Şerhu Fusûsül-Hikem, Davud-i Kayseri’nin vahdet-i vücut nazariyesini felsefi mahiyette yorumlamak ve savunmak (Bayrakdar 1994: 34) üzere İbni Arabi’nin Fusûsül-Hikem adlı eserine yazdığı şerh. "Kayserî, bu şerhi Matlau Husûsi’l-Kilem fi Meânî Fusûsil-Hikem olarak adlandırdığını söyler. Müellif kendini Dâvût b. Mahmut b. Muhammed er-Rûmî el-Kayserî es-Savî olarak tanıtır" (Kayseri 1974: 14, 18).

Müellif, Allah‘ın kendisini sırlarının nurlarına muvaffak kılması Abdurrezzak b. Cemâleddin Ebul-Ğenâim el-Kâşâşî’nin hizmetinde bulunması bazı arkadaşlarının İbn Arabî’nin Fusûsül-Hikem’ini okumaya başlaması sadece kendisinin bu eserin sırlarının bilgisine mazhar kılınması neticesinde bu şehri yazmayı düşündüğünü ifade etmektedir (Kayseri 1974: 14). Kayseri, eserini İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han’ın veziri Gıyasettin Muhammet b. Reşidüddin Fazlullah’a ithaf etmiştir. Bu vezir hükümdarla birlikte 736 (1355) yılında şehit edildiğine göre kitap bu tarihten önce kaleme alınmış olmalıdır (Bayrakdar 1994: 35) Birçok yazma nüshası bulunan eser mukaddimesi ile birlikte ilk defa Tahran’da (1299 hş.) ertesi yılda Bombay’da Mirza Muhammet Şirazî tarafından taşbaskı olarak yayımlanmıştır (Bayrakdar 1994: 35).

Eserin mukaddimesi Fusûsül-Hikem’i anlama konusunda faydalı olduğu gibi genel olarak metafizik veya “ilmu’l-hakayık” denilen yüksek ilme giriş mahiyetinde bir eser olarak da telakki edildiğinden Fusûs şerhi dışında bağımsız olarak da istinsah edilmiştir (Tahralı 1998: 30). Örneğin Kayseri Büyükşehir Belediyesi bu girişi Mukaddemat adıyla Prof. Dr. Hasan Şahin, Doç. Dr. Turan Koç ve Dr. Seyfullah Sevim çevirisiyle birlikte basmıştır. İbn Arabî’nin yüksek seviyedeki havas ve seçkin mutasavvıflara mahsus olarak dile getirdiği bazı bilgiler, bu mukaddimede medresede öğrenim gören felsefi ve kelami bilgilere aşina kimseleri de okutulabilecek bir üslupla ortaya konulmuş gibidir. Sadrettin Konevi ile başlayan bu üslup ile Osmanlı ilim ve irfanında tasavvuf, kelam ve felsefe akımları yeni bir sentez içinde sunulmuştur (Tahralı 1998: 29).

Birçok eseri olan Kayseri daha çok bu şerhiyle ve bilhassa mukaddimesi ile sonrakileri etkilemiştir. Anadolu’da Şeyh Bedrettin, Molla Fenârî, Abdullah Bosnevî, İsmail Hakkı Bursevî; İran’da Sadrettin Şirâzî (Molla Sadra) (ö.1050/1640), Mir Damad (ö.1041/1631), Molla Hâdî Sabzevârî (ö.1289/1872), Humeynî (ö.1409/1989), Celâleddin Aştiyânî; Hint Altkıtası’nda Molla Mahmud Cevnpûrî, Abdulkerim Çiştî; Arap ülkelerinde Abdulganî Nablûsî (ö.1143/1730) ile Cezayir’in ünlü kahramanı Emir Abdülkadir (ö.1300/1883) ondan etkilenenler arasındadır (Bayrakdar 1994: 34; Alper 2015: 21).

Fusûsu’l-Hikem’in ve Kayserî’nin şerhinde 27 bölüm bulunmaktadır. Her bölüm bir peygamberin adına nispet edilerek ve bu alanla ilgili farklı konular işlenerek yazılmıştır. Örneğin Hz. Âdem bölümünde ilahî halife, Hz. Yusûf bölümünde misal âlemi, uyku, hayal ve temessülden, Hz. Muhammed (sav) bölümünde de ferdiyetten ve onun Rabbine yönelik en önemli kanıt olduğundan bahsedilmektedir (Kayserî 1972: 7).

Kayserî, eserinin mukaddimesinde ise sufiyye taifesinin ittifak ettiği ve tevhit ilkesinin dayandığı belli başlı kuralları on iki fasıl (bölüm) hâlinde ortaya koymaktadır. Mesela birinci bölümde vücûd ve onun Hakk olduğu, ikincisinde Allah’ın isim ve sıfatları, üçüncüsünde a‘yan-ı sâbite ve isimlerin hariçteki bazı mazharları işlenmiştir. Müellif bazen tenbih, tefri‘ adı altında birtakım açıklamalarda bulunmakta ve sufiyye taifesinin küllî mertebeler hakkındaki ıstılahlarını vermektedir (Kayseri 1974: 17,18, 47).

Yazar, bu eserde İbn Arabî ve talebelerinin kitaplarından faydalanmasının yanında, bu taifenin kurallarından istinbat ettiği ayrıca taifenin kitaplarında görmediği Allah’ın kendisine bahşettiği bilgiler serdettiğini söylemektedir (Kayseri 1974: 16, 18). İlk bölüm aynı zamanda yazarın metafizik düşüncesinin önemli bir kısmının özetidir (Kalın 1998: 143). Bu düşünceye göre evren ve içindekiler, Hakk’ın isim ve sıfatlarının mazharlarıdır (İbn Arabî) Zat’ın dış dünyadaki nispetleri demek olan ilahî isim ve Rabbanî sıfatların varlığı, ancak mümkün varlıkların suretleri içinde ortaya çıkmasıyla gerçekleşir (Şahin 2015: 35). Hatta zaman da Tanrı’nın bir sıfatıdır (Erdem 2015: 89). Ancak bu Hakk’ın evrenden ibaret olduğu anlamına gelmez (Kayseri 1974: 33). Eserde Kur’an ve Sünnet’e başvurulmuş fakat nasslardaki kavramlar tasavvufî düşüncedeki terimler bağlamında yorumlanmıştır (Tahralı 1998: 35). Ayrıca bazı hadisler meşhur hadis kitaplarında bulunmamakla birlikte tasavvuf erbabınca hocadan talebeye nakledilen rivayetlerdir ve bunlar mükellefiyet getirecek ya da kaldıracak türden değildir (Tahralı 1998: 31).