Şerhu Kasîdeti’t-Tâiyye, Davud b. Muhammed Kayserî'nin (ö. 751/1350) İbnü’l-Fariz’in Nazmü’s-Sülûk adıyla da bilinen Tâiyye/Tâiyyetü’l-Kübrâ adlı kasidesine yazdığı Arapça şerhidir. Bursalı Mehmed Tâhir (2016:70), şerhin adı Keşfü Vücûhi’l-Gurr li-Me’âni’d-Dürr olduğunu söylese de bu isim Abdurrezâk b. Ahmed el-Kâşânî’nin (ö. 730/1330) Taîyye  kasidesine yazdığı şerhin adıdır.

Eser bir uzun giriş ile şerh kısmından oluşmaktadır. Besmele ve hamdele faslından sonra eserin telif sebebi açıklanmıştır. Kayserî’nin sebebi telifteki ifadesine göre, tevhit yolunda ilerleyen bazı salikler onun yanına gelerek Tâiyye kasidesini okuyup tashih ederler. Ancak Kayserî’nin, bu okumalar esnasında yararlanabileceği bir şerhi yoktur. Bazı alimlerin Tâiyye kasidesine yazdığı çok iyi şerhleri olmakla birlikte Kayserî'nin kalbine doğan manalara, bu şerhlerin hiçbirinde rastlamaz. Bu sebeple bu şerhi yazmaya karar verir ve eserini, “vezirlik semasının güneşi”, “sadaret feleğinin kameri” gibi vasıflarla övdüğü, fakat ismini vermediği bir kimseye sunar. Ardından tasavvufun önemli konularını ele aldığı bir “Mukaddime” ile “Makâsıd” adını verdiği üç bölüme yer verir. Mukaddime, iki fasıldan oluşmaktadır. Birinci fasılda tasavvuf ilminin konusu, ilkeleri ve problemleri; ikinci fasılda mutasavvıfların bazı kavramları ele alınmıştır. Birinci “maksad” üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde Allah’ın varlığı, isimleri ve sıfatları; ikincisinde varlığın tenezzül mertebeleri ve beş ilahi mertebe (hazarât-ı hamse); üçüncüsünde misal âlemi konu edinilmiştir. Vusul yollarının anlatıldığı ikinci “maksad” da üç fasıldan ibarettir. Birincisinde nübüvvet, ikincisinde velilik, üçüncüsünde veliliği kazanmanın yolu anlatılmıştır. Üçüncü “maksad” cem, tevhit ve bunların mertebeleri hakkında olup üç fasıldan meydana gelmiştir. Birincisinde cem ve onun neticeleri, ikincisinde tevhit ve onun mertebeleri, üçüncüsünde hilafet, son bölümde (hatimede) ise hilafetin son bulması meselesine yer verilmiştir.

Tasavvuf konulu bu giriş, çeşitli adlarla (Kitâbün fî-İlmi’t-Tasavvuf, Risâletün fî-Beyâni Esrâri’t-Tevhîdi ve Envâihi, Esrâru’t-Tevhîd ve Merâtibü’t-Tevhîd) müstakil bir eser gibi istinsah edilmiştir. Risale ilk olarak 1345 yılında Celâleddîn Aştiyânî tarafından hazırlanan Resâil-i Kayserî adlı eserin içinde Şerh-i Risâle-i Kayserî başlığıyla önce Farsça şerh edilmiş ardından et-Tevhîd ve’n-Nübüvve ve’l-Velâye adıyla yayımlanmıştır. Mehmet Bayraktar 1988 yılında Risâletün fî-İlmi’t-Tasavvuf başlığıyla bir makalede, daha sonra Dâvûd-i Kayserî’nin sekiz risalesini ihtiva eden er-Resâ’il adlı eserinin içinde (105-133 sayfaları arasında) yayımlamıştır (Kayseri 1997). Muhammed Bedirhan da Kayserî’nin bu risalesini, Şerhu Te’vîlâtı Besmele isimli bir risalesiyle birlikte Tasavvuf İlmine Giriş adlı eserde Türkçeye tercüme etmiştir.

Kayserî, bu uzun girişten sonra, kasideyi beyitler hâlinde şerh etmiştir. Çelebi’ye göre Kayserî, Tâiyye kasidesini en iyi açıklayan şarihlerden biridir. Onun, diğer şârihlerin değinmediği ince ve hoş değerlendirmeleri vardır (1941: 266). Eserde özellikle İbnü'l-Arabî sonrası tasavvufun en önemli konusu olan vahdet-i vücut meselesi ve ona bağlı olarak yaşanan aşk ve aşkın hâlleri yoğun bir şekilde ele alınmıştır.

Eserin Türkiye’deki kütüphanelerde otuzu aşkın nüshası bulunmaktadır. Mukaddime ile şerhin bir arada bulunduğu nüshalar olduğu gibi, mukaddimenin yer almadığı veya sadece şerhin müstakil bir risale olarak yer aldığı nüshalar da görülmektedir (Öteleş 2014: 84-87). Kayserî'nin mukaddimesi şerhten ayrı basıldığı gibi şerh de mukaddimeden ayrı olarak iki defa basılmıştır (Tahran 1997, Beyrût 2003).

Şairin biyografisi için bk. “Dâvûd-ı Kayseri, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmed. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/davudi-kayseri-serafeddin-davud