REBİÜ'L-ETFÂL (SEYYİD)
nasihatname
Seyyid, Azim Şirvânî (d. 1251/1835 - ö. 1305/1888)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Seyid Azim Şîrvânî’nin eseri. Şîrvânî, Rebiü'l-Etfâl'i Şamahı’da çalıştığı mektepteki öğrenciler için hazırlamıştır. Kendisi, esere eklemeler yaparak 1882 yılında Tâcü’l-Kütüb isimli kitabını kaleme almıştır. Yazar, bu ders kitabını Kafkas nahiyesi Maarif reisine göndererek yayınlanması isteğinde bulunmuştur. Çar hükumeti kitabın “zararlı” olduğu gerekçesiyle yayınlanmasına izin vermemiştir (Mir Bağırov, 1959: 47).

Rebiü'l-Etfâl; tevhid ve münacatın yer aldığı “Başlangıç” bölümü ile başlamaktadır. Daha sonra peygamberin övgüsüne yer verilmiştir. “Nâzımın İfadesi” kısmında Şirvan tarihi ile ilgili bilgiler aktarmıştır. Akabinde kitabın yazılma sebebini açıklamıştır. Rebiü'l-Etfâl’in her bölümü şairin oğluna hitabı, öğüt ve nasihatleri ile başlamaktadır. Kitapta toplam 9 hitap ve 15 nasihat bölümü ve 70’den fazla hikâye vardır. Her öğüt ve nasihatin konusunu ele alan hadis, hikâye, masal ve fabllar aktarılmıştır. Burada Nizâmî Gencevî’nin Hamse’sinden, Sadî Şîrâzî’nin Gülistan ve Bostan’ından, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden öyküler, Kur’an kıssaları ve hadisler çocuklar için işlenmiştir. Ubeyd Zâkânî’nin Mûş u Gürbe kasidesinin Türkçeye tercümesi de esere eklemiştir. Yazar, değerler eğitimini aktarmak için söz konusu hikâyeleri esere dâhil etmiştir. Manzum şekilde kaleme alınan eserin sonunda bazı hikâye ve nadireler mensur şekildedir.

Eser, 1294/1878 yılında tamamlanmıştır. Gerek Sovyet (1930, 1950, 1969) ve gerekse de bağımsızlık (2005, 2012) döneminde Şîrvânî’nin külliyâtı içinde veya müstakil şekilde defalarca basılmış olmasına rağmen bu neşirler, eserin mükemmel metnini ihtiva etmekten uzaktırlar. Şöyle ki Sovyet ideolojisine aykırı olarak görülen parçalar, özellikle de dinî içerikli kısımlar, zikri geçen baskılarda yer almamaktadır. Azerbaycan bağımsızlık kazandıktan sonra gerçekleştirilmiş olan yayınlar da Sovyet sansürüne maruz kalan neşirlerin tekrar baskısından ibaret oldukları için bu kusur bertaraf edilememiştir. Dolayısıyla eserin müellif iradesine daha çok uygun olan metninin yayına hazırlanmasına ihtiyaç vardır.

Yazarın biyografisi için bk. "Seyyid Azim Şirvanî". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyyid-azim-sirvani 

Eserden Örnekler


Oğluma nasihat

Ey oğul, olma halk ara nemmâm

Oldu nemmâm kimse zati haram


Olma nemmâm, ey atâ-yı azim

Dedi nemmâmı hak: “utillin zenîm”


Merd-i nemmâra hem-nişin olma

Ehl-i hal ol, müzebzebin olma


Nehy kılmış cenab-ı peygamber

Dedi; Bundan ona aparma haber


Halk ederse yanında güftârı

Kadr-ı makdûr sakla esrârı


Fitneye bâis oldu doğru haber

Yalan o doğrudan düşer bihter


Kizb ü bühtana eyleme âdet

İftiradan hemîşe kıl nefret


Tâbi ol emre, ehl-i iman ol

Olma şeytan-i ins, insan ol! (Şirvani, Seyid Əzim 2005: 94).

Kaynakça


Mir Bağırov, Kamil (1959). Seyid Əzim Şirvani. Bakı: Uşaq və Gənclər Ədəbiyyatı nəşriyyatı.

Şirvani, Seyid Əzim (6057). Tacül-kütüb. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Əlyazmalar İnstitutu.

Şirvani, Seyid Əzim (1930). Seçilmiş Şeirləri. hzl. H. Zeynallı. Bakı: Azərnəşr.

Şirvani, Seyid Əzim (1950). Əsərləri. 2 cilddə. II cild. Şeirlər . Tərtib edən F. Qasımzadə. Bakı: Azərnəşr.

Şirvani, Seyid Əzim (1969). Əsərləri. 3 cilddə. II cild. Tərtib edən S. Rüstəmov. Bakı: AzSSR EA Nəşriyyatı.

Şirvani, Seyid Əzim (2005). Seçilmiş Əsərləri. Tərtib edən S. Rüstəmov. III cild. Bakı: Avrasiya Press.

Şirvani, Seyid Əzim (2012). Uşaqların Baharı. hzl. H. Allahverdi. Bakı: Hədəf Nəşrləri.

Atıf Bilgileri


MUSALI, Vüsale. "REBİÜ'L-ETFÂL (SEYYİD)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/rebiu-l-etfal-seyyid. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TÜRKÇE DİVAN (SEYYİD) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
2 FARSÇA DÎVÂNÇE / KÜLLİYÂT (SEYYİD) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
3 TEZKİRETÜ'Ş-ŞUÂRA (SEYYİD AZÎM ŞİRVÂNÎ) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
4 SATİRİK ŞİİRLER (SEYYİD) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
5 MEKTUPLAR (SEYYİD AZİM ŞİRVÂNÎ) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
6 TÂRÎH-İ ŞİRVANNÂME (SEYYİD AZİM ŞİRVANÎ) Seyyid, Azim Şirvânî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
7 DÎVÂN (ÂCİZ) Âciz, Ali Akber Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
8 DÎVÂN / DÎVÂN-I KASÂİD Ü GAZELİYYÂT (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
9 KİTÂBÜN-NASÂYİH (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
10 KİTÂB-I MAKTEL (DÎDE) Dîde, Mirza Nasrullah Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
11 DÎVÂN (DİLSÛZ) Dilsûz, Muhammed Emîn Prof. Dr. Yakup POYRAZ
Görüntüle
12 [DÎVÂN] (ANDELÎB) Andelîb Karacadağî Prof. Dr. Vüsale MUSALI
Görüntüle
13 GÜLŞEN-İ İRFÂN (FAKÎR) Fakîr, Hacı Ağa Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
14 SA’LEBİYE (HALHÂLÎ) Halhâlî, Muhammed Bâkir Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
15 DÎVÂN (HASAN) Hasan, Ali oğlu Karabağî Yüzbaşov Öğr. Gör. ÖZLEM KAHRAMAN
Görüntüle
16 TİLKİ İLE KURT (HASAN) Hasan, Ali oğlu Karabağî Yüzbaşov Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan
Görüntüle