TERCÜME-İ MESÂLİKÜ’L-MEMÂLİK (MEHMED ŞERÎF)
coğrafya konusunda el-Mesâlik ve’l-Memâlik adlı Arapça eserin tercümesi
Mehmed Şerîf (d. 964/1557 - ö. 1040/1631)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mehmed Şerîf Efendi’nin III. Mehmed’in emri üzerine gerçekleştirdiği tercümelerden biridir. Kâtip Çelebi de Keşfü’z-Zünûn’da Şerîf Mehmed’in böyle bir tercümeyi gerçekleştirdiğini Ebü’l-Kâsım b. Ubeydullâh b. Abdullâh b. Hurdâzbe el-Horasanî’ye ait el-Mesâlik ve’l-Memâlik adlı kitap hakkında bilgi verirken eserin mukaddimesini okuyup bu bölümdeki bilgileri özet olarak vermiştir (Katip Çelebi 1941: II/1665). Osmanlı Coğrafya Literatürü Tarihi adlı çalışmada eserin tespit edilebilen tek nüshasının Bologna, Marsigli 3611 numarada bulunduğu ifade edilmektedir. Bahsi geçen çalışmada, eserin mütercimi, Şerîf Efendi b. Seyyid Muhammed b. Şeyh Burhâneddîn olarak kaydedilmiştir. Verilen künye eserin Mehmed Şerîf’e ait olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Hâl böyle iken bahsi geçen çalışmada mütercime dair aşağıda verilen bilgiler doğru değildir:

“Sultan III. Murad ve III. Mehmed zamanlarında yaşamıştır. Belki de Hoca Sadeddin’in kethüdâsı Şirvânlı Şerîf Efendi (ö.1031/1622) ile aynı kişidir. İstanbul payesiyle Ayasofya müderrisi olmuştur. Bu zat, Mesâlik al-Memâlik adlı bir eseri Farsça’dan Türkçe’ye tercüme etmiştir.” (İhsanoğlu 2000: 115).

Eserin 1007 yılında istinsah edilen nüshasının 26 minyatür ihtiva ettiği belirtilmektedir. Mesâlikü’l-Memâlik tercümesi hakkında adı geçen kitapta şu bilgiler verilmektedir: “İbn Havkal (987’de sağ)’ın “Sûret al-Arz”ının tercümesi olduğu iddia edilen bu kitap gerçekte Acâibü’l-Mahlûkât tercümelerine benzemektedir. İbn Havkal’ın eseriyle ilgisi yoktur. Bursalı Tâhir bu eserin Abû Zeyd al-Balhî’nin eserinin tercümesi olduğunu söyler. Eserde 26 minyatür vardır. Eser, III. Mehmed devrinde Gazanfer Ağa’nın isteğiyle yazılmıştır. Arap yarımadası bahsinde bir Mekke resmi yer alır. Burada Ka’be, Mescid-i Haram, Sultan II. Selim tarafından Mescid-i Haram’a eklenen yapılar gösterilir.” (İhsanoğlu 2000: 115) 

Şairin biyografisi için bkz.: "Mehmed Şerîf". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mehmed-serif

Eserden Örnekler



Kaynakça


İhsanoğlu, Ekmeleddin vd. (2000). Osmanlı Coğrafya Literatürü Tarihi. İstanbul: IRCICA.

Katib Çelebi (1941). Keşfü'z-Zunûn an Esâmi'l-Kütübi ve'l-Fünûn. (tsh. M. Şerefettin Yaltkaya, Kilisli Rıfat Bilge). Ankara: Maarif Vekaleti.

Yazar, Sadık (2012). Eğirdirli Münevver Bir Ailenin Hikâyesi: Şerîf Mehmed'in Menâkıb-ı Şeyh Burhâneddîn'i. İstanbul: OkurAkademi Yay.


Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "TERCÜME-İ MESÂLİKÜ’L-MEMÂLİK (MEHMED ŞERÎF)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tercume-i-mesaliku-l-memalik-mehmed-serif. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TERCÜME-İ MÜNÂZARA-İ TÛTÎ VÜ ZÂĞ (MEHMED ŞERÎF) Mehmed Şerîf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 TERCÜME-İ ED-DÜRRÜ'L-MUNAZZAM FÎ SIRRÎ İSMİ'L-A'ZAM/TERCÜME-İ MİFTÂH-I CİFRÜ'L-CÂMÎ' VE MISBÂHU'N-NÛRİ'L-LÂMİ' (MEHMED ŞERÎF) Mehmed Şerîf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 DÂSİTÂN-I FERRUH U HÜMÂ / KISSA-İ HÜMÂ VÜ FERRUH/ KİTÂB-I FERRUH-NÂME/ TERCÜME-İ FERRUH-NÂME (MEHMED ŞERÎF) Mehmed Şerîf Tuba Durmuş
Mehmet Gürbüz
Görüntüle
4 MENÂKIB-I ŞEYH BURHÂNEDDÎN (MEHMED ŞERÎF) Mehmed Şerîf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 NAKÎBÜ’L-EŞRÂF DEFTERİ (MEHMED ŞERÎF) Mehmed Şerîf (ö. 1040/1631) Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
7 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
8 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
9 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
10 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
11 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
12 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
13 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
14 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
15 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle