17. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Ömer Fânî Efendi’nin tefsîre dair yazmış olduğu bir risâlesi. Eserin ismi, Risâle fî cem‘i’l-âyâti’l-mütaallika bi’l-mîzân maa’t-tefsîr’dir. Bir nüshası, Süleymaniye Kütüphânesi, Serez, No. 3880’de bulunmaktadır. Ömer Fânî Efendi, eserin yazılış nedenini de şöyle açıklamaktadır: “Mîzânla ilgili âyetleri anlamak dünya ile alâkaları sebebiyle zayıf ve paslı hâle gelmiş olan akıllara zor gelip, bu kimseler akıl sahiplerini taklit edip bunda da muvaffak olamayınca, Sâvî (k.s.)’nin mîzân âyetleriyle ilgili sözlerine muvaffık olmayı istedim” (Fânî yzm. 3880: vr. 44b). Hulvî’nin, “Kådî Beydâvî Tefsîri’ne güzel bir hâşiye yazmıştır” (Hulvî 1993: 604) şeklinde anlattığı tefsîr, bu eser olmalıdır. 

Kütüphane kataloğunda dilinin  Osmanlıca olduğu kaydedilmişse de bu bilgi yanlış olup eserin dili Arapçadır. Söz konusu kütüphanede bir mecmuanın 44b-46a varak aralığında yer alan risâlenin tamamı bu kadardır. Eser, 24 st., 140x90, 95X60 mm. ebâdında olup, ta’lîk hat, siyah mürekkeple yazılmıştır. Başlık ve konu başları ise kırmızı mürekkeple belirtilmiştir. Yazılar sağdan sola doğru eğik satırlar şeklindedir (Fânî yzm. 3880; İdiz 2011: 138). Girişte risâlenin içeriği hakında bilgi veren şu cümle yer almaktadır: “İlki A‘râf Sûresi’nde yer alan mîzân âyetleriyle alâkalı bir risâledir” (Fânî yzm. 3880: vr. 44b). Bu ifadeden hareketle  rislenin Kur’ân’da yer alan mizân âyetlerinin tefsirine dair olduğu anlaşılmaktadır. 

Fânî'nin biyografisi için bk. “FÂNÎ, Ömer Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fani-omer-fani-efendi