PEYMÂNE (FÂ’İK)
rubailer
Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey (d. 1241/1825-26 - ö. 1317/1900)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Sâlih Fâik Bey’in tanınmış bazı şairlerin Türkçe ve Farsça rubailerinden oluşan eseri. Peymâne’yi iki bölümde değerlendirmek mümkündür. Fâik’in kendi manzumelerinden meydana gelen birinci bölüm “Peymâne” başlıklı 105 beyitten oluşan bir mesnevi ile başlamaktadır. Bu manzume, klasik tertibe uygun olarak tevhid ile başlayıp naʻt ile devam etmiştir. Devamında Fâ’ik Bey, 27 beyitlik bir mesnevi ile devrin padişahı II. Abdülhamidʼe övmüştür. Ardından “Hasb-i Hâl“ başlıklı 31 beyitlik bir mesnevi gelmektedir. Bunu “İstidrâd” başlığı altında dokuz bentten oluşan 1 murabba, “Düşme a gönül şu âh u zâra / Sabreyle olur bu derde çâre” beytiyle başlayan ve 60 beyitten oluşan bir mesnevi gelmektedir. Eserin bu ilk bölümü özgün olup tamamen şairin şiirlerinden oluşmaktadır.

Eserin ikinci bölümü “İbtidâ’-i Rubâ’iyyât” başlığı altında verilmiştir. Fâik Beyʼin eserinin büyük bir bölümünü Farsça rubailer ve İranlı şairlerin manzumeleri oluşturmaktadır. Peymâne’nin bu bölümü tanınmış bazı şairlerin rubailerini içeren bir antoloji, bir mecmua görünümündedir.

Farsça rubailer ile ilgili kısımda şu şairlerin manzumeleri bulunmaktadır: Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (ö. 671/1273), Bâyezid-i Bistâmî (ö. 233/848), Abdurrahman Câmî (ö. 897/1492), Abdulkâdir Bîdil (ö. 1132/1720), Kemâleddîn-i İsfahânî (ö. 671/1273), Ömer Hayyâm (ö. 525/1131), Feyzî-i Hindî (ö. 1003/1595), Örfî-i Şirâzî (ö. 1000/1591), Niyâzî (ö. 1931), Nefʻî (ö. 1044/1635), Molla Câmî (ö. 897/1492), Ebû Saîd-i Ebuʼl-Hayr (ö. 440/1049), Senâî (ö. 525/1131), Ferîduddin Attâr (ö. 617/1221), Celâleddin Devvânî (ö. 671/1273), Hâkânî (ö. 585/1190), Ali Şîr Nevâyî (ö. 906/1501), İbn-i Yemîn (ö. 770/1368), Nefʻî (ö. 1044/1635), Enverî (ö. ?/?), Azmizâde Hâletî (ö. 1040/1631), Seyyid Nizâm (ö. 956/1550), Mesûd-i Saʻd-i Selmân (ö. ?/?), Hüseyin-i Tebrîzî (ö. 1323/1906), Aşkî (ö. 981/1574), Fahreddîn Râzî (ö. 606/1210), Firdevsî (ö. 410/1020), Hâfız-ı Şirâzî (ö. 792/1390), Râgıb Paşa (ö. 1176/1763), Şâh İsmail (ö. 930/1524), Mihrî Hâtûn (ö. 911/1506), Lâle Hâtûn (ö. 681/1283), Feyzullâh Sermed (ö. 1202/1788), Nevʻizâde Atâyî (ö. 1044/1635), İmâm Gazâlî (ö. 504/1111), Yavuz Sultan Selim (ö. 926/1520), (Urfalı) Şevket (ö. 1335/1917) ve Lutfullâh (ö. 921/1516).

Türkçe rubailer başlığı altında bulunan şairler ise şöyledir: Nâbî (ö. 1123/1712), Fuzûlî (ö. 963/1556), Azmîzâde Hâletî (ö. 1040/1631), Şeyh Gâlib (ö. 1213/1799), Râgıb Paşa (ö. 1176/1763), Ziyâ Paşa (ö. 1297/1880), Sultan IV. Murad (ö. 1050/1640), Dâmâd Mahmûd Celâleddin Paşa (ö. 1320/1903), Muallim Nâcî (ö. 1310/1893), Muallim Feyzî (ö. 1327/1910), Lebîb Efendi (ö. 1283/1867), Nahîfî (ö. 1150/1738) ve Ağazâde Örfî Mahmûd (ö. 1191/1778).

1313/1896 yılında yazılan ve 156 varaktan oluşan Peymâne, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi İbnülemin Mahmud Kemal İnal Koleksiyonu Nu. 1504’te bulunmaktadır. Eser, muhtelif çalışmalarda kısaca tanıtılmıştır (Çambel Kalço 2019, 2020).

Fâ'ik'in biyografisi için bk. “Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faik-salih-faik-bey

Eserden Örnekler


Peymâne

Ey câm-ı rahîk-i iştiyâkî

Raksa getiren bu nüh revâkı


Bûy-ı mey-i aşkın oldu sârî

Mest eyledi akl u ıstıbârı


Hum-hâne-i hikmetinde her ân

Ashâb-ı ukûl deng ü hayrân


Keyfiyyet-i câm-ı Kibriyâyı

Gaşy etdi dimâğ-ı mâ-sivâyı


Zerrât-ı surâdık-ı avâlim

Aşkın ile oldu mest dâ’im


Şevkinle bilâ-sükûn u ârâm

Devr etmedi bî-nihâye ecrâm


Yok katre nakîsa kudretinde

Yok zerre bahâne san’atında


Her zerrede bir bedî’a zâhir

Her katrede bir hasîsa bâhir


Meşşâta-i çîre-dest-i kudret

Âlemlere verdi hüsn-i suret


Kün emri sudûr edince der-ân

Var oldu hemân vücûb u imkân [...] (Sâlih Fâ’ik Bey 1313: 1b).


Hasb-i Hâl

Ey sâkî benimle hem-zebân ol

Ahvâlimi arza tercemân ol


Bir rıtl-ı girânla et beni şâd

Derd-i ser-i gamdan eyle âzâd


Şûr-âbe dimâğ-ı ıztırâbım

Hûn-âbe-i dîdedir şarâbım


Evzâ’-ı felekle bî-huzûrum

Ham-yâze-i gamla pür-fütûrum


Sun bende-i zâra bâde sâkî

Ver gerd-i gumûmu bâde sâkî [...]  (Sâlih Fâ’ik Bey 1313: 5ab).

Kaynakça


Çambel Kalço, Şemnem (2019). Manastırlı Sâlih Fâik ve Dîvânı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Çambel Kalço (2020). “19. Yüzyıl Şâirlerinden Manastırlı Sâlih Fâik’in Dîvân’ına Dâir Bazı Hususlar ve Hazîne-i Fünûn Dergisi’nde Yayımlanan Şiirleri”. Tasavvur Tekirdağ İlahiyat Dergisi 6 (1): 149-170.

Sâlih Fâ’ik Bey (1313). Peymâne. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi İbnülemin Mahmud Kemal İnal Koleksiyonu Nu. 1504.

Atıf Bilgileri


KESİK, Beyhan. "PEYMÂNE (FÂ’İK)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/peymane-fa-ik. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (FÂ’İK) Fâ’ik, Sâlih Fâ’ik Bey Araş. Gör. Kübra KACAR ALTIN
Görüntüle
2 TÜRKÇE ARUZ RİSÂLESİ (FÂ’İK) Fâ’ik, Sâlih Fâ'ik Bey Dr. Öğr. Üyesi ABUZER KALYON
Görüntüle
3 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
4 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
5 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
6 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
7 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
8 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
9 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
10 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
11 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
12 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle