TUHFETÜ'S-SÂLİHÎN VE SÜBHATÜ'Z ZÂKİRÎN (VAHYÎ)
tasavvufi meseleler
Vahyî, Seyyid Mustafa, İstanbullu (d. ?/? - ö. 1295/1878)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mustafa Vahyî’nin çeşitli tasavvufi kavramları açıkladığı ve dönemindeki tartışmalara cevap verdiği mensur eseri. Her sayfasında 17 satır olan eser, 16+224 sayfadan meydana gelmiştir. İlk 16 sayfa mukaddime mahiyetindedir. Bu kısım içindekiler bölümünü de ihtiva etmektedir. Ayrıca dönemin önemli şahsiyetlerinin takrizlerine de yer verilir. Mustafa Vahyî, eseri cehrî zikir, fenâ, bekâ, semâ, raks, devrân, muhabbet gibi tasavvufi kavram ve mevzulardaki tartışmalara cevap olması için, tasavvuf yolundakilere, semâ, raks, devrân yapanları kâfirlikle suçlayanlara ne lazım geldiğini izah etmek için kaleme aldığını beyan eder. Kur’an-ı Kerim’den ve Hz. Peygamber’in (s.) hadislerinden hareketle Allah’ı zikretmenin faziletini vurgular. Allah’ı zikirle ilgili tüm konuları bir kitapta bir araya getirmek istediğini, bu çalışmanın tasavvuf yolunun saliklerine faydalı olmasını temenni ettiğini belirtmektedir (Pekdoğru 2016: 23-24). 

Müellif, tasavvufi konuları, kavramları açıklarken mevzu ile ilgili ayet ve hadislere başvurmuştur. Ayrıca tefsir, hadis ve tasavvuf literatüründen istifade etmiştir. Eser, klasik mensur eser düzenine uygun tarzda besmele, hamdele ve salvele ile başlar. İçindekiler kısmıyla uyumlu olarak sayfa kenarlarında başlıklar yazılırken eserin istinsahı fasılasızdır. İşlenen konular arasında belli bir tertip gözetilmemiştir. Eserin belli kısımlarında dil ağırlaşmaktadır. Âyet, hadis, tefsir ve hadis şerhleri Arapça nakledilmiştir. Bunların bazısının tercümesi yapılmış bazısınınki yapılmamıştır. Müellif, tercüme yaparken faydayı öne çıkarmaktadır. Eserde “Ey Birader!” gibi ünlemlerle okuyucunun dikkati çekilir. Dervişleri eleştirenlerin hatalarını göstermek için soru-cevap yöntemi tercih edilmiştir. Bilhassa cehri zikri ön plana çıkaran Mustafa Vahyî, zikirle alakalı tüm fetvaları bir araya getirmeyi istemiştir. Nitekim eserin son bölümünde Zenbilli Ali Efendi’nin eserini de paylaşmıştır. Eser, Osmanlı Devleti, İslam Ordusu askerleri, dönemin hükümdarı Abdülaziz Han ve ailesine duayla bitirilmiştir (Pekdoğru 2016: 24-27).

Eserin bir nüshası Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi 14233 numarada kayıtlıdır. Yazma nüsha bugün için elde yoktur. Eser, İstanbul Sultaniye Matbaası'nda, 1284 yılında basılmıştır. Yakup Pekdoğru eser üzerine 2016 yılında Osmanlı Son Dönem Sufilerinden Mustafa Vahyî Efendi’nin Tuhfetü’s-Sâlihîn ve Sübhatü’z-Zâkirîn İsimli Eseri (Günümüz Harflerine Çevirisi ve Metin Tahlili) başlıklı bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır. Tezin ikinci bölümünü eserin Latin harflerine aktarılmış metni oluşturur.

Şairin biyografisi için bk. “Vahyî, Seyyid Mustafa, İstanbullu”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vahyi-seyyid-mustafa-istanbullu

Eserden Örnekler


El-fetve’l-ûla li’l-mevle’l-mezkûr rahmetullâhi aleyhi, sûfiyyûn tâifesinden bir cemâat zikrullâh ederiz deyü ayak üzerine kalkıp kâh cehran Lâ ilâhe illallâh ve kâh hû hû diyerek ala tarîkı’d-devr hareket etseler, Amr ve âlim bu tâife-i mezkûreye şu ettiğiniz fiili helâl mi deyû edersiniz yoksa harâm mı der deyû edersiniz dedik de, helâldir deyû ederiz deseler, Amr ve dahi bu mekûle fi’l harâmdır müstehallî kâfir dedikde, onlar dahî harâmdır diyen kâfirdir deseler, bu sûretlerde kâh zikredip ve kâh kelime-i tağyîr etmekle fiil harâm mıdır ve helâl midir ve helâl olacak harâm diyenlere ne lâzım olur? Yoksa fiili mezkûrenin ba’zı helâl ba´zısı harâm mıdır beyân buyurulup mesâb oluna? El-cevâb: Allâhü a´lem. Evvelâ cehr ile zikretmek İmâm-ı A´zam rahmettullâhialeyh indinde mekrûhtur ammâ İmâm Ebû Yûsuf ve İmâm Muhammed indlerinde bi-lâ-kerâhet câizdir (Pekdoğru 2016: 48).

Kaynakça


Pekdoğru, Yakup (hzl.) (2016). Osmanlı Son Dönem Sufilerinden Mustafa Vahyî Efendi’nin Tuhfetü’s-Sâlihîn ve Sübhatü’z-Zâkirîn İsimli Eseri (Günümüz Harflerine Çevirisi Ve Metin Tahlili). Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Kufacı, Osman. "TUHFETÜ'S-SÂLİHÎN VE SÜBHATÜ'Z ZÂKİRÎN (VAHYÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/subhatu-z-zakirin. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 HAZZÜ’Z-ZÂKİRÎN VE HATRÜ’T-TÂLİBÎN (VAHYÎ) Vahyî, Seyyid Mustafa, İstanbullu Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
2 ED-DÜRRETÜ’L-AZÎZİYYE Fİ’L-FEVÂİDİ’L-KAVİYYE (VAHYÎ) Vahyî, Seyyid Mustafa, İstanbullu Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
3 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
4 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
5 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
6 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
7 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
8 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
9 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
11 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
12 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle