- Yazar Biyografisi (TEİS)
Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed/Muhammed Efendi - Madde Yazarı: Filiz Kılıç
- Eser Yazılış Tarihi:981/1573
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Tercüme
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:01/09/2022
TEFSÎR-İ MEVÂHİBİ’L-ALEYH (FAZLÎ)
işârî tefsirFazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed/Muhammed Efendi (d. ?/? - ö. 982/1574)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Fazlî’nin, Kemâleddin Hüseyin b. Ali el-Vâiz el-Herevî el-Kâşifî’nin Farsça yazdığı el-Mevâhibü’l-Aliyye fî Tefsîri’l-Kelâmi’r-Rabbâniyye adlı tefsîrinin tercümesi. Eser, Mevlânâ Hakîmüddîn İdrîs el-Bitlisî’nin oğlu Ebû’l-Fazl Mehmed Efendi tarafından Osmanlı sahasında yapılmış ikinci tercümedir. Kayıtlarda el-Mevâhibü’l-Aliyye Tercümesi, Terceme-i Tefsîr-i Mevâhibü’l-Aliyye adıyla bilinen eserin tespit edilebilen iki nüshası bulunmaktadır. Nüshalardan biri İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar Türkçe, nu. 1195'te diğeri de Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi Yazmaları nu. 297.21 İSC'de bulunmaktadır.
Abdulhamit Birışık, Osmanlıca Tefsir Tercümeleri ve Hüseyin Vaiz-i Kâşifî'nin Mevâhib-i Aliyyesi, adlı makalesinde Katip Çelebi'ye gönderme yaparak tefsir tercümesinin yazma nüshalarının mevcut olduğunu söyler ve bu yazmalara örnek olarak da İstanbul Üniversitesi Kütüphanesindeki yazma ile Çorum İl Halk Kütüphanesi, nu. 69, 70" de kayıtlı iki yazmanın künyesini verir (Birışık, 2004: 63). Ancak, Mehmet Akif Alpaydın’ın yaptığı incelemelerde Çorum'daki nüshaların Ebu’l-Leys tefsirinin tercümesi olduğu tespit edilmiştir (2016: 81).
İstanbul Üniversitesi nüshasının başında Diyanet nüshasında bulunmayan ilave bir kısım bulunmaktadır. 1b, 2a'dan müteşekkil ilave kısımda yazar, dostlarının ısrarı üzerine tercümeyi yaptığından, tefsirin şöhret kazanıp çok okunduğundan bahseder. Tefsir yapılırken ayetlerin iniş sebebi üzerinde durulur, yer yer "müteşâbihât, nâsih-mensuh, garaib" gibi çeşitli başlıklarda bilgiler verilir. Tercüme metodu olarak ayetin Türkçe karşılığı verilmiş, eğer açıklama gerekiyorsa “yani, dirler vb.” ibarelerle izaha başlanmış ve kısa açıklamalar yapılmıştır.
Yazarın biyografisi için bk. "Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-ebulfazl-mehmed-efendi
Eserden Örnekler
Elhamdü: Her senâ vü âferîn ki ezelden ebede değin mevcûd u ma’lûm idi ve bi’l-cümle mevcûddur. Ve olsa gerekdür anun cümlesi bi’t-temâm ve’l-kemâl. Lillâhi: Ol Allah içündür ki müsemmâ vü mevsûfdur cümle esmâ vü sıfat-ı kemâliyye ile. Rabbi’l-âlemîn: Yaradıcı ve besleyici ve âlem halkınun mesâlihini bitüricidür ins ü cin ve vuhûş u tuyûr ve sibâ’ vü hayvânât berrî vü bahrî ve gayrhâdan. er-Rahman: Ve hod bağışlayıcıdur bir dahı âhiretde cihân halkınun fenâsından sonra. er-Rahîm: İn’âm idicidür bir kerre dahı re’fetle mü’minlere ve anları cennete idhâl ider. (el-Mevâhibü'l-aliyye Tercümesi: 2b).
Kaynakça
Alpaydın, Mehmet Akif (2016). Osmanlılarda Türkçe Tefsir Geleneği. İstanbul: İFAV Yayınları.
Arpa, Recep. "Tâhirü'l-Mevlevî'nin Tefsîr-i Hüseynî Tercümesi’nden Bir Numûne". https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/153631 [Erişim tarihi: 25.06.2022].
Birışık, Abdulhamit (2004). "Osmanlıca Tefsir Tercümeleri ve Hüseyin Vaiz-i Kâşifî'nin Mevâhib-i Aliyyesi". http://isamveri.org/pdfdrg/D00064/2004_1/2004_1_BIRISIKA.pdf [Erişim tarihi: 25.06.2022].
Bursalı Mehmed Tahir (1975). Osmanlı Müellifleri. C.3. İstanbul: Meral Yayınevi.
Ebû’l-Fazl Mehmed Efendi. Tercemetü Tefsiri'l-Mevâhib-i 'Aliyye. Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi Yazmaları. No: 297.21 İSC.
Ebû’l-Fazl Mehmed Efendi. el-Mevâhibü'l-'Aliyye Tercümesi. İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar Türkçe. No: 1195.
Gözitok, Büşra (2019). Ali B. Veli Es-Selaniki'nin Tercüme-i Mevahib-i Aliyyesi (İnceleme-Metin: Fatiha ve Bakara Sureleri). Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
Katip Çelebi, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah (1971). Keşfü’z-zunûn. C. I. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. 446.
Mehmet Süreyya (1308-1315). Sicill-i Osmânî, C.1. İstanbul: Matbaa-i Âmire.
Özcan, Abdülkadir (1994). "EbülFazl Mehmed Efendi". https://islamansiklopedisi.org.tr/ebulfazl-mehmed-efendi
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | TERCÜME-İ TEFSİR-İ HÜSEYİN VÂİZ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | TERCEME-İ AHLÂK-I MUHSİNÎ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Fatih Koyuncu |
Görüntüle | ||
| 3 | ZEYL-İ TÂRİH-İ İDRÎS-İ BİTLİSÎ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Çetin Kaska |
Görüntüle | ||
| 4 | TÂRİH-İ OSMANÎ/TEVÂRİH-İ ÂL-İ OSMAN (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 5 | KISAS-I ENBİYÂ (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Doç. Dr. Mevlüt Gülmez |
Görüntüle | ||
| 6 | TERCÜME-İ HULÂSA-İ TÂRÎH-İ VASSÂF (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | TÂRÎH-İ UMÛMÎ/TÂRÎH-İ EBU'L-FAZL/TERCÜME-İ NİZÂMÜ'T-TEVÂRÎH (FAZLÎ) | Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Öğr. Üyesi Selcen Koca |
Görüntüle | ||
| 8 | KUDÛMİYYE (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Dr. Bilal Güzel |
Görüntüle | ||
| 9 | TERCÜME-İ ZAHÎRE-İ HÂREZMŞÂH/ KÂNÛNÜ'L-İLÂC VE ŞİFÂ'Ü'L-EMRÂZ Lİ-KÜLLİ MİZÂC (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 10 | MEKTÛBLAR (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Araş. Gör. Kadim Polat |
Görüntüle | ||
| 11 | MEDÂRİCÜ’L-İTİKÂD FÎ TERCÜMEİ MENÂHİCÜ’L-İBÂD (FAZLÎ) | Fazlî, Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 13 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 14 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 15 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 16 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 17 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 18 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 19 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 20 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 21 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |