- Yazar Biyografisi (TEİS)
Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey - Madde Yazarı: Prof. Dr. Beyhan KESİK
- Eser Yazılış Tarihi:1313/1896
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Diğer
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Derleme
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:23/03/2022
PEYMÂNE (FÂ’İK)
rubailerFâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey (d. 1241/1825-26 - ö. 1317/1900)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Sâlih Fâik Bey’in tanınmış bazı şairlerin Türkçe ve Farsça rubailerinden oluşan eseri. Peymâne’yi iki bölümde değerlendirmek mümkündür. Fâik’in kendi manzumelerinden meydana gelen birinci bölüm “Peymâne” başlıklı 105 beyitten oluşan bir mesnevi ile başlamaktadır. Bu manzume, klasik tertibe uygun olarak tevhid ile başlayıp naʻt ile devam etmiştir. Devamında Fâ’ik Bey, 27 beyitlik bir mesnevi ile devrin padişahı II. Abdülhamidʼe övmüştür. Ardından “Hasb-i Hâl“ başlıklı 31 beyitlik bir mesnevi gelmektedir. Bunu “İstidrâd” başlığı altında dokuz bentten oluşan 1 murabba, “Düşme a gönül şu âh u zâra / Sabreyle olur bu derde çâre” beytiyle başlayan ve 60 beyitten oluşan bir mesnevi gelmektedir. Eserin bu ilk bölümü özgün olup tamamen şairin şiirlerinden oluşmaktadır.
Eserin ikinci bölümü “İbtidâ’-i Rubâ’iyyât” başlığı altında verilmiştir. Fâik Beyʼin eserinin büyük bir bölümünü Farsça rubailer ve İranlı şairlerin manzumeleri oluşturmaktadır. Peymâne’nin bu bölümü tanınmış bazı şairlerin rubailerini içeren bir antoloji, bir mecmua görünümündedir.
Farsça rubailer ile ilgili kısımda şu şairlerin manzumeleri bulunmaktadır: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (ö. 671/1273), Bâyezid-i Bistâmî (ö. 233/848), Abdurrahman Câmî (ö. 897/1492), Abdulkâdir Bîdil (ö. 1132/1720), Kemâleddîn-i İsfahânî (ö. 671/1273), Ömer Hayyâm (ö. 525/1131), Feyzî-i Hindî (ö. 1003/1595), Örfî-i Şirâzî (ö. 1000/1591), Niyâzî (ö. 1931), Nefʻî (ö. 1044/1635), Molla Câmî (ö. 897/1492), Ebû Saîd-i Ebuʼl-Hayr (ö. 440/1049), Senâî (ö. 525/1131), Ferîduddin Attâr (ö. 617/1221), Celâleddin Devvânî (ö. 671/1273), Hâkânî (ö. 585/1190), Ali Şîr Nevâyî (ö. 906/1501), İbn-i Yemîn (ö. 770/1368), Nefʻî (ö. 1044/1635), Enverî (ö. ?/?), Azmizâde Hâletî (ö. 1040/1631), Seyyid Nizâm (ö. 956/1550), Mesûd-i Saʻd-i Selmân (ö. ?/?), Hüseyin-i Tebrîzî (ö. 1323/1906), Aşkî (ö. 981/1574), Fahreddîn Râzî (ö. 606/1210), Firdevsî (ö. 410/1020), Hâfız-ı Şirâzî (ö. 792/1390), Râgıb Paşa (ö. 1176/1763), Şâh İsmail (ö. 930/1524), Mihrî Hâtûn (ö. 911/1506), Lâle Hâtûn (ö. 681/1283), Feyzullâh Sermed (ö. 1202/1788), Nevʻizâde Atâyî (ö. 1044/1635), İmâm Gazâlî (ö. 504/1111), Yavuz Sultan Selim (ö. 926/1520), (Urfalı) Şevket (ö. 1335/1917) ve Lutfullâh (ö. 921/1516).
Türkçe rubailer başlığı altında bulunan şairler ise şöyledir: Nâbî (ö. 1123/1712), Fuzûlî (ö. 963/1556), Azmîzâde Hâletî (ö. 1040/1631), Şeyh Gâlib (ö. 1213/1799), Râgıb Paşa (ö. 1176/1763), Ziyâ Paşa (ö. 1297/1880), Sultan IV. Murad (ö. 1050/1640), Dâmâd Mahmûd Celâleddin Paşa (ö. 1320/1903), Muallim Nâcî (ö. 1310/1893), Muallim Feyzî (ö. 1327/1910), Lebîb Efendi (ö. 1283/1867), Nahîfî (ö. 1150/1738) ve Ağazâde Örfî Mahmûd (ö. 1191/1778).
1313/1896 yılında yazılan ve 156 varaktan oluşan Peymâne, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi İbnülemin Mahmud Kemal İnal Koleksiyonu Nu. 1504’te bulunmaktadır. Eser, muhtelif çalışmalarda kısaca tanıtılmıştır (Çambel Kalço 2019, 2020).
Fâ'ik'in biyografisi için bk. “Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faik-salih-faik-bey
Eserden Örnekler
Peymâne
Ey câm-ı rahîk-i iştiyâkî
Raksa getiren bu nüh revâkı
Bûy-ı mey-i aşkın oldu sârî
Mest eyledi akl u ıstıbârı
Hum-hâne-i hikmetinde her ân
Ashâb-ı ukûl deng ü hayrân
Keyfiyyet-i câm-ı Kibriyâyı
Gaşy etdi dimâğ-ı mâ-sivâyı
Zerrât-ı surâdık-ı avâlim
Aşkın ile oldu mest dâ’im
Şevkinle bilâ-sükûn u ârâm
Devr etmedi bî-nihâye ecrâm
Yok katre nakîsa kudretinde
Yok zerre bahâne san’atında
Her zerrede bir bedî’a zâhir
Her katrede bir hasîsa bâhir
Meşşâta-i çîre-dest-i kudret
Âlemlere verdi hüsn-i suret
Kün emri sudûr edince der-ân
Var oldu hemân vücûb u imkân [...] (Sâlih Fâ’ik Bey 1313: 1b).
Hasb-i Hâl
Ey sâkî benimle hem-zebân ol
Ahvâlimi arza tercemân ol
Bir rıtl-ı girânla et beni şâd
Derd-i ser-i gamdan eyle âzâd
Şûr-âbe dimâğ-ı ıztırâbım
Hûn-âbe-i dîdedir şarâbım
Evzâ’-ı felekle bî-huzûrum
Ham-yâze-i gamla pür-fütûrum
Sun bende-i zâra bâde sâkî
Ver gerd-i gumûmu bâde sâkî [...] (Sâlih Fâ’ik Bey 1313: 5ab).
Kaynakça
Çambel Kalço, Şemnem (2019). Manastırlı Sâlih Fâik ve Dîvânı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Çambel Kalço (2020). “19. Yüzyıl Şâirlerinden Manastırlı Sâlih Fâik’in Dîvân’ına Dâir Bazı Hususlar ve Hazîne-i Fünûn Dergisi’nde Yayımlanan Şiirleri”. Tasavvur Tekirdağ İlahiyat Dergisi 6 (1): 149-170.
Sâlih Fâ’ik Bey (1313). Peymâne. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi İbnülemin Mahmud Kemal İnal Koleksiyonu Nu. 1504.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (FÂ’İK) | Fâ’ik, Sâlih Fâ’ik Bey | Araş. Gör. Kübra KACAR ALTIN |
Görüntüle | ||
| 2 | TÜRKÇE ARUZ RİSÂLESİ (FÂ’İK) | Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey | Dr. Öğr. Üyesi ABUZER KALYON |
Görüntüle | ||
| 3 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 4 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 5 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 6 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 7 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 8 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 9 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 10 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 11 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 12 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |