- Yazar Biyografisi (TEİS)
Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli - Madde Yazarı: Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı
- Eser Yazılış Tarihi:1306/1888-89
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Münacat
- Yayın Tarihi:08/06/2022
SEMERÂTÜ’L-İKBÂL (KÂZIM PAŞA)
medhiyeKâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli (d. 7 Şaban 1237 / 29 Nisan 1822 - ö. 17 Ramazan 1307 / 7 Mayıs 1890)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Koniçeli Mûsâ Kâzım Paşa Külliyatı içerisinde yer alan eserin/tertibin adı. Musa Kâzım Paşa Külliyatı içerisinde, şair tarafından düzenlendiği anlaşılan ve sonda yer alan “Be-Hüseyn ü Hasan u Hayder ü Zehrâ vü Resûl / Eyle eş’ârumı Yâ Rab keremünle iclâl / Mîve-i nahl-i dilümdür ola bu âsârun / İsm ü târîh-i bihîni Semerâtü’l-İkbâl” Sene: 1306/1888-89 (Külliyat, yk. 220) kıt’adaki Semerâtü’l-İkbâl tamlamasıyla adı ve telif/düzenlenme tarihi verilen eserin adı Semerâtü’l-İkbâl’dir.
Eser içerisindeki manzumelerin 99’u gazel, 3’ü murabba, 1’i de muhammes nazım şekliyle yazılmıştır. Eserin düzenlenmesinde; metinde yer alan gazellerin muhtevasının divan şiirindeki gazel nazım şeklinden farklılık göstermesi ve sayıca çokluğu, şairi muhtevası farklı olan manzumeleri ayrı bir isim altında toplamaya yönlendirdiği şeklinde açıklanabilir.
Esere muhteva açısından bakıldığında, kasidenin konularının artık gazelle de işlenebildiği, gazelin ve diğer nazım şekillerinin kasidenin fonksiyonunu üzerine aldığı, şairin de böyle bir değişikliği/yenileşmeyi bilinçli olarak yaptığı söylenebilir. Mûsâ Kâzım Paşa’nın Semerâtü’l-İkbâl içerisindeki şiirlerini konularına göre; tevhîd, münacât, na’t, mersiye, ramazaniye ve medhiye olmak üzere 6 başlık altında toplamak mümkündür.
Semerâtü’l-İkbâl içerisindeki gazellerinin 7’si tevhid, 10’u münâcât konuludur. 14. manzume hece vezniyle yazılmıştır. Şair, 7. manzumede mahlas olarak “Gavs” kelimesini kullanmıştır. Eserde na’t türünde 42 gazel vardır. Bunlardan ilk 32’si Hz. Peygamber için, daha sonra sırasıyla; Hz. Ebu Bekir için 1, Hz. Ali için 5, Hz. Fatıma için 1, Hz. Amine için 1, Hz. Hatice için 1, Hz. Hasan için 1 ve Hz. Hüseyin için 1 na’t yazılmıştır. Şair, 33. manzumede mahlas olarak yine “Gavs” kelimesini kullanmıştır.
Tertipte, Paşa’nın gazel nazım şekliyle yazdığı 3 mersiyesi vardır. Hz. Hüseyin için yazılan bu mersiyelerden ilki “Mersiye-i Şerîf”, ikincisi “Mersiye-i Dîger” başlıklı, üçüncüsü ise başlıksızdır. Şairin gazellerinden 2’si ramazaniye türündedir. İki manzume de 7 beyittir ve ramazanın fazileti anlatılır. Şairin Semerâtü’l-İkbâl içerisinde manzumelerinin 38’i medhiye türündedir. Bu tür manzumelerin, şairin na’t türündeki gazellerinin yanında sayısal olarak ikinci sırada geldiği görülür. Bu medhiyelerden 3’ü yazıldıkları kişiler bakımından medhiye tanımının dışında kalmaktadırlar. Bu medhiyelerden ilki Ka’be (beytü’l-‘atîk)’nin, ikincisi Kadir Gecesi (leyletü’l-kadr)’nin, üçüncüsü de Hz. Peygamber’in doğum gecesinin (leyle-i mevlûd) övgüsüne ayrılmış manzumelerdir. Bundan başka 3’ü ashab-ı kiramdan; Hz. Hüseyin’e 1, Hz. Rukiye’ye 1 ve Hz. Ebu Bekir’e 1 medhiye vardır. Geriye kalan 32 medhiye tarikat uluları için yazılmıştır. Bunlar sırasıyla şöyledir: Veys el-Karanî, Hasan el-Basrî, Habîb-i Acemî, Dâvûd-ı Tâ’î, Ma’rûf-ı Kerhî, Sırrî-i Sakatî, Cüneyd-i Bağdâdî, Pîr Hazret-i Abdulkâdir el-Geylânî, Ahmed Er-Rufâ’î, Pîr Necmüddîn-i Kübrâ, Şihâbüddîn-i Suhreverdî, Pîr Ebû Medyen, Muhyiddîn el-Arabî, Pîr Seyyid Alî Ebu’l-Hasan-ı Şâzelî, Ahmed el-Bedevî, Mevlânâ-yı Rûmî, Seyyid İbrâhîm-i Desûkî, Sa’düddîn-i Cibâvî, Pîr Hâcî Bektâşî Velî, Şâh-ı Nakşbend, Yahyâ-yı Şirvânî, Pîr Hâcî Bayram-ı Velî, Pîr Zeynüddîn-i Sâfî, Pîr İbrâhîm-i Gülşenî-i Heybetî, Sünbül Sinân-ı Merzifonî, Ahmed Şemsüddîn-i Saruhanî, Pîr Şabân-ı Velî, Pîr Hüsâmüddîn-i Uşşâkî-i Buhârî, Pîr Azîz Mahmûd-ı Hüdâyî, Mısrî, Pîr Nûrüddîn-i Cerrâhî, Mustafâ el-Bekrî.
Bu manzumelerden 3’ü murabba, 1’i de muhammes nazım şekliyle yazılmıştır. Semerâtü’l-İkbâl içerisinde 10 gazel, musammat gazeldir. Bu musammat gazellerin tamamında tüm beyitlerde iç kafiye vardır. Ayrıca 14. manzume 7+7=14’lü hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Eserin yeni harfli metni Bardakçı (2007) tarafından yayımlanmıştır.
Şâirin biyografisi için bk. “Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kazim-pasa-musa-kazim-koniceli
Eserden Örnekler
Der-Tevhîd-i Hazret-i Bârî Ta’âlâ
Elümdedür teber-i lâ-ilâhe illa’llâh
Dilümdedür güher-i lâ-ilâhe illa’llâh
Fürûg-ı cevher-i cân pâsbân-ı îmândur
Hurûf-ı mu’teber-i lâ-ilâhe illa’llâh
Zebân-ı mü’mine ugrar kavâfil-i tevhîd
Odur reh-i memer-i lâ-ilâhe illa’llâh
Memâlik-i dil-i uşşâkı pây-ı taht idinür
Hıdîv-i dâdger-i lâ-ilâhe illa’llâh
Gubârı zer taşı cevher şarâbı kevser ider
Tokınsa yek-nazar-ı lâ-ilâhe illa’llâh
Tene’’umât-ı na’îm ü safâ-yı rü’yetdür
Ta’âm-ı mâ-hazar-ı lâ-ilâhe illa’llâh
Elem çeker mi hadeng-i gezend-i şeytândan
O kim tutar siper-i lâ-ilâhe illa’llâh
İki cihânda olur neş’e-yâb sâgar-ı kâm
Kim olsa behrever-i lâ-ilâhe illa’llâh
Çekildi nâm-ı heyûlâ henûz ademde iken
Derûnuma suver-i lâ-ilâhe illa’llâh
Olur umûmını hâvî ulûm-ı tevhîdin
Kelâm-ı muhtasar-ı lâ-ilâhe illa’llâh
Fezâ-yı arşa sığışmaz kitâb olur Kâzım
Yazılsa ger siyer-i lâ-ilâhe illa’llâh (Bardakçı 2007: 814)
Medhiyye Der-Hakk-ı Hazret-i Veys el-Karanî
Müsta’idânun olup hüsnine cân hazret-i Veys
Arz ider anları Allâha hemân hazret-i Veys
Nigeh-i çeşmin ayırmaz idi ufk-ı a’lâdan
“Kâbe kavseyn”e atar nâvek-i cân hazret-i Veys
Şerer-i ahkarını şu’le-i kudsi ferr ider
Olsa her kangı çerâga nigerân hazret-i Veys
Kurs-ı hurşîd gibi nûr-ı safâ çeşmesidür
Zîr ü bâlâya olur feyz-resân hazret-i Veys
Maksim-i bâd u nesîm-i nefes-i rahmândur
Hızr u Îsî gibi bî-şekk ü gümân hazret-i Veys
Sâlikânında hemân cezbe arar sormaz hîç
İlm ü irfân gibi âsâr u nişân hazret-i Veys
İki lü’lü’ küpedür arşa cenâb-ı Haseneyn
Olmış ol şehlere lâlâ o zamân hazret-i Veys
Matmah-ı dîdesi envâr-ı cemâl-i Hakdur
Eyler esrârını Allâha ıyân hazret-i Veys
Eylemiş her kalbini cevher-i aşka ma’den
Gelmeden ma’den-i imkâna cihân hazret-i Veys
Oldı her şu’lesi mahsûd-ı süheyl-i Yemenî
Yakdı kim gönlüme bir nâr-ı nihân hazret-i Veys
Girmeden kûdek-i cân mehd-i vücûda Kâzım
Eyledi gûşuma telkîn-i ezân hazret-i Veys
Târîh-i Vilâdet Müddet-i Ömr-i Sa’âdet Zamân-ı Vuslat-ı Aliyyeleri
[37/657-58] (Bardakçı 2007: 857).
Kaynakça
Bardakçı, Ramazan (2007). Mûsâ Kâzım Paşa Hayatı, Sanatı, Külliyâtı, Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂNÇE (KÂZIM) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
2 | MAKÂLÎD-İ AŞK (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Doç. Dr. Necdet Şengün |
Görüntüle | ||
3 | MERSİYE (TERKİB-BEND) VE KASÎDE (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
4 | MERSİYE[LER] (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
5 | MERSİYELER (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
6 | RİYÂZÜ'L-ASFİYÂ (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
7 | SER-GÜZEŞT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
8 | KÜLLİYAT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
9 | MEKTUP / EHİBBÂDAN BİR ZÂTA YAZILAN CEVÂB-I NÂME (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
10 | MANZÛME-İ MEFHÛME-İ AVÂMİL (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
11 | MANZÛME-İ MEFHÛME-İ BİNÂ (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
12 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
13 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
14 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
15 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
16 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
17 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
18 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
19 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
20 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
21 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |