RİSÂLE FÎ TA'N Lİ-MEN HÂLEFE ALİ (K.V) (MÎR HASAN EFENDİ)
dini-itikadi meseleler
Mîr Hasan Efendi (d. ?/ö. ?)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hamza Nigârî'nin Halîfelerinden Mîr Hasan Efendi tarafından kaleme alınan Ehl-i beyt'i müdafaa Risâlesi. Eserin, "Hz. Ali’ye Muhalefet Eden Kimsenin Eleştirilmesine Dair Risâle” şeklinde tercüme edilmesi mümkündür. Eserin adı “Risâle fî Tani li-Men Hâlife Alî (K.A.V.)” şeklinde yazım hatası ve yanlış bazı ifadelerle kayıt altına alınmıştır. Çünkü eserin orijinalinde Hz. Ali’nin isminden sonra “Radıyallahu Teâlâ Anh” ifadesi yer almaktadır. “Hâlefe” kelimesinin “Hâlife” şeklinde yazılması da hatadır. Kütüphanede sunulan bilgide eserin yazarının adı “Mîr Hasan Nigarî” olarak takdim edilmiştir. Müellifin isminin sonundaki “Nigarî” ifadesi, Hasan Efendi’ye ait bir nisbe değildir. Bu bilginin nakledilmesi, müellifin Hamza Nigarî’nin (öl. 1304 / 1886) halifelerinden olmasından kaynaklanmış olabilir. Bu sunum, eserin Nigarî’ye ait olduğu yönünde bir izlenim vermektedir. Hâlbuki eser, Nigarî’nin değil, onun tavsiyesi üzerine halifesi tarafından kaleme alınmış bir çalışmadır. Kütüphane kayıtlarında eserin Çorumlu Hüseyin Sabri (öl. ?) tarafından istinsah edildiği bilgisine de yer verilmiştir (Mîr Hasan 1889: 79b). Eserin sonunda 1308/1889’da Amasya’da istinsah edildiği belirtilmektedir. Eserin, Nigarî’nin tavsiyesi üzerine Hasan Efendi tarafından kaleme alındığı 79b’de ifade edilmektedir. Risalenin “72a-79b” sayfaları arasında Muaviye b. Ebî Süfyan ile ilgili değerlendirmelere yer verilmiştir. “80a-112b” arasında ise çeşitli hadîs-i şerifler, şerhler, ziyâfet, davet adabı ve fevâid gibi konular işlenmiştir ki bu kısmın eseri istinsah eden kişiye ait olduğu anlaşılmaktadır. (Çınar 2019: 125-128)

Mîr Hasan Efendi, risâlede Kâdî Beydâvî Tefsîri ve Rûhu’l-Beyân Tefsîri'nden (Mîr Hasan 1886: 72a-72b), Taftazânî’nin (ö.792 / 1390) Tenkîh ve Tavdîh adlı fıkıh usulüne dair eserlerine kendisinin yaptığı şerh olan Telvîh'den (Mîr Hasan 1886: 74a, 79b), Molla Hüsrev’in (ö.885 / 1480) fıkıh usulüne dair eseri olan Mir’âtü’l-Usûl'den (Mîr Hasan 1886: 74a) ve Kadı Iyâz’ın (ö.544 / 1149) eş-Şifâ adlı çalışmasından nakillerde bulunur. (Mîr Hasan 1886: 75 b). Müellifin bu tavrıyla, büyük ölçüde Sünnî kaynaklardan faydalanarak Muâviye ve taraftarlarının karşısında yer alan düşüncelerini temellendirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır. (Çınar 2019: 130). Eser, Mili Kütüphanede 06 Mil Yz A 2291/7 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. DVD numarası, 121’dir.

Eserden Örnekler


Onun azgınlığını gösteren bir veri de Hz. Peygamber’in (sav) Hz. Hüseyin’e söylediği; “Seni azgın bir topluluk katledecek!” (Buhârî, “Cihâd”, 17; Müslim, “Fiten”, 18; Tirmizî, “Menâkıb”, 34) sözüdür. Ammâr b. Yâsir (r.a) için de aynısını söylemiştir. Sonra “Allah’ın laneti o topluluğun üzerine olsun.” buyurmuştur. Muâviye’ye, “Bu azgın topluluktan olma!” buyurdu. Fakat o, Resulullah’ın (sav) sakındırdığı bu husustan geri durmadı. Bundan dolayı bu azgın topluluktan biri oldu. Ey, bu gibi hususları yapana sevgi besleyen kişi! Senin ona beslediğin sevgin ancak inatçı bir düşmana sahip olmandan başka bir şey değildir. Hüseyin’i genç yaşında şehit eden kimsenin annesinin onun ciğerini yediğini ve büyük bir kinle dolduğunu işitmedin mi? Mustafa ile Bedir’de savaşan ve Murteza ile birlikte harp edene karşı geldi. Onun oğlu Hasanü’l-Müctebâ onun emriyle öldürüldü. Yine oğlu Hüseynü’l-Mübtelâ’yı o öldürdü. Bu kimseyi seven açıkça düşmanlığını ilan etmiştir. “el-Melik” ve “el-Kaddâr” olan Allah, onlara lanet etmiştir. Allah Teâlâ, onları cehenneme gönderecektir. (Mîr Hasan 1886: 79b)

Kaynakça


Çınar, Fatih (2009). Hamza Nigarî’nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Düşüncesi. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

Çınar, Fatih (2019). “Nakşî-Hâlidî Şeyhi Hamza Nigarî’nin İsteğiyle Yazılan Bir Ehl-i Beyti Müdafaa Risalesi: “Risâle fî ta’n li-men hâlefe Ali Radıyallahu Teâlâ Anh”. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 7 / 1, 125-150.

Memiş, Abdurrahman (2000). Hâlidî Bağdadî ve Anadolu’da Hâlidîlik. İstanbul: Kitabevi Yayınları.

Yıldırım, İbrahim (2012). “Ben”deki Seyyid Nigârî”. I. Uluslararası Hamza Nigârî Sempozyum Bildirileri. ed. Mehmet Rıhtım, Metin Hakverdioğlu. Amasya: Amasya Üniversitesi Yayınları. 129-131.

Zülfikar, Nabiyev (2004). Azerbaycan’da Tasavvufî Hareketler. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.

Atıf Bilgileri


Çınar, Fatih. "RİSÂLE FÎ TA'N Lİ-MEN HÂLEFE ALİ (K.V) (MÎR HASAN EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-fi-ta-n-li-men-halefe-ali-k-v-mir-hasan-efendi. [Erişim Tarihi: 28 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 MİFTÂHÜ'L-KULÛB (AZMÎ) Azmî, Hüseyin Azmî Dede Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül Mete
Görüntüle
2 NUHBETÜ'L-ÂDÂB (AZMÎ) Azmî, Hüseyin Azmî Dede Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül Mete
Görüntüle
3 KENZÜ'L-FEYZ Fİ'S-SÜLÛK VE ÂDÂBİ'T-TARÎKİ'L-HALVETİYYE (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrî-zâde Araş. Gör. Ayşenur Aydınlı
Görüntüle
4 MEDÂR-I VÂHİDİYYET VE MERKEZ-İ AHADİYYET (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle
5 RAVZATÜ'L-ALİYYE FÎ TARÎKATİ'Ş-ŞÂZELİYYE (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle
6 SEYRÜ'L-ESMÂ VE SIRRU'L-MÜSEMMÂ FÎ ŞERHİ'L-ESMÂ'İ'L-İSNÂ AŞERE ER-RUFÂ'İYYE (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle
7 ŞERH-İ TUHFETÜ'L-MÜRSELE (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle
8 TİBYÂNU VESÂ'İLÜ'L-HAKÂYIK FÎ BEYÂNİ SELÂSİLİ'T-TARÂ'İK (HARÎRÎZÂDE) Mehmed Kemâleddîn, Harîrîzâde Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle
9 DÎVÂN (SERMEST) Abdullah Sermest, Kilisli Doç. Dr. Osman Kufacı
Görüntüle
10 ÂDÂBÜ’Z-ZÂKİRÎN VE NECÂTÜ’S SÂLİKÎN Fuhûlî, Karamollazâde Şeyh Abdülhamîd Dr. Öğr. Üyesi Betül Saylan
Görüntüle