ORSiVAL CiNAYETİ (AHMET MİTHAT EFENDİ)
çeviri
Ahmet Mithat Efendi (d. 1844 - ö. 28 Aralık 1912)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ahmet Mithat Efendi'nin  Emile Gaboriau’nun Le Crime d’Orcival adlı romanının çevirisi. Yazar, bu romanı Orsival Cinayeti adıyla tercüme ederek önce Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika etmiş, ardından kitap olarak yayımlamıştır (1885) (Durgun 2015: 36, 51).

Roman, Paris yakınlarında bir sayfiye beldesi olan Orsival’de işlenen bir cinayetin, dedektif Mösyö Lecoq tarafından çözülmesini anlatır. Kontes Bret Teremorel, nehir kıyısındaki evinin bahçesinde balıkçılar tarafından ölü bulunur. Cinayeti, belediye reisi Mösyö Kurtuva’ya haber verirler. O da Orsival’in sulh hâkimi Baba Planta’yı haberdar ederek Teremoreller’in evine giderler. Eve girdiklerinde her yer dağılmıştır, yerde kan izleri vardır. Görevlendirilen hafiye memuru Mösyö Lecoq, evdeki izlerden, belediye reisi Mösyö Kurtuva’nın kızı Lorens’in gönderdiği mektuptan hareketle cinayeti çözüme kavuşturur. Katil, Kont Hektor Teremorel’dir. Hektor, ölen Bret’in ikinci eşidir. Baba Planta, Hektor’un gençlik yıllarındaki hovarda yaşantısını bildiğinden Bret ile ilk eşi Suversi’nin hayatına nasıl dâhil olduğunu anlatır. Hektor kumarbaz, mirasyedi, çapkın biridir. Borçlarından ötürü eve haciz memurları gelir ve metresi Fansi’nin yanına giderek hayatının son günlerini mutlu geçirmek ister. Çünkü iflas etmeyi gururuna yediremediğinden intihar etmek ister. Seine nehri kenarında intihara teşebbüs ettiği sırada eski dostu Suversi onu kurtarır. Evine götürür, eşiyle tanıştırır; Hektor’un borçlarını ödeyerek, hayatını düzene sokar. Suversi’nin bu iyiliklerine karşılık Hektor, onun eşi Bret’le aşk yaşar. Suversi ise arkadaşının mutluluğu için belediye reisi Mösyö Kurtuva’nın kızı Lorens’le evlenmesini ister. Suversi, Fansi vasıtasıyla eşinin Hektor’la kendisini aldattığını öğrenir. Eşi Bret tarafından zehirlenerek öldürülür. Hektor, Lorens’i sevmesine rağmen Bret’le evlenerek onun mal varlığına sahip olmak ister. Bu sebeple Bret’i öldürür.

Polisiye romanın bir diğer “kurucusu” kabul edilen Emile Gaboriau, “polis müfettişi Lecoq” tiplemesiyle suçluyu bulur. Özellikle geriye dönüşlerle her bir roman kişisinin aile ve aşk geçmişini anlattığından romanları, Edgar Allan Poe’ya göre hacimlidir (Üyepazarcı 2008: 54, 56).

Yazarın biyografisi için bk. “Ahmet Mithat Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ahmet-mithat-efendi

Eserden Örnekler


“Lekok – Affınızı istirham ederim efendim! Böyle bir tetkikte evvela etrafı gözden geçirmeli değil miyim? En evvel halkın ne dediklerini anlamalıyım ki sonra da kendimin ne yapacağımı kararlaştırmalıyım.

Müstantik – Fakat ika eylediğiniz tehirattan dolayı bu özürle def-i mesuliyet edemezsiniz sanırım.

Mösyö Lekok bir şeker yiyip bir de resme baktı dedi ki:

- Müstantik efendi hazretleri Jeruzalem sokağında (yani zaptiye nezaretinden) tahkik buyururlar ise Mösyö Lekok bendeleri kendi vazifesini bilir bir adam olduğunu öğrenirler. Böyle tetkikatta en mühim şey insan asla kendisini tanıttırmaksızın müyessir olabilir. Herkes polisten ihtiraz eder. Benim kim olduğumu, ne için geldiğimi şimdi anladılar ya? Artık benim hiçbir işim kalmadı. Çünkü bana kimse bir malumat vermez. Soracak bile olsam yalan söylerler.

Baba Plenta – Polis efendi pek doğru söylüyor.

Lekok – Bir eyalete tahkike gitsem o saat bir kaba köylü olurum. Beni gördükleri zaman “işte bir köylü ki işi merak ederek gelmiş” derler. Aralarına sıkışırım. Herkes söyler ben de söylerim. Herkes sorar ben de sorarım. Hep doğru sözler işitirim. Çünkü bana yalan söylemek kimsenin menfaatine muvafık düşmez. Burada da öyle yaptım. İki saatin içinde üç dört dost bile kazandım. Hatta bu akşam yeni dostlarımın birisinde yemeğe davetliyim.” (Ahmet Midhat Efendi 1301: 43-44).

Kaynakça


Ahmet Midhat Efendi (1301) (Müt). Orsival Cinayeti. İstanbul.

Durgun, H. Harika (2015). Ahmet Mithat Efendi ve Edebiyat. İstanbul: Dergâh Yay.

Üyepazarcı, Erol (2008). Korkmayınız Mister Sherlock Holmes! Türkiye’de Polisiye Romanın 125 Yıllık Öyküsü (1881-2006). C. 1. İstanbul: Oğlak Yay.

Atıf Bilgileri


Durgun, H. Harika. "ORSiVAL CiNAYETİ (AHMET MİTHAT EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/orsival-cinayeti-ahmet-mithat-efendi-tees-1744. [Erişim Tarihi: 22 Kasım 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1  ACÂ'İB-İ ÂLEM (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
2 AHMED METÎN VE ŞİRZÂD YÂHUD ROMAN İÇİNDE ROMAN (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
3 ALTIN ÂŞIKLARI (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Ayşe Sandıkkaya Aşır
Görüntüle
4 ANA-KIZ (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN
Görüntüle
5  ARNAVUDLAR VE SOLYOTLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Öğr. Üyesi Halef Nas
Görüntüle
6 LETAİF-İ RİVAYAT 11 / BAHTİYARLIK (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Doç. Dr. Sabahattin Çağın
Görüntüle
7  BELİYYÂT-I MUDHİKE (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğretmen Münevver Eroğlu
Görüntüle
8 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 24 (BİR ACÎBE-İ SAYDİYYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
9 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 9 (BİR GERÇEK HİKÂYE) (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
10 BİR TÖVBEKÂR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. CEMİLE ŞEN
Görüntüle
11 LETAİF-İ RİVAYAT 23 / CANKURTARANLAR (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Doç. Dr. Sabahattin Çağın
Görüntüle
12 CELLÂD (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Dr. Elmas Karakaş
Görüntüle
13 LETÂİF-İ RİVÂYÂT 12 (CİNLİ HAN) (AHMET MİDHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Diğer Güray Gümüş
Görüntüle
14 ÇENGÎ (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Prof. Dr. Fazıl Gökçek
Görüntüle
15 LETAİF-İ RİVAYAT 16 / ÇİFTE İNTİKAM (AHMET MİTHAT EFENDİ) Ahmet Mithat Efendi Öğr. Gör. Burcu ÇAKIN ERDAĞ
Görüntüle
16 MÎZÂNÜ'L-BELÂGA (ABDURRAHMAN SÜREYYÂ) Abdurrahman Süreyyâ, Mîrdûhî-zâde Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
17 SÜNÛHÂT (ABDÜLVEHHÂB) Abdülvehhâb, Bolulu Dr. Öğr. Üyesi Adem Özbek
Görüntüle
18 BELÂGAT-I LİSÂN-I OSMÂNÎ (AHMED HAMDİ) Ahmed Hamdi, Şirvânî Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
19 LUGAT-I KÂMÛS (AHMED LÜTFÎ) Ahmed Lütfî Efendi Diğer Hamza Havuz
Görüntüle
20 LEHCE-İ OSMÂNÎ (AHMET VEFİK PAŞA) Ahmed Vefîk Paşa Diğer Hamza Havuz
Görüntüle
21 ISTILÂHÂT LÜGATİ (YENİŞEHİRLİ AVNÎ) Avnî, Yenişehirli Dr. Bihter Gürışık Köksal
Görüntüle
22 BELÂGAT-I OSMÂNİYYE (CEVDET PAŞA) Cevdet Paşa, Ahmed Cevdet Paşa, Lofçalı Prof. Dr. Mücahit Kaçar
Görüntüle
23 HADÎKATÜ'L-BEYÂN (HACI İBRÂHİM EFENDİ) Hakkı, Hacı İbrâhim Hakkı Efendi Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
24 SEFÎNETÜ’L-İNŞÂ (HÂLET) Hâlet, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullu Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
Görüntüle
25 SEVDÂ-YI NİHÂN (HÂLİD) Hâlid, Yenişehirli-zâde Hâlid Eyyûb Bey Doç. Dr. Macit Balık
Görüntüle