümesi
Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa (d. 970/1562-63 - ö. 1039/1629-30)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’nin (ö. 910/1504-1505) Hz. Muhammed'e salat u selam getirmenin önemi hakkında Farsça olarak kaleme adlığı Tuhfetü’s-Salavât adlı eserinin 17. yüzyılın önde gelen münşilerinden Okçu-zâde Mehmed Şâhî tarafından yapılan tercümesidir.

Kısa bir hamdele ve salveleden sonra gelen sebeb-i telif bölümünde mütercim Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’nin Tuhfetü’s-Salavât adlı eserini Allah'a yakınlaşmak (takrîben ilellâh) ve Hz. Peygamber'in şefaatine nail olmak (tevessülen bi-şefâ'atihî) amacıyla Türkçeye tercüme ettiğini belirtip eserini bir mukaddime 12 fasl ve bir hâtime üzerine tertip ettiği ifade eder. 

Hz. Muhammed'in diğer peygamberlerden üstün oluşunun ele alındığı mukaddime kısmından sonra salat ayeti ve salata dair nükteler; Allah, melekler ve insanların salatlarının hikmeti, salat ve selamın manası, gerekliliği, keyfiyeti, "Muhammed" isminin özellikleri, salatlarda Hz. İbrahim isminin zikredilmesinin hikmeti, salat ve selamın fazileti, faydaları; salat u selamı terk eden kişinin dünyevî ve uhrevî cezası ve salat getirecek kimsenin uyması gereken adabın anlatıldığı bölümlere yer verilir. Hâtime kısmında ise muhtelif salatlara yer verilmiştir ki bu son kısmı dolayısıyla eser bir tür salat u selam mecmuası görünümü kazanır. 

Eserin tamamlandığı tarihe dair bazı kaynaklarda (Woodhead 2007: 336; Özer 2022: 69) 1021/1612 yılı ileri sürülmüşse de Yılmaz Öksüz eserin Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi 3211 numarada bulunan nüshasında yer alan (vr. 55b) tercüme tarihi kaydına binaen eserin 990/1582 yılında kaleme alındığı bilgisini vermektedir (2016: 17-18). Biz Öksüz'ün verdiği bilgiyi teyit edip eserin 990/1582 yılında kaleme alındığına katılmakla birlikte Woodhead'in verdiği bilgiyi Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan Köşkü 97 numarada bulunan nüshaya dayandırmasına binaen eserin 1021/1612 yılında güncellenmiş olabileceğinin bir ihtimal olarak dikkate alınması gerektiğini düşünüyoruz. 

Başta Münşeât'ının dîbâcesi olmak üzere birçok eserinde gerek söylem gerekse de eylem bağlamında çok iddialı bir münşi olduğunu iddia eden Okçu-zâde Mehmed Şâhî'nin bu eseri, diğer eserlerine göre estetik kaygılardan uzak daha sade bir üslup ile kaleme alınmıştır. 

Eserin yukarıda zikredilen nüshaları dışında Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 278, H. Hüsnü Paşa 464, Hacı Mahmud Efendi 3961 numaralarda olmak üzere 10'u aşkın nüshası bulunmaktadır.

Yazarın biyografisi için bk. "Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/zeyni-sahi-okcuzade-nisanci-mehmed

Eserden Örnekler


Üçünci Fasl

Salât u selâmun ma'nâsındadur. Cumhûr arasında meşhûr oldur ki salât lügatde du'âdur. Namâza salât dinildügi du'âyı mütezammın olduğı-çündür. Hâlâ lafz-ı salât iki nesneye ıtlâk olınur: Biri du'âdur, mazmûnı Hak ta'âlâdan hazret-i Peygamber'ün derece-i kadrinün rif'atini ve mertebe-i kurbınun izdiyâdını istid'âdur. İkinci namâzdur ki erkân-ı ma'lûme ve ef'âl-i mahsûsadan 'ibâretdür. Ve salât Hak sübhânehû ve ta'âlâdan rahmet ve melâ'ikeden istiğfârdur. Nitekim "huvellezi yusallî aleykum ve melâ'iketuhû"dan müstefâddur. Ve Peygamber'den ve sâyir mü'minlerden du'âdur kemâ kâlellâhu ta'âlâ ve "salli aleyhim" ey "ud'u lehum" (Okçuzâde Mehmed Şâhî. Tercüme-i Tuhfetü's-Salavât. vr. 18a).  

Kaynakça


Öksüz, Yılmaz (2016). Okçuzâde Mehmed Şâhî'nin Ahsenü'l-Hadîs'i (İnceleme-Metin). Doktora Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.

Özer, İlknur (2022). Okçuzâde Mehmed Şâhî ve Münşeâtı: Münşe'âtü'l-İnşâ' (İnceleme-Metin). Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Woodhead, Christine (2007). "Okçuzâde Mehmed Şâhî". İslam Ansiklopedisi. C. 33. İstanbul: TDV Yay. 335-336.


Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "TERCÜME-İ TUHFETÜ'S-SALAVÂT-I KÂŞİFÎ (ZEYNÎ/ŞÂHÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tercume-i-tuhfetu-s-salavat-i-kasifi-zeyni-sahi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 EN-NAZMÜ'L-MÜBÎN FÎ'L-ÂYÂTİ'L-ERBA'ÎN (ZEYNÎ/ŞÂHÎ) Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa Dr. Öğr. Üyesi Uğur Boran
Görüntüle
2 EL-MAKÂMU MAHMÛD (ZEYNÎ/ŞÂHÎ) Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 MÜNŞE'ÂTÜ'L-İNŞÂ (ZEYNÎ/ŞÂHÎ) Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 AHSENÜ’L-HADÎS (ZEYNÎ/ŞÂHÎ) Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 RİSÂLETÜ'Ş-ŞÂHÎ FÎ TEZYÎFİ SELÎM-NÂME (ZEYNÎ/ŞÂHÎ) Zeynî/Şâhî, Okçu-zâde Nişancı Mehmed Paşa Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
7 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
8 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
9 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
10 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
11 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
12 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
13 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
14 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
15 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle