NİSÂB-I MEVLEVÎ (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ)
Mevleviliğin esaslarına dair eser
Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi (d. ?/? - ö. 1041/1631)

ISBN: 978-9944-237-87-1


17. yüzyıl Mevlevî Şeyhi İsmâîl Rüsûhî Efendi’nin Mevlevîliğin esaslarına ilişkin konuları Mevlânâ’nın Mesnevî-i Ma’nevî’sinden derlediği beyitlerle yorumladığı tasavvufî eseri.

Bu eser, tasavvufî düşüncenin temel kavramları olan şerîat, tarîkat, ma’rifet ve hakîkat konularının Mesnevî’den seçilmiş beyitlerle zenginleştirilip şerh edildiği Farsça bir eserdir. Nisâb-ı Mevlevî, dönemin zirve şairlerinden Şeyhülislâm Yahyâ Efendi’nin önerisi ve teşvikiyle kaleme alınmıştır. Eser; mukaddime, üç bölüm ve hâtimeden meydana gelmiştir. Her bölüm on bâb’da, her on bâb da on derecede tasnif edilmiştir. Bu bölümlerde şerîat, tarîkat, ma’rifet ve hakîkat kavramları Mesnevî beyitleri ışığında yorumlanmıştır. Son kısımda ise on beyitlik bir hâtime bulunmaktadır. Nisâb-ı Mevlevî’nin, Ankaravî’nin diğer bir eseri olan Minhâcu’l-Fukarâ ile benzerlik taşıdığı dikkatlerden kaçmamıştır. Nisâb-ı Mevlevî’yi Türkçeye kazandıran Tâhirü’l-Mevlevî’nin ifaadesine göre bu eser, Minhâc’ı tamamlayan bir eserdir. Minhâc’da tafsilâtıyla ele alınan kimi konular Nisâb-ı Mevlevî’de özetlenerek anlatılmıştır. Bununla beraber Nisâb-ı Mevlevî’de, Mesnevî’ye yapılan atıflar daha fazladır. Her iki eserde gaye, tasavvufî ıstılaahları onlu bir yapı içerisinde sistemleştirmektir.

Eser, 1947 yılında Tâhirü’l-Mevlevî tarafından Türkçeye kazandırılmıştır. Tâhirü’l-Mevlevî’nin bu tercümesi de iki defa yayımlanmıştır. Yakup Şafak ve İbrahim Kunt tarafından hazırlanan Nisâb-ı Mevlevî baskısı, Tâhirü’l-Mevlevî’nin çevirdiği metnin akademik mahiyetteki neşridir (2005). Bekir Şahin tarafından hazırlanan ikinci yayın ise aynı tercümenin sadeleştirilmiş metnidir (2007).

Eserden Örnekler


Tevâzu; nefsi Hakk’a karşı ubûdiyet ve halka karşı insâf makamında bulundurmaktır. Hakk’a karşı nefsi ubûdiyet makamında bulundurmak, Allah’ın emirlerine ve nehiylerine inkıyâd ile hasıl olur. Halka karşı nefsi insâf makamında bulundurmak da ya onlardan hak sözü kabul etmek yahut haklarına riayet göstermek veyahut onlar yanında tekebbür ve taazzumu terk etmekle husûle gelir. Halktan hakkı kabul etmek ise onlarla muhavere ve mübahase ederken hak ve hakikat karşı tarafta görülünce mükâbereye kalkışmamak ve teslim gösterip hakkı itiraf etmektir.” (Temizel 2006: 171-172).

Kaynakça


Ceyhan, Semih (2005). İsmâîl Ankaravî ve Mesnevî Şerhi. Doktora Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.

Tanyıldız, Ahmet (2010). İsmâîl Rusûhî-yi Ankaravî Şerh-i Mesnevî (Mecmû’atu’l-Letâyif ve Matmûratu’l-Ma’ârif) (I. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük). Doktora Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.

Tâhirü’l-Mevlevî (2005). Nisâbu’l-Mevlevî Tercümesi. (hzl. Yakup Şafak ve İbrahim Kunt). Konya: Tekin Kitabevi.

Tâhirü’l-Mevlevî (2007). İsmâîl Rusûhî-i Ankaravî-Nisâbü’l-Mevlevî. (hzl. Bekir Şahin). İstanbul: Damla Yay.

Temizel, Ali (2006). “Nisâbü’l-Mevlevî Tercümesi”. Nüsha, 6(20): 170-173.

Atıf Bilgileri


TANYILDIZ, Ahmet. "NİSÂB-I MEVLEVÎ (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nisab-i-mevlevi-rusuhi-seyh-ismail-efendi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 RİSÂLE FÎ HAKKI'S-SEMÂ (RÜSÛHî, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
2 HUCCETU'S-SEMÂ' (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
3 RİSÂLETÜ'T-TENZÎHİYYE FÎ ŞE'Nİ'L-MEVLEVİYYE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
4 RİSÂLE-Yİ USÛL-I TARÎKAT VE BEY’AT (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
5 SÜLÛKNÂME-Yİ ŞEYH İSMÂÎL (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
6 MİNHÂCU’L-FUKÂRÂ (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
7 DERECÂTU’S-SÂLİKÎN (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
8 RİSÂLE-Yİ UYÛN-I İSNÂ AŞERE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
9 MAKÂSIDU’L-ALİYYE FÎ ŞERHİ’T-TÂİYYE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
10 ŞERH-İ KASÎDE-İ MÎMİYYE EL-HAMRİYYE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂ'İL ANKARAVÎ EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâ'il Ankaravî Efendi Dr. Öğr. Üyesi MUHAMMET İNCE
Görüntüle
11 HİKEMU’L-MUNDERİCE FÎ ŞERHİ’L-MUNFERİCE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
12 İZÂHU’L-HİKEM/ŞERHU HEYÂKİLİ’N-NÛR (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
13 ZUBDETÜ'L-FUHÛS FÎ NAKŞİ'L-FUSÛS (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
14 FUTÛHÂT-I AYNİYYE (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
15 MİSBÂHU’L-ESRÂR (RÜSÛHÎ, ŞEYH İSMÂÎL EFENDİ) Rüsûhî, Şeyh İsmâîl Efendi Prof. Dr. Ahmet TANYILDIZ
Görüntüle
16 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
17 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
18 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
19 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
20 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
21 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
22 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
23 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
24 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
25 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle