- Yazar Biyografisi (TEİS)
İlâhî - Madde Yazarı: Dr. Öğr. Üyesi Büşra Kaplan
- Eser Yazılış Tarihi:884/1479-1480
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Divan-Tekke Edebiyatı
- Dönemi:Başlangıç-15. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Şerh
- Yayın Tarihi:30/03/2022
MÜŞKİL-GÜŞÂ (İLÂHÎ)
şerhİlâhî (d. ?/? - ö. 1480’den sonra)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Dede Ömer Rûşenî’nin Divan’ında musammatlar kısmında bulunan (Tavukçu 2005: 207-210, Aydemir 1990: 249-254) ve beş bentten oluşan tasavvufi şiirin şerhi. Bu eserin varlığına ilk defa Sadık Yazar tarafından dikkat çekilmiştir (Yazar 2011: 650-652). Tek nüshası bulunan eser, Manisa İl Halk Kütüphanesi 2955/6 numarada kayıtlı bir mecmuada 114b-152b varakları arasında bulunmaktadır (Ateş 2017: 2; Uyan 2016: 19).
Eserin müellifi ise hakkında kaynaklarda bilgi bulunamayan İlâhî mahlaslı şârih bir şairdir (Kaplan 2020: 634-636). Mensur ve manzum karışık bir halde yazılmış olan bu şerhte klasik tertip hususiyeti olan besmele, hamdele ve salvele takip edildikten sonra “ammâ bâ’d” denilerek Dede Ömer Rûşenî’den bahsedilmiş ve ona övgü ile duada bulunulmuştur. Ardından, müellif kendisinden ve eserin sebeb-i telifinden bahsederek şiiri açıklamaya başlamıştır. Daha sonra, sırasıyla beyitler hem manzum hem de mensur olarak şerh edilmiştir. Hatime bölümünde, müellif eserinin adını Müşkil-güşâ koyduğunu belirtmiştir. Ayrıca “zevk-i hilm” ibaresiyle 884/1479-1480 tarihini düşmüş ve dua ederek eserini nihayete erdirmiştir (Ateş 2017: 24-103, Uyan 2016: 38-124). İlâhî’nin bu eseri şu anki bilgilerimize göre Anadolu sahasında Türkçe bir şiire Türkçe olarak yazılmış ilk şiir şerhlerinden biri konumundadır (Kaplan 2020: 636).
Eser, yüksek lisans tezi olarak çalışılmış (Uyan 2015, Ateş 2017) ve kitap halinde neşredilmiştir (Uyan 2016).
Müellifin biyografisi için bk. “İlâhî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ilahi-divan-sairi-sarih
Eserden Örnekler
Mine't-tercî'
Re's-i kelb üstine kılıcı namâz
Cerv ile eylemeyüp ikrâhı
“Re's-i kelb” lügat-i müşterekdür, bildireyüm ana kim gerekdür. Zâhiren bir ma'nîsi ey ehl-i me’âlî, علم لعلم عالى ya'nî uca daga 'Arab dilince re's-i kelb dirlermiş ve murâd andan niyet-i a'lâ vü himmet-i vâlâdur. Zîrâ ki riyâzet ü ibâdetlerinde ve Hakka tâ'at ü itâ'atlerinde niyyet-i hâlisleri “li-vechi'llâh”dur. Bilür bu vechi ol kim âgâhdur ya'nî ümîd-i cennet ü bîm-i dûzahdan degül, çün Hakka sıdk ile baglamışlardur gönül. Anunçün Hazret-i Seyyid-i Kâinât ve hulâsa-i mevcûdât Muhammed Mustafa 'aleyhi's-salâtü ves-selâm bu hadîsi söyleyüpdür ve niyyet-i sâdıkı beyân eyleyüpdür نية المؤمن خير من عمله ve انماالاعمال بالنيات
Nazm
Ya'nî ‘amelde bûy-i riyâ vardur ey âhî
Niyyetse yoh durur bu sana söylerüm dahi
Çün Hakdan özge niyyetüne gelmedi senün
Kurbet bisât üzre ola cây ü meskenün (Ateş 2017: 33-34)
Kaynakça
Ateş, Canan (2017). