- Yazar Biyografisi (TEİS)
Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi - Madde Yazarı: Doç. Dr. Fatih Koyuncu
- Eser Yazılış Tarihi:?/?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Siyasetname
- Yayın Tarihi:11/02/2022
TERCEME-İ AHLÂK-I MUHSİNÎ (FAZLÎ)
ahlâk kitabıFazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi (d. ?/? - ö. 971/1563)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’nin kaleme aldığı Ahlâk-ı Muhsinî adlı eserin 16. asırda yapılan tercümelerinden biri. Hüseyin Baykara’nın oğlu Ebu’l-Muhsin Mirza’ya ithaf edilen ve şehzadenin ismiyle anılan siyasetname türündeki bu kitapta ibadet, ihlas, rıza, sebat, hilm ve tevazu gibi kırk temel değer işlenmiştir. Ele alınan konular ayet, hadis, kelam-ı kibar ve kıssalarla izah edilmeye çalışılmıştır. Eserde manzum parçalara da yer verilmiştir. Anadolu Defterdarlığı görevinde bulunduğu için “Defterî” nisbesi alan Ebulfazl Mehmed’in (ö. 982/1574) naklettiğine göre Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’nin Ahlâk-ı Muhsinî isimli eseri Anadolu’da tanınmış; fakat eserin dili Farsça olduğu için halkın geneli bu kitaptan istifade edememiştir. Ebulfazl Mehmed’den Ahlâk-ı Muhsinî’nin Türkçeye tercüme edilmesi istenmiştir. Yazar, ilk önce bu eseri çeviremeyeceğini söylese de özellikle devlet erkânının ısrarı üzerine kitabı Türkçeye aktarmıştır. Mütercim eseri çevirmekteki maksadının hikâyeleri anlatmak ve ibareleri öğretmek olduğunu söylemiştir. Bunun için kitabın asılında yer alan metni süslemek ve sanatı göstermek amacıyla söylenen Farsça beyitleri nakletmemiş; bazen manayı ifade etmekle yetinmiştir. Hüseyin Vâiz-i Kâşifî’den birkaç eser tercüme eden Ebulfazl Mehmed, bu eseri Türkçeye aktarırken süslü bir üslûptan uzak durmuş, daha çok sade ve orta nesri tercih etmiştir.
Şairin biyografisi için bk. “Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-ebulfazl-mehmed-efendi
Eserden Örnekler
“... husûsâ kıdvetü'l-müfessirîn ve zübdetü’l-müzekkirîn Mevlânâ Şeyh Hüseyin el-Kâşifî rahimehu’llâh taht-nişîn-i hıtta-i Horâsân olan Sultân Hüseyin Baykara evlâdından Şâhzâde Mîrzâ Ebû’l-Hasan ismine tavsîf itdügi Ahlâk-ı Muhsinî’yle müsemmâ kitâb sâ’ir kütüb-i ahlâkdan mu’ahhar vâki‘ olup ve letâ’if-i hikâyât u zarâ’if-i vâkı‘âtı câmi‘ olmagın … ve egerçi bu diyâr-ı ma‘delet-rüsûm memâlik-i Rûm mevâlîsi vü ahâlîsi el-hamdü lillâh cemî‘-i elsinenün esfârı mutâla‘asına kâdirlerdür. Fe-emmâ ba‘z-ı evsâtu’n-nâs zebân-ı Fârisîyle tamâmca istînâsları olmadugı cihetden ol risâle-i ahlâk terceme-i Türkîyle mütercem olmasını maksûd idindiler ve bu ekall-i enâm ve takbîl-i enâmil-i ‘ulemâ-yı eyyâmla müftehir ve muhassılu’l-merâm olan turâb-ı akdâmu’l-fuzalâi’l-kirâm Ebu’l-fazl Muhammed bin İdrîs efâzılu’llâh…” (Ebulfazl Defterî. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî.Süleymaniye Ktp. Fatih. No. 3468. vr. 3b-4a.)
Kaynakça
Donuk, Suat (hzl.) (2017). Hadâ’iku’l-Hakâ’ik Fî Tekmileti’ş-Şakâ’ik Nev‘îzâde Atâyî’nin Şakâ’ik Zeyli. C. I. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yay.
Ebulfazl Defterî. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî. Mısır Milli Kütüphanesi. Ahlâk-ı Türkî. No.1.
Ebulfazl Defterî. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî. Süleymaniye Kütüphanesi. Ayasofya No. 2828.
Ebulfazl Defterî. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî. Süleymaniye Kütüphanesi. Fatih. No. 3468.
Ebulfazl Defterî. Terceme-i Ahlâk-ı Muhsinî. Topkapı Müzesi Saray Kütüphanesi. Hazine. No. 347.
İmamoğlu, Ragıp (1965). İyilerin Ahlâkı. Ankara: Doğuş Matbaası.
Karaismailoğlu, Adnan (1999). “Hüseyin Vâiz-i Kâşifî”. İslam Ansiklopedisi. C. 19. İstanbul: TDV Yay. 16-18.
Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi Meşâirü’ş- şuarâ. İstanbul: İstanbul Araştırma Enstitüsü Yay.
Koyuncu, Fatih (2019). Enîsü'l-Ârifîn Ahlâk-ı Muhsinî Tercümesi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay.
Kurnaz, Cemal ve Tatçı, Mustafa (hzl.) (2000). Bursalı Mehmet Tahir Osmanlı Müellifleri. C. III. Ankara: Bizim Büro Yay.
Kurnaz, Cemal ve Tatçı, Mustafa (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman Tuhfe-i Nâ’ilî. C I. Ankara: Bizim Büro Yay.
Özcan, Abdülkadir (1994). “Ebü’l-Fazl Mehmed Efendi”. İslam Ansiklopedisi. C.10. İstanbul: TDV Yay. 356-357.
Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî Gülşenü’ş-Şuarâ. Ankara: AKM Yay.
Sungurhan, Aysun (hzl.) (2017). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu’arâ. KB e-kitap. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55834,kinalizade-hasan-celebipdf.pdf?0 [Erişim tarihi: 10.01.2022].
Şahinoğlu, M. Nazif (1989). “Ahlâk-ı Muhsinî”. İslam Ansiklopedisi. C. 2. İstanbul: TDV Yay. 17.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | TERCÜME-İ TEFSİR-İ HÜSEYİN VÂİZ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | ZEYL-İ TÂRİH-İ İDRÎS-İ BİTLİSÎ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Çetin Kaska |
Görüntüle | ||
| 3 | TÂRİH-İ OSMANÎ/TEVÂRİH-İ ÂL-İ OSMAN (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 4 | KISAS-I ENBİYÂ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 5 | TERCÜME-İ HULÂSA-İ TÂRÎH-İ VASSÂF (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | TÂRÎH-İ UMÛMÎ/TÂRÎH-İ EBU'L-FAZL/TERCÜME-İ NİZÂMÜ'T-TEVÂRÎH (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 7 | KUDÛMİYYE (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Bilal Güzel |
Görüntüle | ||
| 8 | TERCÜME-İ ZAHÎRE-İ HÂREZMŞÂH/ KÂNÛNÜ'L-İLÂC VE ŞİFÂ'Ü'L-EMRÂZ Lİ-KÜLLİ MİZÂC (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 9 | MEKTÛBLAR (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Araş. Gör. Kadim Polat |
Görüntüle | ||
| 10 | TEFSÎR-İ MEVÂHİBİ’L-ALEYH (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed/Muhammed Efendi | Filiz Kılıç |
Görüntüle | ||
| 11 | MEDÂRİCÜ’L-İTİKÂD FÎ TERCÜMEİ MENÂHİCÜ’L-İBÂD (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 13 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 15 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 16 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 17 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 18 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 20 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 21 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |