TÂRÎH-İ REŞÎDÎ TERCÜMESİ / TERCÜME-İ TÂRÎH-İ REŞÎDÎ / TÂRÎH-İ REŞÎDÎ TÜRKÎ (MUHAMMED SÂDIK KÂŞGARÎ)
tercüme
Muhammed Sâdık Kâşgarî

ISBN: 978-9944-237-87-1


Orta Asya tarihine ait en önemli kaynaklardan Târîh-i Reşîdî’nin mütercimi bilinen ilk Türkçe tercümesi. Târîh-i Reşîdî bilindiği üzere Mirza Muhammed Haydar Duğlat tarafından 1541-1546 yılları arasında Farsça kaleme alınmış ve Saidiye Hanlığının ikinci hükümdarı Abdürreşid Han’a ithafen Târîh-i Reşîdî olarak adlandırmıştır. Eserde sadece Temür tarihlerinde anlatılan olaylar değil; Temür dönemi sonrası hanları, Çağataylılar, Duğlatlar ve Moğul hanlarına ait olaylar, kişiler, yerlere ait bilgiler bulunmaktadır. Metin içerisinde az sayıda şiir örnekleri verilmiştir.

Mütercimi bilinen ilk Türkçe tercümeyi Muhammed Sâdık Kâşgarî yapmıştır ve tercüme tarihi için 18 ve 19. yüzyıla ait tahminler bulunmaktadır. Eserde tercümenin Hazret-i Îmîn Hâce Vang Biklik oğlu Hazret-i İskender Vang Hâkim-i Biklik oğlu Hazret-i Yûnus Tâc-ı Biklik’in isteği üzerine yapıldığı kaydı vardır. (Tamir 2019: 105-106)

Tercümenin bilinen tek yazması Petersburg’da Rusya Bilimler Akademisi Doğu Yazmaları Estitüsü’nde C569 (590 o) numarasıyla kayıtlıdır (Muginov 1962: 38). Çağatay Türkçesiyle yazılan bu eser iki defterden oluşmaktadır ve toplamda 316 sayfadır. Temellük kaydında iki ciltlik bu eserin 1266 / 1849/1850 tarihinde satın alındığı; diğer bir kayıtta da 30 Ramazan 1272 / 24 Mayıs 1857 Salı günü, Muhammed bin Baymurad isimli şahsın elinde olduğu bilgisi bulunmaktadır. Bu kayıt bilgilerinden eserin 1849/1850 tarihinden önce istinsah edildiği tahmininde bulunulabilir. Eser üzerine Nuray Tamir tarafından “Muhammed Sâdık Kâşgarî’nin Târîh-i Reşîdî Tercümesi Defter-i Evvel (İnceleme - Metin - Dizin)” başlıklı doktora tezi çalışması hazırlanmıştır (Tamir 2019).

Eserden Örnekler


Târîh-i Reşîdî içre icmâlen ammâ Tugluk Temür Hândın iptidâ kılıp tâ Abdurreşîd Hângaça Târîh-i Reşîdî içre be-tafsîl beyân kılıpdurlar (5a/1-2). Ammâ hânġa vefâdârlıgı ki Türklerde bar irdi (23a/14-15). (Tamir 2019: 107, 136)

Kaynakça


Muginov, A. M. (1962). Uygurskih Rukopisey İnsituta Narodov Azii. Moskova: İzdatel’stvo Bostoçnoy Literaturı.

Muhammed Sadık Kâşgarî. Reşîdî Türkî / Tercüme-i Târîh-i Reşîdî. Akademiya Navk Narodov Azii Enstitüsü Türkçe Yazmalar Koleksiyonu. No. C 569.

Tamir, Nuray (2019). Muhammed Sâdık Kâşgarî’nin Târîh-i Reşîdî Tercümesi Defter-i Evvel (İnceleme - Metin - Dizin). Doktora Tezi. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.

“Terceme-i Târîh-i Reşidî”. http://yazmalar.gov.tr/eser/terceme-i-tarîh-i-residî/90278

Atıf Bilgileri


TAMİR, NURAY. "TÂRÎH-İ REŞÎDÎ TERCÜMESİ / TERCÜME-İ TÂRÎH-İ REŞÎDÎ / TÂRÎH-İ REŞÎDÎ TÜRKÎ (MUHAMMED SÂDIK KÂŞGARÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tarih-i-residi-tercumesi-tercume-i-tarih-i-residi-tarih-i-residi-turki-muhammed-sadik-kasgari-tees-1989. [Erişim Tarihi: 03 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Feridun Tekin
Görüntüle
2 HEFT PEYKER TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
3 GÜLİSTÂN  TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
4 TERCÜME-İ TEZKİRE-İ MUKÎMHÂNÎ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
5 YÛSUF VE ZÜLEYHÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
6 ŞÂH U GEDÂ TERCÜMESİ (ÂGEHÎ) Âgehî, Muhammed Rıza Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
7 SA‘ÂDETÜ’L-İKBÂL (AVAZ OTAR) Avaz, Avaz Otar Dr. Duygu Koca
Görüntüle
8 DÎVÂN (EMÎN) Emîn, Molla Ali Binni Molla Emîn Prof. Dr. Adem Öger
Görüntüle
9 DİVAN (EMÎR) Emîr, Ömer Han Prof. Dr. Mustafa Tanç
Görüntüle
10 KÜLLİYÂT-I GARÎBÎ (GARÎBÎ) Garîbî, Huşal Doç. Dr. Fatih Bakırcı
Görüntüle