- Yazar Biyografisi (TEİS)
Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı - Madde Yazarı: Bilge Tüzel
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Tekke Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Dinî-Tasavvufî-Ahlaki Eser
- Yayın Tarihi:01/02/2022
RİSÂLE-İ REDD-İ HULÛL VE’L-İTTİHAD (SUN'ULLAH GAYBÎ)
tasavvufî eserSun’ullah Gaybî, Kütahyalı (d. 1023-1024 ?/1615 ? - ö. 1086-1087 ?/1676 ?)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Sun'ullah Gaybî’nin inancına yönelik kötü zanları gidermek amacıyla yazdığı tahmin edilen eseri. Eserin yazılma tarihine ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır. Gaybî eserinde ilmî eserleri referans alarak kendi dinî inancını ve tasavvufi bakış açısını yansıtmaktadır. Bilal Kemikli’ye göre eserin en önemli özelliklerinden biri eserin Gaybî’nin görüşlerini vermesinin yanında dönemi içerisinde hulûl ve ittihâd konusunun nasıl anlaşıldığına dair belge niteliği taşımasıdır. Eserde Seyyid Şerif’in Hâşiye-i Tecrîd’i, Şerh-i Makâsid, ‘Aynu’l- Vahde Hâşiyesi, Ta’dîlu’l-Ulûm ve Levâkih adlı eserleri kaynak göstermekle birlikte; Celâl Devvânî, Molla Câmî, İmam Şarânî ve Seyyid-i Sened Abdu’l- Gânî’nin görüşlerinden istifade etmiştir (Kemikli 1998: 62). Gaybî eserinde vücûd ve mevcûd kavramları çerçevesinde hulûl ve itikâd konusunu işlemekte; konuya ilişkin düşüncelerini açıklamaktadır. Hulûl inancında olan tarikatların temel görüşlerine yer vermektedir. Ardından bu inancı benimseyen mutasavvıflara ilişkin bilgi sunmaktadır. Bu makamda bulunan mutasavvıfların durumlarını ve kendilerinin dile getirdikleri sözlerin (şathiyye) niteliğine ve özüne ilişkin görüşlerini ifade etmektedir (Kemikli 1998: 62). Eser sade bir dille yazılmıştır; hacim olarak küçüktür.
Eserin iki nüshası bulunmaktadır. Nüshalarından biri İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı Yazmaları Osman Nuri Ergin koleksiyonu içerisinde bulunan 107/3 numarasına kayıtlıdır Eserin diğer nüshası ise Millî Kütüphane 364/5 numarasıyla kayıtlıdır (Kemikli 1998: 63; 2001: 114). İlave nüshaları ise Atatürk Kitaplığı Osman Nuri Ergin Yazmaları, 1327/3 numarasıyla kayıtlı yine aynı yazmanın 321/7 ve 1749/10 numaralarıyla bulunmaktadır (Türkmen 2016: 221-222).
Mehdin Çiftçi, Risâle-i Redd-i Hulûl ve’l-İttihad’ın Sun’ullah Gaybî’ye aitliğinin kesin olmadığını aktarmaktadır (2016: 70). Abdulbâki Gölpınarlı, Gaybî’nin eserlerini sıralarken bu eserinden söz etmemektedir (2015: 259). Bilal Kemikli, Sun’ullâh-i Gaybî adlı çalışmasında Gaybî’nin eserleri arasında Risâle-i Redd-i Hulûl ve’l-İttihad’ı saymaktadır (2015: 871). Ayrıca Kemikli’nin eser üzerine “Tasavvuf Edebiyatında Hulûl ve İttihâda Dair Bir Risâle: Risâle-i Redd-i Hulûl ve İttihad” adlı ayrı bir çalışması daha bulunmaktadır. Hüseyin Türkmen de çalışmasında Gaybî’nin eserleri arasında Risâle-i Redd-i Hulûl ve’l-İttihad’e nüshalarıyla birlikte değinmektedir (2016: 201). Bilal Kemikli, “Tasavvuf Edebiyatında Hulûl ve İttihâda Dair Bir Risâle: Risâle-i Redd-i Hulûl ve İttihad” adlı çalışmasının içerisinde eseri Türkçesi verilmesi gerektiğini düşündüğü âyet, hadis ve Arapça alıntılarıyla yayımlamıştır.
Sun’ullah Gaybî’nin biyografisi için bk. "Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sunullah-gaybi-kutahyali
Eserden Örnekler
Seyyid Şerif kuddise sırruhû Hâşiye-i Tecrîd’de yazdığı bahsi Kad Mîr nakledip dediler ki, vücûd ayn-ı vâcib iken mevcûdâtın heyâkili üzere mütebassil olup anda zahir olmuştur. Ol vucûdun hâli, bir şey’i yoktur. Belki vücûd-ı eşyânın aynı ve hakîkıyyetidir. Ve mevcûdât beyninde olan temâyüz ve te’addüd ve te’ayyünât-ı i’tibâriyye iledir. Ol te’ayyünâtın hâricde vucûdu yoktur. Lâkin bu tavr, tavr-ı aklın verâsındadır. Buna vusûl ve idrâk olmaz. Bu kelâmın hakîkati ancak ilimde râsih ehline âyân olur ve mücerred bahs u tahrîr ile bu mes’elede Hakk’ı tahkîk eylemek tamam olmaz. Elbette şuhûd-ı keşfî derkârdır. Hâle tevafuk ile kâl ile bittamâm ihâta muhaldir.
Mezheb-i Ehl-i Sünnet budur ki; Allah Te’âlâ gayre hulûl etmez ki isbât-ı mekân lâzım gelir. Amma hulûl eder diyenler birkaç fırkadır. Biri Nasârâdır; Hakk Te’âlâ İsâ’da hulûl eyledi, derler. Ve biri dahi Gulât-ı Şi’a’dan İshâkiyye ve Nusayriyye’dir ki, Ali ve evlâdında kerrema’llâhu veche ce radiya’llâhu anhü, Hakk Te’âlâ hulûl etdi derler. Ve biri dahi sûfiyyeden olmak iddia eden bir ta’ifedir ki nârın cemre ve duhnun simsime ve âbın varak-ı verde hulûlü gibi hulûl edip temâyüzü mümkün olmaz derler. İsneyniyyet dahi bulunmaz; hüve ene ve ene hüve demek sahîh olur. Ve bu mertebe emr ü nehy alkile hemdemdir. Bu da’vâ fâsiddir. Ve hulûl ta’bîri meydân-ı ibâretinin olduğu içün ise şuhûd iddiasıyla câ’izdir; vücûdu olmaz; sârî ve mahal-i sirâyet sâbit ü baki iken tevhîd bulunmaz. Matlûb olan vahdetdir (Kemikli 2001: 115).
Kaynakça
Çiftçi, Mehdin (2016). “Dönemin Genel Özellikleri, XVII. Asırda Kütahya (Dini-Sosyal ve Tarihi Yapı)” Kütahyalı Bilge Şair Sunullah-ı Gaybi ve Dönemi. (ed. B. Kemikli ve E. Ögcem). Bursa: Emin Yayınları. 67-89.
Gölpınarlı, Abdülbâki (2015). Melâmilik ve Melâmiler. İstanbul: Kapı Yay.
Kemikli, Bilal (1998). Sun’ullâh-i Gaybî Divanı İnceleme-Metin. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Kemikli, Bilal (2001). “Tasavvuf Edebiyatında Hulûl ve İttihâda Dair Bir Risâle: Risâle-i Redd-i Hulûl ve İttihad”. İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi Tasavvuf, 2(5) 111-116.
Kemikli, Bilal (2015). “Sun’ullâh-i Gaybî”. Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni Osmanlı’da Felsefi ve Aklî Düşünce. (ed. B. A. Çetinkaya ve A.H. Furat). İstanbul: İnsan Yay. 869-871.
