ŞERH-İ ÂŞIK YÛNUS
türkçe şiirlere yazılmış şerhler
Selâmî, Mustafa (d. ?/? - ö. 1228/1813)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Yunus Emre’nin Ben dervîşim diyene bir ün idesüm gelür/ Tanıyuban şimdiden varup yitesüm gelür matlaıyla başlayan meşhur şiirine İzmirli Mustafa Selâmî Efendi’nin (ö. 1823) yazdığı tasavvufi şerh. Modern araştırmalarda Yunus Emre Dîvânı'nın tenkitli metninde yer almayan ve ihtiyaten Âşık Yunus'a mâl edilen bu şiirin kısmen varyantlaşarak uzatılmış şekli Mustafa Selâmî Efendi tarafından şerh edilmiştir.

Müstakil bir isim taşımayan şerhin tam olarak ne zaman kaleme alındığı bilinmemektedir. Eserin adlandırmasındaki “Âşık Yûnus” ifadesi, mukaddimede Yunus Emre’den Âşık Yûnus olarak bahsedilmesinden ve makta beytindeki mahlasın Âşık Yunus olmasından kaynaklanmaktadır. Mukaddimede müellif, şerhi kaleme alma gerekçesine dair birkaç açıklama yapmıştır. Küçük yaştan itibaren mutasavvıfların divanlarını ve diğer eserlerini tetkik ettiğini, bilhassa Âşık Yunus’un şiirlerine yazılmış şerhleri okuyunca gönlünde muhabbet kıvılcımları yandığını, böylelikle bir şerh de kendisinde yazma isteği oluştuğunu ifade etmiştir.

Tasavvufi nitelikteki bu şerh, Mustafa Selâmî Efendi’nin yegâne mensur eseridir. Klasik şerh metoduna uygun şekilde şerhini hazırlayan müellif her beytin önce orijinal metnini vermiş, ardından kelimelerin lugat ve ıstılahî anlamlarını bildirmeye gayret etmiştir. Şârih, âyet ve hadis-i şeriflerin yanı sıra Arapça-Farsça kelâm-ı kibârlarden, Mesnevî-i Şerîf’ten, muhtelif şairlere ait Türkçe ve Farsça manzumelerden, sûfî menakıbnâmelerinden yaptığı alıntılar vasıtasıyla şiiri ayrıntılı şekilde şerh etmeye çalışmıştır. Mustafa Selâmî Efendi'nin şiirlerindeki sade dil ve akıcı anlatım, bu eserde yerini kısmen ağdalı bir dile, Arapça-Farsça terkib ve ibarelerle yüklü bir üsluba bırakmıştır. Klasik dönem Yunus Emre şârihleri (Niyâzî-i Mısrî, İsmail Hakkı Bursevî, İbrahim Has vb.) Yunus Emre'nin Çıkdım erik dalına anda yedim üzümü mısraıyla başlayan meşhur şathiyesini şerh etmişken Mustafa Selâmî Efendi şathiye dışında bir şiiri şerh etmeyi uygun bulmuştur. Mevcut bilgilerimize göre klasik dönemde bu şiirin tek şerhi Mustafa Selâmî Efendi tarafından yapılmıştır. Yegâne nüshası Manisa İl Halk Kütüphanesi Yz. 740/2 numarada kayıtlı bulunan eser, Mustafa Tatcı, İbrahim Özay ve İsrafil Babacan tarafından yayımlanmıştır.

Şârihin biyografisi için bkz. “Selâmî, Mustafa (İzmirli), Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü ”http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/selami-mustafa

Eserden Örnekler


[4. Beytin Şerhi]

Andan Sırât’a çıkup sağa vü sola bakup

Aşk ile yek-nefesde anı geçesüm gelür

Bu mahalde Sırât bakiyye-i beşeriyetdir ki, beşeriyyet-i şuhûtdan ibâretdir. Ve beyneʹl-mahv veʹs-sahv makâm-ı gaybûbet dahi derler. Aksâm-ı âlem-i melekûyyeden âlem-i misâl ve hayâl-i mutlakdır ki, kıldan ince ve kılıçdan keskindir. Ve sağ ve sol cemâl ile celâlden ve bazıları katında tabîʹat ve rûhâniyetden nihâyetdir. Çünki, Sırât, mazhar-ı cemâl olan naʹîm ile, mazhar-ı celâl olan cahîm mâ-beyninde nice berzah vâkiʹ olduysa bu makâm-ı gaybûbet dahi tabîʹat ile rûhâniyyet ve kurb-ı cemâl ile buʹd-ı celâl beynlerinde berzah vâkiʹ olmuşdur ki, fakat beşeriyyetine şuûrundan ibâretdir. Nice âşıkân-ı kurb-i likâ ve sâlikân-ı râh-ı Hudâ, eser-i cezbe-i Rahmânî ve şerer-i envâr-ı tecelliyât-ı Subhânî ile evvel emirde mukaddime-i fenâ olmakla bu makâm-ı gaybûbete nihâde-i kadem kıldıkda fenâ-yı sırf ve ʹadem-i zann ile mağbûn ve hakîkat-i fenâya makrûn olmazlar. Sâlikdeki tabîʹat ve beşeriyyetine şuʹûr var iken her ne kadar dakîk ve rakîk ise de, elbette ubûr etmedikçe fenâ-yı küllî hâsıl ve naʹîm-i kurba dâhil olmak kâbil değildir. (Tatcı vd. 2008: 181-182)

Kaynakça


Tatcı, Mustafa vd. (2008). “Şeyh Mustafa Selâmî Efendi Şerh-i Âşık Yûnus”. Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Yıl: 9. 22: 161-200.

Tatcı, Mustafa (hzl.) (2005). Yunus Emre Külliyatı, İstanbul: MEB Yay., C. IV, şiir 41.

Atıf Bilgileri


Ekinci, Ramazan. "ŞERH-İ ÂŞIK YÛNUS". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-asik-yunus. [Erişim Tarihi: 02 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (SELÂMÎ) Selâmî, Mustafa Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
2 MEVLİD-İ ŞERÎF Selâmî, Mustafa Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
3 KURRETÜ'L-UYÛN Ra'ûfî, Şeyh Seyyid Ra'ûfî Ahmed Efendi Öğretmen mehmet cemal öztürk
Görüntüle
4 VÂRİDÂT (AZÎZ) Azîz, Azîz Ali Efendi Araş. Gör. Dr. nesrin aydın satar
Görüntüle
5 DÎVÂN-I İLÂHİYYÂT (İBRÂHİM HÂS) İbrâhim Hâs Doç. Dr. Hasan Gültekin
Görüntüle
6 ŞERH-İ EBYÂT-I YÛNUS EMRE (İBRÂHİM HÂS) İbrâhim Hâs Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
7 DÎVÂN (KAYGULU HALİL EFENDİ) Kaygulu Halil Efendi Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
8 HÂDİ’L-UŞŞÂK (KAYGULU HALÎL EFENDİ) Kaygulu Halil Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 TEFSİR-İ BA’Z-I SÜVER-İ KUR’ANİYYE Abdülhay Celvetî Doç. Dr. Şükrü Maden
Görüntüle
10 DÎVÂN (İLÂHİ-NÂME) Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı Doç. Dr. abdulkadir erkal
Görüntüle
11 MA‘RİFETNÂME Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı Doç. Dr. Lokman Taşkesenlioğlu
Görüntüle
12 ‘İRFÂNİYE Hakkı, Erzurumlu İbrahim Hakkı Diğer Emine Güleç
Görüntüle