MÜŞKİLÂT-I MESNEVÎ (ŞEYHÎ)
Mesnevî lügati
Şeyhî, Abdülmecîd Sivasî (d. 971/1563 - ö. 1049/1639)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (ö. 672/1273)'nin Mesnevî’sinde geçen anlaşılması zor kelimeleri açıklamak için yazılmış bir eser. Süleymâniye Kütüphânesi, Nafiz Paşa, nr. 1491 nüshasının kapak sayfasında Müşkilât-ı Mesnevî olarak kaydedilmiştir. Mesnevî’deki müşkil beyitler (Müşkilât-ı Mesnevî) ve muğlak lafızlar (Lügât-ı Mesnevî) üzerine müstakil iki tür literatür oluşmuştur. Abdülmecid Sivâsî’nin bu eseri de Mesnevî’de geçen Arapça ve Farsça muğlak kelimeleri açıklayan Farça yazılmış bir Mesnevî lügatidir.

Eserin Mukaddime’sinde telif sebebi ve metodu ile ilgili şu ifadeler yer almaktadır: “Bu birkaç kelime Mesnevî lügatlarından ve manevî beyanatlarında olup karanlık, vehim, şüphe, hayal, şek ve vesvesenin aydınlatıcısıdır. Vaktiyle birkaç derviş tarafından mütalaa ve müzakere edilerek bir araya getirilmiştir. Baştan sona kadar müzakere edilip muğlak Arapça, Farsça ve Pehlevice kelimeler güvenilir kaynaklardan bulunarak bir araya getirilmiştir. Bu toplananlar, Allah’ın izniyle ortaya çıkan yanlışlar arzu edilene ulaşana kadar kelimelerin son harfleri dikkate alınarak yirmi sekiz bab halinde düzenlenmiştir ta ki talep edilen kolaylıkla hasıl olsun.” (vr. 1a)

Eserin kapak sayfasında ise “Bu kitabın âhir harfine bâb eylemişlerdir ve evvel harfini fasl edip her bir bâbda yirmi sekiz faslı tamam etmişlerdir ve Arabî ve Farsîlerini her bâbda bir fasl-ı âhir etmişlerdir.” ifadesi yer almaktadır. Bu kayıtlarda da ifade edildiği gibi eserde metot olarak önce Mesnevî’den seçilen Arapça ve Farsça muğlak kelimeler son harflerine göre yirmi sekiz baba ayrılmış, bu bablar da kelimenin ilk harfine göre alfabetik sıra üzerine fasıllara ayrılarak Farsça karşılıkları verilmiştir.

Eserin bir nüshası tespit edilmiştir (Süleymaniye Kütüphanesi, Nafiz Paşa, nr. 1491) Bu nüsha 1216/1801’de istinsah edilmiş olup yetmiş iki yapraktan müteşekkildir.

Abdülmecîd Sivâsî biyografisi için bk. “Abdülmecîd Sivâsî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/seyhi-abdulmecid-sivasi 

Eserden Örnekler


Bab-ı Evvel

İctibâ ve İstifâ: Bergoziden (Tercih etmek, seçmek), İhtirâ: delîri kerden (kahramanlık göstermek), Îmâ: işâret kerden (İşâret etmek), İbtila: Âzmûden (Denemek, sınamak), İntihâ: Baristâden ve be gâyât resîden (Amaca ulaşmak), İktidâ: Revân kerden (Göndermek, yollamak), İttikâ: Tekye zeden (Yaslanmak), İtfâ: Furû mîrânîden-i âteş ve çerâğ (ateşi ve lambayı söndürmek), İntifâ: Furû morden-i âteş ve çerâğ (ateşi ve lambayı söndürmek), İğvâ: bî râh kerden (azdırmak, saptırmak), İhtibâ: Pinhân kerden (Gizlemek, saklamak), İmzâ: Rânden-i kâr ve fermân (iş ya da fermanı yerine getirmek), İstiğfâ: ‘Afv hâsten (af dilemek), İ’tizâ ve intimâ: Havişten ra bâ kesi nisbet kerden (kendisini birine nisbet etmek), İnkızâ: Ber âmeden-i muddet ve vaʿde (süresi dolmak, süresi sona ermek).

Not: Metindeki Farsça ifadelerin Türkçesi tarafımızdan eklenmiştir.

Kaynakça


Gündoğdu, Cengiz (2000). Bir Türk Mutasavvıfı Abdülmecîd Sivâsî Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Atıf Bilgileri


Gündoğdu, Cengiz. "MÜŞKİLÂT-I MESNEVÎ (ŞEYHÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/muskilat-i-mesnevi-seyhi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞERH-İ HİLYE-İ RESÛL (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
2 NASÎHAT-NÂME (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
3 MEYÂDÎNÜ'L-FÜRSÂN/LÜGAT-I MESNEVÎ (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
4 UDDETÜ'L-MÜSTA'İDDîN (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
5 TEFSÎR-İ SÛRE-İ FÂTİHA (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
6 KASÎDE FÎ MEDHİ'N-NEBÎ ALEYHİ'S-SELÂM (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
7 BİDÂ’ATÜ’L-VÂ'İZÎN (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
8 LETÂ'İFÜ'L-EZHÂR VE LEZÂ'İZÜ'L-ESMÂR (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
9 MİSKÂLU'L-KULÛB (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
10 DÜRER-İ AKÂ'İD VE GURER-İ KÜLLÎ SÂ'İKÎN VE KÂ'İD (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
11 Mİ'YÂRU'T-TARÎK (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
12 KAZA VE KADER RİSÂLESİ (ŞEYHÎ, ABDÜLMECÎD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
13 FİRAVUN'UN ÎMÂNINA DÂ'İR RİSÂLE (ŞEYHÎ, ABDÜLMECİD SİVÂSÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
14 DÎVÂN-I İLÂHİYYÂT/DÎVÂNÇE (ŞEYHÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivâsî Dr. Öğr. Üyesi Murat VANLI
Görüntüle
15 ŞERH-İ MESNEVÎ-Yİ ŞERÎF (ŞEYHÎ) Şeyhî, Abdülmecîd Sivasî Prof. Dr. Cengiz Gündoğdu
Görüntüle
16 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
17 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
18 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
19 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
20 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
21 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
22 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
23 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
24 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
25 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle