Sivrihisarlı Hızır Bey (ö. 863/1459)’in kelam ilmine dair meşhur manzumesi el-Kasîdetü’n-Nûniyye'ye  Hızır Bey’in öğrencisi olan Fâtih Sultan Mehmed devri âlimlerinden Ahmed Hayâlî tarafından yazılan Arapça şerh. İstanbul’un ilk kadısı olan Osmanlı âlimi Sivrihisarlı Hızır Bey’in bu manzum akaid risalesi Osmanlı döneminde şerh, haşiye ve tercüme etkinliklerine önemli oranda kaynaklık eden metinlerden biridir. Kaside nazım biçimi ile yazılan ve Cevâhirü’l-Akâ'id ismi ile de bilinen manzume 105 beyitten oluşmaktadır. Fâtih Sultan Mehmed’e takdim edilen eserde Allah’ın varlığı, selbî ve sübûtî sıfatları, ihtiyarî fiiller, hidayet ve dalâlet, hüsün ve kubuh, akıl ve ilâhî kanun, güç yetirilemeyen şeylerle mükellef tutulma, Mu‘tezile’nin benimsediği aslah telakkisi, rızık ve ecel meseleleri, muhtelif nübüvvet konuları, velinin kerametleri, ahiret hâlleri, iman ve İslâm terimleri, iman-amel ilişkisi, mukallidin imanı, insan için dünyada mükellefiyeti düşüren bir mertebenin bulunmadığı gibi konular ele alınmıştır (Yazıcıoğlu 2001: 24/571-72).

Şemseddîn Ahmed Hayâlî’nin şerhi, hamdele ve salvele bölümüyle başlar. Sebeb-i telif bölümünde umumen ilmin, hususen ilm-i tevhidin (kelam) öneminden kısaca bahseden Hayâlî, bu sahada yazılan önemli eserlerden biri olarak Hızır Bey’in mezkur risalesinden bahsedip bunun bir şerhe ihtiyaç duyduğunu belirtir. Bu ihtiyaca binaen şerhini yaptığını açıkladıktan sonra devrin padişahı Fâtih Sultan Mehmed’in övgüsünü yapıp şerhine geçer.

Dâvûd-ı Karsî’nin Nûniyye Şerhi ile birlikte basılan bu şerhin yazma eser kütüphanelerinde çok sayıda (50’yi aşkın) nüshası bulunmaktadır. Yazıcıoğlu’nun verdiği bilgiye göre risâlenin on dört varaklık müellif hattı nüshası Hacı Selim Ağa Kütüphanesi, Kemankeş Emîr Hoca, nu. 284'e kayıtlıdır (Yazıcıoğlu 2001: 24/572).

Nûniyye şerhleri arasında oldukça rağbet gördüğü anlaşılan Hayâlî’nin şerhi üzerine Âyînezâde Mehmed Şemseddîn Sirozî (ö.1100/1688-89), Mehmed Emîn el-Üsküdârî, Ömer el-Bağdadî Ömer b. Abdülcelîl b. Muhammed (ö. 1194/1780) ve İlyâs b. İbrâhîm el-Kürdî haşiye yazmıştır (Elmalı 2016: 25). Abdunnasîr Ahmed eş-Şâfiî el-Melîbârî el-Hindî’nin bu şerh üzerine Şerhu’l-Allâmeti’l-Hayâlî ale’n-Nûniyyeti isimli bir tahkik çalışması vardır (Elmalı 2016: 25). Sezgin Elmalı da bahsi geçen şerhi kaynak alarak Hayâlî’nin kelami görüşleri üzerinde durduğu bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2016).

Şârihin biyografisi için bk. "Hayâlî, Şemseddîn Ahmed". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hayali-semseddin-ahmed