RUMÛZU'L-KÜNÛZ Fİ'L-CİFR (İBN-İ İSA)
cifr risalesi
İbn-i İsa, İlyas Saruhanî (d. 902/1496-1497 - ö. 961/1553-1554)

ISBN: 978-9944-237-87-1


İbn-i İsa'nın cifr (gelecekte vuku bulacak olayları değişik metodlarla öğrettiğine inanılan ilim) türündeki eseri. Müellif, eserini babası Mecdüddîn İsa'nın vasiyeti üzerine kaleme alır. 1557 yılında kaleme alınan ve on iki bölümden oluşan eserin birinci bölümünde, Kanuni Sultan Süleyman ve ondan sonra tahta çıkacak hükümdarlardan bahsedilir. Ayrıca bu bölümde müellifin İran beyleriyle olan mücadelelerden bahsettiği de görülür. İbn-i İsa, eserinin birinci bölümünde son olarak Kanuni Sultan Süleyman döneminde meşayihe yeterince değer verilmediğini ifade eder. Eserin ikinci bölümünde vezirlere değinilir. Müellif, Kanuni Sultan Süleyman devrinde görev yapan dört veziriazamın özelliklerini açıkça ifade eder. Daha sonra yazar, eserin yazıldığı tarihten itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nda sadaret mührü alacak vezirlere dair kehanet özellikleri de taşıyan tahminlerini sıralar. Üçüncü bölüm sancağa çıkmış ve çıkacak şehzadelerle ilgilidir. Müellif, gelecekle ilgili çeşitli tahminlerinden sonra iyi eğitilmiş bir şehzadenin sahip olması gereken özelliklerden de bahseder. Dördüncü bölüm, şehzade hocaları lalaların konumu ve davranışları hakkındadır. İbn-i İsa, bu bölümde şehzadenin yetişmesinde önemli görevler üstlenen lalaların adalet, iyi ahlak, dürüstlük ve cömertlik gibi huy ve davranışlara sahip olmaları gerektiği üzerinde durur. Beşinci bölüm müftüler üzerinedir. Bu bölümde de müellif, gelecekten haber vermeye devam eder. Altıncı bölüm, kazaskerler hakkındadır. Yazar, kazaskerlik makamıyla ilgili birtakım kehanetlerde bulunur. Yedinci bölüm naipler üzerinedir. Eserin sahibi, kadılara vekalet eden naiplerin rüşvete alışmalarından yakınır. Diğer bölümlerde olduğu gibi yazar, ileride tahta çıkacak bir hükümdarın bu duruma son vereceği kehanetinde bulunur. Bu bölümde müellif, kadıların görev karşılığı ücret almaları üzerinde de durur. Bu bölümde bir kehanet aracılığıyla Yahudilere asla güvenilmeyeceği de ifade edilir. Sekizinci bölüm beylerbeyi ve sancakbeyleri üzerinedir. Beylerbeylerinin şehzadelerle işbirliği yaparak vezirlik makamına kadar yükseldiklerinin anlatıldığı bölümde yine çeşitli kehanetlere de yer verilir. Dokuzuncu bölüm, tımar sistemiyle ilgilidir. Bu bölümde müellif, tımar sisteminin bozulması ve buna bağlı olarak toprağı işleten sipahinin elinde köylünün ağır vergiler nedeniyle ezilmesi anlatılır. Yazar, hükümdarı sıklıkla uyarır. Onuncu bölüm, H 3000 (M 3532) yılına kadar meydana gelecek olaylarla ilgilidir. Yazarın astroloji ilmiyle de ilgilendiği bu bölümdeki ifadelerinden anlaşılır. On birinci bölüm, şeyhlerle ilgilidir. Onların çeşitli vasıflarda ve derecelerde oldukları ifade edilir. Her zaman Hak yolunda olmaları gerektiği vurgulanır. On ikinci bölüm, İslam toplumundaki çeşitli sufi zümrelerin inançları, kerametleri ve mertebeleriyle ilgilidir. Bu bölümde yazar, sufi zümreleri on sekiz sınıf altında değerlendirir. 

Rumûzu’l-künûz fi’l-cifr, cifir ve astroloji özellikleri göstermekle beraber aynı zamanda işlediği konular bakımından bir siyaset-namedir. Bununla beraber şeyhler ve sufi zümreler hakkındaki tespitler nedeniyle eserin tasavvufi bir yönü de vardır. 

Eserin yazma nüshaları Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 1986; Fâtih, nr. 3432; Hacı Mahmud Efendi, nr. 4224, 4981 numaralarda kayıtlı olup eser hakkında yüksek lisans çalışması yapılmıştır (Özgül 2004). 

Yazarın biyografisi için bkz.. “İbn-i İsâ, İlyas Saruhanî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibni-isa-ilyas-saruhani

Eserden Örnekler


Meşâyıh ulemânın makbûlı ve pâdişâhın mahbûbı ola lâkin avam hasedlerinden nice töhmet isnâd ideler müphem mütecâviz vezir-i 'azam ola fevt olınca 'azl ve ikâb olınmaya ve bir dahı vezir ola isminde rı ola anı pâdişâh sevmeye kabûl-ı halkı seveler 'azl ve nasb berâber ola. (Özgül 2004: 54) 

Kaynakça


Özgül, Ayhan (2004). İlyas bin Îsâ-yı Saruhânî'nin "Rumûzü'l-Künûz" adlı eserin transkripsiyonu ve değerlendirmesi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 

Atıf Bilgileri


Sarıkaya, Erdem. "RUMÛZU'L-KÜNÛZ Fİ'L-CİFR (İBN-İ İSA)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/rumuzu-l-kunuz-fi-l-cifr-ibn-i-isa. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞERH-İ ESMÂ-İ HÜSNÂ (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
2 FERÂHNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
3 FUSÛL-İ AŞERE (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
4 FUSÛL-İ SEB'A (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
5 KAVÂİD-İ TESHÎRAT (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
6 KIYAFETNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
7 KIYAMETNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
8 NUTK-I İBN-İ İSA (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
9 RİSÂLE-İ GÜLŞENÎ (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
10 RİSÂLE-İ İNSÂN (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
11 RİSÂLE-İ MUKANTARÂT (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
12 TABİATNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
13 TERCEME-İ MÜFREDÂT-I İBN-İ İSA (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
14 NÛRİYYE (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
15 MENÂKIB-I ŞEYH MECDÜDDİN VE ÂDÂB-I SÂLİKÎN (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
16 RİSALE-İ TEVHÎDİYYE (İLÂHÎ) İlâhî, Şeyh Ahmed İlâhî Efendi Dr. Nuriye İnci
Görüntüle
17 ÂDÂB-I MES'ÛDÎ'YE HÂŞİYE (MÜ'MİN) Mü'min Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
18 MEVÂHİBÜ’L-HALLAK FÎ MERATİBİ'L-AHLÂK (NİŞÂNÎ) Koca Nişancızâde Celâlzâde Tevkii Mustafa Çelebi Efendi (ö. 975/1567) Doç. Dr. Nuran ÇETİN
Görüntüle
19 TARİKATNÂME (SÜNBÜL) Sünbül, Şeyh Yusuf Sünbül Sinan Efendi Araş. Gör. Dr. MUHAMMET AKİF TİYEK
Görüntüle
20 ER-RIHLETÜ’S-SENİYYE VE’L-VASIYYETÜ’L-BEHİYYE Lİ’L-FUKARÂİ’L-HALVETİYYE (ŞÂH VELÎ AYINTÂBÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Prof. Dr. Ali ÖZTÜRK
Görüntüle
21 ETVÂR-I SEB‘A (ŞÂH VELÎ AYINTABÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Öğretmen Cemile Sağır
Görüntüle
22 NAKDÜ'L-HÂTIR (ŞEMSÎ) Şemsî, Şemseddîn Sivasî (D. 926/1520 - Ö. 1006/1597) Öğretmen TALAT OLGUN
Görüntüle
23 MENÂKIB-I EMÎR SULTÂN/MENÂKIB-I CEVÂHİR ( YAHYÂ BİN BAHŞÎ) Yahyâ Bin Bahşî Dr. Öğr. Üyesi abdullah uğur
Görüntüle
24 MİRÂTÜ’L-ÂŞIKÎN (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle
25 TASAVVUF Bİ’T- TARİKAT (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle