NÂTIKIYYE / KÜRRÂSE-İ NATIKÎ (NÂTIKÎ)
manzum sözlük şerhi
Nâtıkî, Ahmed Dursun (d. 1199/1785 - ö. 1277/1863)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hâcibî'nin Türkçe-Arapça-Farsça manzum sözlüğünün Nâtıkî tarafından yapılan şerhi. Hâcibî'nin Tuhfe-i Hâcibî isimli Türkçe-Arapça manzum bir sözlüğü vardır. Hâcibî’nin eserine (Uz 2019) bakıldığında şerhi yapılan eserle aynı olmadığı görülmektedir. Bu da şairin başka bir sözlüğü olabileceğini göstermektedir. Zira Hâcibî de Dursun Ahmed Nâtıkî’nin yetiştiği şehir olan Karslıdır.

Eserde Hâcibî’ye ait toplam 91 beyit şerh edilmiştir. Bu doksan bir beytin 35 beyti 1. kıt’ada, 29 beyti 2. kıt’ada, 27 beyti de 3. kıt’ada yer almaktadır. Şerh edilecek beyitten sonra şârih beyitteki her kelimenin anlamını açıklamaktadır. Anlamı verilen bazı kelimelerle ilgili gerekli gördüğü takdirde bir beyitle açıklamasını kuvvetlendirmektedir. Bu beyitlerin bazısı Türkçe bazısı da Farsçadır. Her kıt'anın sonunda da kıt'anın kafiyesi ile aynı olan bir gazeline yer vermektedir. Üçüncü kıt'anın sonunda da kıt'ada yer alan ilginç sanatları (edebî terimleri) açıklamıştır.

Nâtıkıyye / Kürrâse-i Natıkî, kütüphane kayıtlarında Şerh-i Hediyyetü's-Sıbyân olarak geçmektedir. Bir nüshası Türk Dil Kurumu Kütüphanesinde yer almaktadır. Eserin yazılış tarihi 1237/1822’dir.

Şairin biyografisi için bk. “Nâtıkî, Ahmed Dursun”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/natiki-ahmed-dursun 


Eserden Örnekler


Nedir ta'ne urmak ne sıgınmak melâz

Yemek hûrden ü emr-i nâdir ne şâz

Ta'ne tâ'-i mühmelenin fethi ve 'aynın sükûnuyla ve nûnun dahi fethasıyla ve âhirinde hâ'-i alâmet ile urmak ta'ne ma'nâsına ve ayb etmek ve gönül incidecek söz ma'nâlarına gelmişdir. Ammâ ba'd nüsahda nedir ta'ne peygâre vâki' olmuşdur peygâre dahi farsîdir başa kakmak ve la'net etmek ma'nâsına. Melâz sıgınacak yer ki mevzi'-i tahassun derler. Hûrden yemek ekl ma'nâsına. Şâz nâdir olan iş ma'nâsına:

Beyt

Okuyan kûdek ü nev-sâle eder istilzâz

Gerçi bunda bulunan elsinenin ekser şâz (Şerh-i Hediyyetü's-Sıbyân vr. 26b)

Kaynakça


Erkal A. (2002). “Ahmed Dursun Nâtıkî ve Divanı Üzerine”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (20): 127-138.

Nâtıkî. Şerh-i Hediyyetü's-Sıbyân. Türk Dil Kurumu Kütüphanesi. http://katalog.tdk.gov.tr/details?id=92943&materialType=YE&query=Nat%C4%B1ki [Erişim Tarihi: 17.10.2022].

Uz, Ö. (2019). “Türkçe-Arapça Manzum Sözlüklerimizden Tuhfe-i Hâcibî”. Journal of Turkish Studies, 14 (7): 4087-4111.

Zilif, T. (2019). Dursun Ahmed Nâtıkî Divanı: İnceleme, Metin. Yüksek Lisans Tezi. Bilecik: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Atıf Bilgileri


Gıynaş, Kamil Ali. "NÂTIKIYYE / KÜRRÂSE-İ NATIKÎ (NÂTIKÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/natikiyye-kurrase-i-natiki-natiki. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DİVÂN (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Doç. Dr. abdulkadir erkal
Görüntüle
2 MECMA’Ü-L-FEVÂİD VE MA’DEN’Ü’L-FERÂİD (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
3 KÜRRÂSE-İ NÂTIKÂ (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 TERCEME-İ NÂTIKİYYE (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 NAZM-I NÂTIKÎ (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 TAKRÎZÂT-I EBYÂT (NÂTIKÎ) Nâtıkî, Ahmed Dursun Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
7 DİVANÇE (VÂZIH) Mustafâ Vâzıh Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN
Görüntüle
8 MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) İbrâhîm Zikrî Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
9 ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi Doç. Dr. Ramazan Ekinci
Görüntüle
10 TARÎKÜ'L-İHTİSÂR Nûrî, Osman Hanyevî Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu
Görüntüle
11 TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ Mehmed Sabrî Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz
Görüntüle
12 RAVZ-I VERD Şâkir, Ahmed Paşa Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek
Görüntüle
13 KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü Diğer Öznur ÖZER
Görüntüle
14 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi Prof. Dr. Beyhan KESİK
Görüntüle
15 MEVLİD (ABDÎ) Abdî Doç. Dr. Hasan Kaya
Görüntüle
16 DÎVÂN (ABDÎ) Abdî, Şarkîkarahisarlı Dr. Hacer SAĞLAM
Görüntüle