TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE
derlenen bazı Arapça mesellerin Türkçe tercümesi
Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed (d. ?/? - ö. 1199-1204/1785 -1789 yılları arası)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Tab'î mahlasıyla şiirler yazan Siyâhî-zâde Alî Efendi'nin (d. ?/? - ö. 1199-1204/1785 -1789 yılları arası) seçip derlediği bazı Arapça meselleri Türkçeye tercüme ettiği eseriMevcut araştırmalara göre eldeki yegâne nüshası Melik Abdülazîz Kütüphanesi’ndeki Ârif Hikmet koleksiyonunda 3465 numarada kayıtlı bulunan bu eserin Siyâhî-zâde'ye ait olduğu, bahsi geçen nüshanın zahriyesinde yer alan bilgilerden anlaşılmaktadır. 45 yapraktan oluşan eserin ne zaman ve nerede yazıldığına dair bilgi yoktur. Muhtemelen Araplara Türkçe atasözlerini öğretmek için yazılan eser Arap harflerine göre alfabetik düzende tertip edilmiştir.

Tercüme ya da şerhi yapılacak Arapça meselin önce Türkçe karşılığı olabilecek mesellere yer verilmiş, akabinde mezkur meselin metni harekeli olarak kaydedilip meseldeki lafızların hareke durumu ve anlamına dair açıklamalar yapılmıştır. Sonunda bir hikâye ile meselin kullanıldığı bağlama dair bilgiler verilmiştir.

Sadık Yazar'ın 2013 yılında tespit edip görüntülerini elde ettiği bu eser, yine Yazar'ın bilgilendirmesi ile Reda Hamada tarafından (2014: 31-33) kısaca tanıtılmış olup yapılan araştırmalara göre müstakil bir çalışmaya konu olmadığı tespit edilmiştir.   

Mütercimin biyografisi için bk. "Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed ". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/tabi-sipahizade-ali-efendi 

Eserden Örnekler


Dîger: İnceligi yumurtanın zarından da pek ince ve bi-'ibâretin ince ziyâdesiyle yumurta zarından dahi ve bi-'ibâretin incelikde gâyet ince zarından da yumurtanın ve bi-'ibâretin İşte ince bu, yohsa yumurta zarı da ince mi? Arabîsi: Erakku min gırkiyyi bîzin. Erak fethateyn-ile rakîkden ef'al-i tafdîldir ziyâdesiyle ince ma'nâsına. Gırkiyyi gayn-ile kâfın kesri ve beynehumâdaki rânın sükûnu ile ve âhirinde yây-ı müşeddede ile yumurtanın kabugı altında beyâzının üstünde vâki' ince hayâl gibice olan zar demekdir. Bîz kesr-ile beyzanın cem'idir feth-ile yumurta demekdir. İsti'mâli: Bir fâhir kumâş gibi ve gâyet a'lâ sarık gibi incelikle medh olunacak mahaldedir (Tab'î [yz.]: 2a-b).

Kaynakça


Hemada, Reda (2014). Siyâhîzâde Alî Efendi ve Gülşen-i Ahbâr Adlı Pend-i Attâr Tercümesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi.

Tab’î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed (yz.). Tercüme-i Durûb-ı Emsâl-i Arabiyye. Melik Abdülazîz Kütüphanesi Ârif Hikmet 3465.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tercume-i-durub-i-emsal-i-arabiyye. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (TAB’Î) Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 GÜLİSTÂN TERCÜMESİ (TAB'Î) Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 GÜLŞEN-İ AHBÂR / TERCÜME-İ PEND-NÂME-İ ATTÂR (TAB'Î) Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 ŞERHÜ'L-KASÎDETİ'L-MUGAZZELE Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 TERCÜME-İ KASÎDETÜ'L-MUGAZZELE Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 ŞERHU MU'ADDİLİ'S-SALÂT Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 ŞERH-İ MEFÂTİHU'D-DÜRRİYYE Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
8 SİRÂCU BASÎRETİ ZÂTİ'L-EBSÂR ALÂ NETÂ'İCİ'L-EFKÂR / HÂŞİYETÜ NETÂ'İCİ'L-EFKÂR Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 RİSÂLE FÎ BEYÂNİ'L-MUKADDİMETİ'L-MEZKÛRE FÎ EVÂ'İLİ'L-KÜTÜB Tab'î, Siyâhî-zâde Alî b. Şeyh Mehmed Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
11 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
12 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
13 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
14 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
15 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
16 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
17 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
18 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
19 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle