İdrîs-i Bitlisî'nin (ö. 926/1520) oğlu defterdar Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi tarafından kaleme alınan genel dünya tarihi. Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin Târîh-i Umûmî veya Umûmî Târîh şeklinde tür adıyla kayıtlara geçen tercüme niteliğindeki genel dünya tarihi, müellifine ithafen aynı zamanda Târîh-i Ebu'l-Fazl olarak da bilinir.  Eser, Fars âlim Kadı Beyzâvî'nin (d.?-ö.? 685/1287 veya 691/1292) Nizâmü't-Tevârîh adlı genel dünya tarihinin Türkçe tercümesidir. Beyzâvî'nin Nizâmü't-Tevârih'i dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Hz. Âdem'den Hz. Nuh'a kadarki peygamberler; ikinci bölümde, Sasanîler dâhil olmak üzere eski İran tarihi; üçüncü bölümde Hz. Muhammed ve halifeler devri, son bölüm olan dördüncü bölümde ise Abbasi halifeleri devrinde İran'da hüküm süren hanedanlar ele alınır (Başar 1994: 270-272). Buna göre Beyzâvî'nin eseri yaradılıştan 674/1275 tarihine kadar gelişen olayları İslam coğrafyası çerçevesinde ele alan; özellikle Emevî, Abbasî, Samânî, Gazneli, Selçuklu, Harezmli devletlerinin tarihine ışık tutan ve Moğollarla ilgili detaylı bilgiler sunan bir genel dünya tarihidir.

Kâtip Çelebi, Keşfü'z-Zünûn'da Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin Târîh-i Ebu'l-Fazl başlığıyla bilinen bir genel tarihi olduğundan bahseder. İçeriği bakımından Nizâmü't-Tevârîh'in tercümesi olduğu düşünülen eser, orijinalinin aksine 12 bölüm hâlinde düzenlenmiştir (Flüegel 1838: 106). Benzer şekilde Bursalı Mehmed Tahir de (1975: 47) Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin eserleri arasında Türkçe bir Târih-i Umûmî'si olduğunu bildirmekle birlikte söz konusu eserin 12 bölüm şeklinde tertip edildiğini ve Hz. Âdem'den Kanunî Sultan Süleyman'ın 927/1520'de tahta çıkışına kadar olan olayları ele aldığını bildirir. Bu iki kayıtta verilen bilgiler Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin Târîh-i Umûmî veya Umûmî Târîh başlığı taşıyan iki farklı eserinin bulunduğu ihtimalini akla getirmektedir. Fransa Millî Kütüphanesi Nu. Turc 91'de Zeyl-i Heşt Bihişt başlıklı Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'ye ait bir eser kayıtlıdır. İstinsah tarihi 1003/1594 olan yazma, 12 bölüm hâlinde düzenlenmiştir. Nüshada Hz. Âdem'den başlayan dünya tarihinden sonra Kanunî Sultan Süleyman'a kadarki Osmanlı tarihi ele alınmaktadır (Blochet 1931: 36-37). Söz konusu yazma da Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin kaleminden çıkmış Nizâmü't-Tevârih tercümesi dışında başka bir tarih eserinin daha bulunduğu ihtimalini kuvvetlendiren önemli bir delildir (Babinger 1982: 107-108; Serdar 2016: 89).

Babinger (1982: 108) Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin kaynaklarda Târîh-i Umûmî veya Umûmî Târîh şekliyle belirtilen Nizâmü't-Tevârîh tercümesinin kütüphanelerde bir yazması bulunduğunu bildirir. Eserin nüshası Tercüme-i Nizâmü't-Tevârîh başlığıyla Viyana Konsular Akademi Nu. CCXLVIII'te bulunmaktadır (Krafft 1842: 91). Bu nüsha dışında, İngiltere British Museum Nu. Add. 6020'de kayıtlı müterciminin ismi belirtilmeyen bir Nizâmü't-Tevârih tercümesi daha bulunmaktadır. Bu yazmanın da Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin Nizâmü't-Tevârih tercümesinin bir başka nüshası olduğu düşünülmektedir (Rieu 1888: 23-24).

Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi'nin Târîh-i Umûmî'si ile ilgili henüz herhangi bir bilimsel çalışma yapılmamıştır. Bu açıdan eserin tercüme olarak niteliği ve içeriğiyle ilgili ayrıntılar bilinmemektedir.

Yazarın biyografisi için bk. "Fazlî/Ebu'l-Fazl Mehmed Efendi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-ebulfazl-mehmed-efendi