Türkmen, Hüseyin (2016). “Türkiye Kütüphaneleri Yazma Eser Katalogları Işığında Sunullah-ı Gaybî’nin Eserleri ve Nüshaları” Kütahyalı Bilge Şair Sunullah-ı Gaybi ve Dönemi. (ed. B. Kemikli ve E. Ögcem). Bursa: Emin Yayınları. 220-236.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂN (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Öğr. Üyesi Yılmaz Şentürk |
Görüntüle | ||
2 | KEŞFÜ'L-GITÂ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Öğr. Üyesi Yılmaz Şentürk |
Görüntüle | ||
3 | HUDÂ RABBİM (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Mehmet Ünal |
Görüntüle | ||
4 | TARIKU’L-HAK FÎ TEVECCÜHÜ’L-MUTLAK (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Mehmet Ünal |
Görüntüle | ||
5 | RUHU'L-HAKÎKA (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
6 | SOHBET-NÂME (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
7 | Bİ’AT-NÂME (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
8 | RİSÂLE-İ HALVETİYYE ve BAYRAMİYYE (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Dr. Abdullah Çakır |
Görüntüle | ||
9 | MEKARİMÜ’L-AHLÂK (SUN’ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî | Prof. Dr. Ayşe Sıdıka Oktay |
Görüntüle | ||
10 | AKAİDNÂME (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
11 | RİSÂLE-İ İLM Ü AMEL (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Doç. Dr. Ömer Faruk Erdoğan |
Görüntüle | ||
12 | RİSÂLE-İ ESMÂ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun'ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
13 | RİSÂLE-İ FÎ HALLİ’D-DEVRÂN (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
14 | MAKÂSİD-İ AYNİYYE TERCÜMESİ (SUN'ULLAH GAYBÎ) | Sun’ullah Gaybî, Kütahyalı | Diğer Bilge Tüzel |
Görüntüle | ||
15 | TEZKİRE-İ ŞU'ARÂ (SÂLİH AYNÎ MEHMED EFENDİ) | Aynî, Sâlih Aynî Mehmed Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
16 | DÎVÂN (EŞREF-İ SÂNÎ) | Eşref-i Sânî, Şeyh Seyyid | Öğretmen Kevser Kıroğlu |
Görüntüle | ||
17 | TECELLİYÂT (FENÂYÎ, CENNET MEHMED EFENDİ) | Fenâyî, Cennet Mehmed Efendi | Prof. Dr. ABDULLAH AYDIN |
Görüntüle | ||
18 | ÂDÂB-I HURDE-İ TARîKÂT (HİMMET/ABDÎ, BOLULU ŞEYH HİMMET EFENDİ) | Himmet/Abdî, Bolulu Şeyh Himmet Efendi | Araş. Gör. Emrah Baş |
Görüntüle | ||
19 | VAHDETNÂME (LÂMEKÂNÎ) | Lâmekânî, Hüseyin | Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk |
Görüntüle | ||
20 | MECMÛA-İ ŞEYH MISRÎ EFENDİ (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/Mehmed | Akın ZENGİN |
Görüntüle | ||
21 | RİSÂLE-İ VAHDET-İ VÜCÛD (MISRÎ) | Niyâzî-i Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Dr. Muhammed Ülgen |
Görüntüle | ||
22 | RİSÂLE-İ EŞRÂTU’S-S‘AT (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/Mehmed | Öğretmen TALAT OLGUN |
Görüntüle | ||
23 | RİSALE-İ TEVHÎD (NİYÂZÎ-İ MISRÎ) | Niyâzî-İ Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Öğretmen TALAT OLGUN |
Görüntüle | ||
24 | ED-DEVRETÜ’L-ARŞİYYE (MISRÎ) | Niyâzî-i Mısrî, Muhammed/ Mehmed | Dr. Muhammed Ülgen |
Görüntüle |