ŞERHU'L-KASÎDETİ'L-HAMRİYYE (İBN KEMÂL)
Hamriyye Kasidesi'nin şerhi
İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde (d. 1469/?-ö.1534/?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


İbnü'l-Kemâl'in İbnü’l-Fâriz’in Hamriyye kasidesine yazdığı Arapça şerh. Eserine herhangi bir mukaddime yazmayan İbnü’l-Kemâl, besmeleden sonra şerhe geçmiş, 41 beyitten oluşan kasidenin sadece 33 beytini şerh etme geleneğini devam ettirmiştir. Daha önce kasidenin tasavvufi ve irfanî manası üzerinde duran Kayserî, Hemedânî, Bitlîsî ve Câmî gibi şârihlerin aksine İbnü'l-Kemâl, kasideyi çoğunlukla dil ve gramer açısından incelemiş, kelimelerin mana ve irapları üzerinde durmuş, bazen de belagatle ilgili hususiyetleri açıklamıştır. Bunun için ayet ve hadislerden alıntı yoluna gitmişse de daha çok İbnü’s-Sikkît, Cevherî, Zemahşerî, Râgıbü’l-İsfehânî, Mutarrizî, İbnü Hişâm ve özellikle Cevherî gibi dil ve belâgat alimlerinin görüşlerine başvurmuştur. Bu kaynakların kelimelere verdikleri farklı manaları kaydedip bunları tenkide tabi tutmuş ve hangisinin daha isabetli olacağını yine bu alanda söz sahibi olan mercilere başvurarak görüşünü belirtmiştir (İnce 2018: 28-31).

İbnü’l-Kemâl’in özellikle tenkit ettiği isimlerden biri de kasideyi daha önce şerh eden Mollâ Câmî (ö. 1492)’dir. İbnü’l-Kemâl, şerh boyunca isim vermeden, “men kâle..., men vehime...” (... diyen kişi, ... zanneden kişi) şeklinde başlayan cümlelerle Câmî’nin ileri sürdüğü görüşe işaret etmiş, devamında da sunduğu delillerle Câmî’nin görüşlerini 22 yerde reddetmiştir. Yaptığı reddiyelerin havada kalmaması için de bu alanda otorite kabul edilen eserlerden alıntılar yapmıştır (İnce 2019: 131-132).

Çok sayıda yazma nüshası olan eser üzerine 1992 yılında bir yüksek lisans tezi (Konur), 2018 yılında bir doktora tezi hazırlanmıştır (İnce). 2011 yılında da eserin tahkikli neşri yapılmıştır (Makbûl). 

Şairin biyografisi için bk. “İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibn-kemal 

Eserden Örnekler


Şeribnâ alâ-zikri'l-habîbi müdâmeten

Sekirnâ bihâ min-kabli en-yuhlaka'l-kermu

"eş-Şirb/Şerb/Şürb" yecî'u bi'l-harakâti's-selâs. Kâle'l-Cevherî: Şeribe'l-mâ'e ve gayrahu şürben ve şerben ve şirben, ve kuri'e (fe-Şâribûne şürbe/şerbe/şirbe'l-hîm) bi'l-vücûhi's-selâse. Ve kâle Ebû Ubeyd: eş-Şerbu bi'l-fethi masdarun ve bi'l-hafdi ve'z-zammi ismâni min şeribtü'şirb/şürb. Ve kâle Ebû Alî: eş-Şerbu bi'l-fethi cem'u şâribin ke-sâhibin ve sahbin, ve bi'l-kesri el-meşrûb ke't-tahni bi-ma'na'l-mathûn ve bi'z-zammi el-masdar... "el-Müdâmu ve'l-müdâmetü" el-hamr. Ve kîle: Sümmiyet müdâmeten li-müdâvemetihâ fi'l-levn. Ve kîle: Li-ennehum yudîmûne şürbehâ. Ve kîle: Li-ennehu yaglî aleyhâ hattâ teskküne, li-ennehu yukâlu: Dâme izâ sekene ve sebete... Ve men vehime enne İsti'ârete'l-müdâmeti li'l-mahabbeti'z-zâtiyeti bi-i'tibâri mâ fî-lafzeyi'l-müdâmeti ve'z-zâti mine't-te'nîsi fe-kad vehime, li-enne "tâ"e'z-zâti kad inselaha anhâ ed-delâletü ala't-te'nîsi ve ... (Makbûl 2011: 26-27).

Kaynakça


İnce, Muhammet (2018). İbnü’l-Fârız’ın Hamriyye Kasidesinin Arapça, Farsça ve Türkçe Şerhleri. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.

İnce, Muhammet (2019). “Reddiye”nin Türk Şerh Edebiyatındaki Gelişimi ve İbnü’l-Kemâl’in Mollâ Câmî’ye Reddiyesi". Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) (30): 127-142.

Konur, Himmet (1992). Kemal Paşa-Zâde'nin Kasîde-i Hamriyye Şerhi (Edisyon Kritik ve Tahlil). Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.

Makbûl, İdrîs (hzl.)(2011). Şerhu Hamriyyeti İbni’l-Fâriz Li-İbni Kemâl Paşa el-Hanefî (Tahkîk ve Takdîm). Ürdün: Alemü’l-Kütübü’l-Hadîs.

Atıf Bilgileri


İNCE, MUHAMMET. "ŞERHU'L-KASÎDETİ'L-HAMRİYYE (İBN KEMÂL)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serhu-l-kasideti-l-hamriyye-ibn-kemal. [Erişim Tarihi: 04 Nisan 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TEVÂRÎH-İ ÂL-İ OSMÂN (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Emel NALÇACIGİL ÇOPUR
Görüntüle
2 YÛSUF U ZÜLEYHÂ (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Prof. Dr. Melike Gökcan
Görüntüle
3 DÎVÂN (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) Kemâl Paşa-zâde, İbn Kemâl Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ
Görüntüle
4 KAFİYE RİSÂLESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Prof. Dr. M. A. Yekta SARAÇ
Görüntüle
5 USÛL-NÂME (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Fazile Eren Kaya
Görüntüle
6 KASÎDETÜ'L-BÜRDE TERCÜMESİ (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
7 EL-KASÎDETÜ'T-TANTARÂNİYYE TERCÜMESİ (KEMALPAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
8 RÜCÛ’U’Ş-ŞEYH İLÂ SIBÂH Fİ’L-KUVVETİ ‘ALE’L-BÂH TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE ) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
9 EN-NÜCÛMÜ'Z-ZAHÎRE TERCÜMESİ (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Bilal Güzel
Görüntüle
10 NİGÂRİSTÂN (İBN KEMÂL) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Hulusi Eren
Görüntüle
11 DEKÂİKU’L-HAKÂİK (KEMÂL PAŞA-ZÂDE) İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâde Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı
Görüntüle
12 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
13 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
14 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
15 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
16 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
17 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
18 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
19 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
20 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
21 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle