Mehmed Zihnî Efendi’nin şöhretini sağlamış en ayrıntılı Türkçe eserlerinden biri. İtikat, ibadet ve muâmelâta dair fıkhî konuları ihtiva eden Nimet-i İslâm, üç ayrı kısım halinde tertip edilmiştir. Kısm-ı evvel (birinci kısım), Nimet-i İslâm risalesi olarak adlandırılmış olup itikat bahsini ihtiva etmektedir. Kısm-ı sânî (ikinci kısım), ibadetle ilgili konulara hasredilmiştir. Kısm-ı sâlis (üçüncü kısım) ise muâmelâtla ilgili konulardan evlenme, boşanma, süt emzirme, nafaka, yeminler, evlatlık ve buluntu çocukla ilgili meselelerin yer aldığı bölümdür. Her üç kısmının da muhtelif baskıları olan eser, bir arada tek mücelled olarak da basılmış ve Nimet-i İslâm ismiyle meşhur olmuştur. Nimet-i İslâm, ele aldığı konu ile ilgili benzer eserlere nazaran daha anlaşılır bir dille yazılmış, önce rüştiyelerde ardından da idadilerde ders kitabı olarak okutulmuştur (İyişenyürek 2004: 39-42).

Bu kitap, Ebu’l-İhlâs Hasen eş-Şurunbülâlî’nin Nûru’l-İzâh ve şerhi Merâkı’l-Felâh’ı ile Ahmed et-Tahtâvî’nin adı geçen eser üzerine yazdığı hâşiyeden faydalanılarak meydana getirilmiştir. Ancak Zihnî Efendi, bu eserlerden faydalansa da onları harfiyen tercüme etmediğini, konularının da bu eserlerdeki konuların tercümesinden ibaret olmadığını, Dürr-i Muhtâr haşiyeleri ile birlikte Hidâye ve Kenz şerhleri, Dürer, Nütef, Cevhere, Kuhistânî ve Şurunbülâlî’ye de zaman zaman müracaat ederek konuların tertibinde ve işleyişinde çeşitli alıntılar yaptığını izah etmiştir.

Nimet-i İslâm’da konuların işleyişi şu şekildedir: Her konunun bir önceki konu ile ilgisi kurulmuş, ele alınan konunun fıkıh kitaplarındaki tertibi ve Nimet-i İslâm’da farklı bir tertibe yer verilmişse bunun sebebi açıklanmıştır. Başlıklardan sonra ele alınan konu ile ilgili bazı kelimelerin lügat ve terim anlamlarına yer verilmiştir. Ardından hükümlerinden bahsedilecek olan ibadetin hikmeti ve fazileti açıklanmıştır. Meselelerin aklî ve naklî delillerinin açıklanmasından sonra rivayet farklılıkları varsa onlar da verilmiştir. Bilhassa ikinci kısımda, muhtevaya uygun olarak Nâbî’nin Hayriyye’sinden alınan şiirlerle, konular hitama erdirilmiştir (Öztürk 2006: 24).

Sadeleştirilerek de basılan (Ozak 1979; M. Rahmî 1978) eser üzerine yapılmış üç yüksek lisans tezi mevcuttur. Bunlardan ilki Osman Güman tarafından hazırlanan “XIX. yüzyılda Nimet-i İslam kitabı çerçevesinde ilmihal fıkhı”, ikincisi Orhan İyişenyürek tarafından hazırlanan “Mehmed Zihni Efendi'nin Nimet-i İslam adlı eserindeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi (Temizlik ve namaz bölümleri)”, bir diğeri ise İbrahim Öztürk tarafından hazırlanan “Mehmed Zihni Efendi'nin Nimet'i İslam adlı eserindeki hadislerin tahric ve değerlendirilmesi (oruç, zekât, hac ve nikah bölümleri)” başlıklı çalışmalardır. Bu çalışmalar dışında Erdoğan Köycü de Nimet-i İslâm’ın namaz bölümündeki hadis kaynakları üzerine bir bildiri sunmuştur (Köycü 2021).

Müellifin biyografisi için bk. “Zihnî, Mehmed Zihnî Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mehmed-zihni-efendi