SAFÂ-NÂME
eğlence meclisleriyle ilgili mesnevi
Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah (d. 1082/1671- ö. 1152/ 1739)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Subhî-zâde lakabıyla tanınan Feyzî’nin Heft-Seyyâre, Mir’ât-ı Âlem-nümâ, Aşk-nâme isimli mesnevileri ve Dîvân'ı ile birlikte Hamse'sini oluşturan eseri. Mesnevi, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan Köşkü 801 numarada kayıtlı müellif hattı olması muhtemel Hamse nüshasında, Dîvân, Heft Seyyâre, Mir’ât-ı Âlem-nümâ'dan sonra 160a-200a varakları arasındadır.

1000 beyitten oluşan Safâ-nâme, "fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün" vezni ile yazılmıştır. Eser, “Tevhid”, Münâcât”, “Na’t”, “Çâr-Yârin Medhi”, “Sebeb-i Telif-i Manzûme” gibi klasik mesnevi bölümleri ile başlar. Bunları, bahar, Anadolu ve Rumeli Hisarları, içki meclisi ve sakinin anlatıldığı fasıllarla meclise güzellik katan mûsikî alet ve makamlarının anlatıldığı “Sıfat-ı Saz” isimli bölüm takip eder. Daha sonra “Sıfat-ı Aşk-ı Hakikî” başlığı altında ilahî aşkın dile getirildiği bir fasıl yer alır. Eserde, mekânlar birbirine benzer ifadelerle tasvir edilse de, yaşanan hayata ışık tutmaları açısından dikkate değer özellikler gösterirler. Anadolu ve Rumeli Hisarlarının anlatıldığı 11. ve 12. bölümler güzel manzara ve tasvirlerle doludur. Güzelliği sağlayan en önemli husus, görünen, yaşanan dünyanın nazmedilmiş olmasıdır. Bu “Sıfat-ı Şeb-i Mehtâb”, “Sıfat-ı Meclis”, “Sıfat-ı Sâki”, “Sıfat-ı Saz” fasılları için de geçerlidir. “Sıfat-ı Meclis” bölümünde şair bir meclis tasavvur eder ve bu mecliste olmasını arzu ettiği özellikleri birbiri ardınca sıralar (Alkan İspirli 2005: 14).

İlk olarak Agâh Sırrı Levend tarafından tanıtılan eser (1955), Mehmet Arslan tarafından Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi ismi ile yayımlanmıştır ( 2008). Ayrıca eser üzerinde bir doktora tezi hazırlanmıştır (İspirli 1997).

Şairin biyografisi için bk. “Feyzî, Subhî-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/feyzi-subhizade


Eserden Örnekler


Tavsîf-ı Hisâr-ı Anatolı

Oldı Hisâr-ı Anatolı güzel

Cây-ı safâ-güster-i zîbâ mahal


Cân ü dile olmada hâlet-fezâ

Zevk ü safâ ile letâfet-nümâ


Bâğ ile bustânı anun râygân

İtmede mürgân-ı cihân âşiyân


Bağçeleri zevk-fezâ olmada

Cân ü dile şevk-nümâ olmada


Kal’ası dil-keş ne güzel bî-bedel

Oldı anun mevki’i zîbâ mahal


Pîşgeh-i kal’ada var nice tûp

Her biri ejder-kûş idi kal’a-kûp


Ya’ni namâzgâh-ı safâ-güsteri

Oldı tarabgâh-ı safâ-perveri


Çeşmeleri menba’-ı âb-ı zülâl

Şevk bulurdı niçe sâhib-imelâl


Toplar öni cây-ı safâ-gâh olur

Feyz-resân-ı dil-i âgâh olur


Mîve vü gül-nârun olur kesreti

Niçe ferâmuş olunur lezzeti


Oldı kirası leb-i meh tal’atân

Dâne-i yâkût müferrih hemân


Dâne-i engûrı safâ-yı derûn

Salkımı inci gibi hâlet-füzûn


Dürr ile gevher dizilüp bir yire

Virdi safâ bu dil-i gam-pervere


Ayn-ı safâ-âveri âb-ı revân

Mürde-i derd-i gama bir tâze cân  (Alkan İspirli 2005: 19-22).

Kaynakça


Alkan İspirli, Serhan (2005). “Divan Edebiyatında Hamse ve Son Hamsemiz”.  EJOS (Universiteit Utrecht),  8 (4): 1-37. 

Arslan, Mehmet (2008). Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi. İstanbul. Kitabevi Yay. 

İspirli, Serhan (1997). Subhîzâde Feyzî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği ve Hamsesi (İnceleme-Tenkitli Metin).  Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi. 

Levend, Agâh Sırrı (1955). “Feyzî’nin Bilinmeyen Bir Hamsesi”. Belleten, 143-156.

Uzun, Mustafa (1995). "Feyzî, Subhîzâde". İslâm Ansiklopedisi. C. 12. İstanbul: TDV Yay. 523.


Atıf Bilgileri


Alkan İspirli, Serhan. "SAFÂ-NÂME". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/safa-name. [Erişim Tarihi: 07 Mart 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (FEYZÎ) Feyzî, Subhî-zâde Feyzullâh Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
2 HEFT-SEYYÂRE Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
3 MİR’ÂT-I ÂLEM- NÜMÂ / MİR’ÂT-I SÛRET-NÜMÂ Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
4 AŞK-NÂME Feyzî, Subhî-zâde Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
5 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
6 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
7 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
8 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
11 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
12 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
13 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
14 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle