- Yazar Biyografisi (TEİS)
Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi - Madde Yazarı: Doç. Dr. Hasan Kaplan
- Eser Yazılış Tarihi:9 Zilkade 1263/19 Ekim 1847
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Diğer
- Yayın Tarihi:06/12/2021
NUHBE VE TUHFE TAZMÎNÂTI (LEBÎB)
manzum sözlükLebîb, Mehmed Lebîb Efendi (d.1203/1789 – öl.1284/1867)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Mehmed Lebîb Efendi’nin Sünbül-zâde Vehbî’nin Tuhfe-i Vehbî ve Nuhbe-i Vehbî adlı manzum sözlüklerinden tazmin ettiği beyitlerin (beyti oluşturan iki mısranın) arasına iki veya üç mısra eklemek suretiyle meydana getirdiği eser. Nuhbe ve Tuhfe Tazmînâtı, manzum sözlüklere yazılan şerh, tercüme ve tazmin geleneğinin bir devamıdır. Lebîb Efendi, Tuhfe ve Nuhbe’nin bazı bölümlerini alıp bu bölümlerdeki beyitlerin arasına mısralar eklemek suretiyle eserini meydana getirmiştir. Eser bu yönüyle bir "terbi-i mutarraf" özelliği taşımaktadır. Eserin yalnızca 30. bölümü diğer bölümlerden tertip şekli bakımından farklıdır. Bu bölüm bir "tahmis-i mutarraf"tır. Şair, bu bölümde Nuhbe’den tazmin ettiği mısraların arasına üçer mısra eklemiştir. Eser, 31 bölümden oluşmaktadır. Bölümlerden 8’inde Nuhbe’den, 23’ünde Tuhfe’den tazmin edilen beyitlere yer verilmiştir. Eserde Tuhfe-i Vehbî’den tazmin edilen beyit sayısı 241 iken Nuhbe-i Vehbî’den tazmin edilen beyit sayısı 105’tir. Şair, ilgili bölümlerde tüm beyitleri tazmin etmemiş, bazı bölümlerde birkaç beyit atlamış, kimi zaman da beyitlerin sırasını değiştirmiştir.
Eserin 26 beyitlik 1. bölümünde Tuhfe’nin 94-106. beyitleri, 17 beyitlik 2. bölümünde 301-309. beyitleri, 21 beyitlik 4. bölümünde 107-117. beyitleri, 18 beyitlik 6. bölümünde 167-175. beyitleri, 24 beyitlik 8. bölümünde 118-130. beyitleri, 18 beyitlik 10. bölümünde 142-150. beyitleri, 22 beyitlik 12. bölümünde 131-141. beyitleri, 28 beyitlik 14. bölümünde 543-557. beyitleri, 14 beyitlik 15. bölümünde 151-157. beyitleri, 18 beyitlik 16. bölümünde 463-472. beyitleri, 17 beyitlik 17. bölümünde 473-481. beyitleri, 24 beyitlik 18. bölümünde 482-494. beyitleri, 18 beyitlik 19. bölümünde 342-350. beyitleri, 17 beyitlik 20. bölümünde 434-442. beyitleri, 20 beyitlik 21. bölümünde 558-567. beyitleri, 17 beyitlik 22. bölümünde 227-235. beyitleri, 18 beyitlik 23. bölümünde 611-619. beyitleri, 18 beyitlik 24. bölümünde 598-610. beyitleri, 17 beyitlik 25. bölümünde 508-516. beyitleri, 23 beyitlik 26. bölümünde 495-507. beyitleri, 33 beyitlik 27. bölümünde 568-586. beyitleri, 26 beyitlik 28. bölümünde 245-257. beyitleri, 28 beyitlik 29. bölümünde Tuhfe’nin 319-332. beyitleri tazmin edilmiştir.
Eserin 38 beyitlik 3. bölümünde Nuhbe’nin 185-203. beyitleri, 16 beyitlik 5. bölümünde 939-946. beyitleri, 24 beyitlik 7. bölümünde 235-246. beyitleri, 25 beyitlik 9. bölümünde 455-467. beyitleri, 30 beyitlik 11. bölümünde 1152-1166. beyitleri, 24 beyitlik 13. bölümünde 690-701. beyitleri, 24 beyitlik 31. bölümünde 1335-1347. beyitleri tazmin edilmiştir. Eserin 30. bölümü “tahmis-i mutarraf” başlığını taşımaktadır. Lebîb, bu bölümde Nuhbe’nin 1167-1181. beyitlerini alıp her beytin arasına üçer mısra eklemek suretiyle "taştir" yapmıştır. Bölüm 14 bentten oluşmaktadır.
Lebîb, eserinde Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçede hangi manalarda kullanıldığını vermek yerine tazmin ettiği mısraları anlam olarak tamamlayacak, o mısraya söz ve hayal olarak münasip düşecek eklemeler yapmıştır. Eklenen mısralar divan şiiri geleneğine uygun söyleyişlerden oluşmaktadır.
Eser, 9 Zilkade 1263/19 Ekim 1847’de Takvimhane-i Âmire matbaasında basılmıştır. 55 varak olup toplam 733 beyitten oluşmaktadır. Tuncay Öztürk (2012) eseri kısa bir inceleme ile yayımlamıştır.
Şairin biyografisi için bk. "Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/lebib-mehmed-lebib-efendi-istanbullu
Eserden Örnekler
(Eserin 15. bölümünden alınmıştır. Lebîb’in Tuhfe-i Vehbî’den tazmin ettiği mısralar italik gösterilmiştir.)
Âb-yâr oldı suvarıcı susuzdur bî-âb
Teşne-i ʻaşkıñ ider çeşme-i laʻlin sîr-âb
Dîdeden dökdiğim eşk-i ter ile sînemdir
Su akup toldığı yer dahı sitahr u gûl-âb
Hak kuşı murg-ı şeb-âvîz ayağından asılur
Subha dek yâ Hak [u] yâ Hak diyerekden yab yab
Âfitâb-ı ruhunuñ pertevin inkâr iden
Yarasa şeb-pere yıldız böceğidir şeb-tâb
Giceden kalma şebîne gicelik oldı şebî
Mâlihulyâ ile yat yoğ-ise hâzır esvâb
Taldığım bahr-i tefekkürde işitdim didiler
Uykunun evveli maʻnâsına olmış ser-i hâb
Reh-revân yolcılara dindi dü-esbe ulağa
Âşıkân eyler iken kûy-ı dilârâya şitâb
Daʻvet-i hazret-i dildâra gönül hâzırdır
Yaʻnî ayağı üzengide dimek pâ-be-rikâb
Nâ-bedîd oldı belürsiz yok olandır nâ-bûd
Hüner erbâbına ihsân u kerem bi’l-îcâb
Kâm-res olanı erbâb-ı hünerden şâyed
Bulunur ise de pek az bulunandır nâ-yâb
Marğazan dindi mezâr adına hem gûristân
Cümleye rahmet ide hazret-i Rabbü’l-erbâb
Mağfiret itmese Hak müşkil olur iş gerçi
Kubbe yapılmış olan türbeye dirler gûrâb
Eyü söz cümlesi de diñle çevirme yüzini
O rivâyet ki bize eyledi âl ü ashâb
Mesnevîde didiği hazret-i Mevlânânın
Hemegî nîk sohan gûş kon u rûy metâb (Lebîb 1289: 26-27).
Kaynakça
Kılıç, Atabey (2009). “Türkçe-Farsça Manzum Sözlüklerden Tuhfe-i Vehbî (Metin)”. Turkish Studies 2 (2): 410-475.
Lebîb Efendi (1263/1847). Nuhbe ve Tuhfe Tazmînâtı. İstanbul: Takvimhane-i Âmire Matbaası.
Öz, Yusuf (1997). “Tuhfe-i Vehbî Şerhleri”. İlmî Araştırmalar. (5): 219-232.
Öztürk, Tuncay (2012). “Lebîb Mehmed Efendi’nin Tuhfe ve Nuhbe’ye Tazmînâtı”. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi. 10 (1): 197-220.
Yurtseven, Necmettin (2003). Türk Edebiyatında Arapça-Türkçe Manzum Lügatlar ve Sünbülzade Vehbi’nin Nuhbe’si. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | DÎVÂN (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş |
Görüntüle | ||
| 2 | KITA'ÂT-I NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ RİSÂLET-PENÂHÎ (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 3 | MERSİYE-İ LEBÎB (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 4 | NA'T-I ŞERÎF-İ HAZRET-İ NEBÎ VE MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 5 | SIHHAT Ü MARAZ TERCÜMESİ (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Prof. Dr. Mücahit Kaçar |
Görüntüle | ||
| 6 | SOKAKLARIN TATHÎR VE TANZÎMİNE DÂ'İR RİSÂLE (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Akın ZENGİN |
Görüntüle | ||
| 7 | ŞERH-İ LÂMİYYETÜ’L-ACEM (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hamza KOÇ |
Görüntüle | ||
| 8 | TUHFE ŞERHİ MÜNTAHAB-I LEBÎB (LEBÎB) | Lebîb, Mehmed Lebîb Efendi, İstanbullu | Doç. Dr. Hasan Kaplan |
Görüntüle | ||
| 9 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
| 10 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 11 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
| 12 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
| 13 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
| 14 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
| 15 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
| 16 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
| 17 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
| 18 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |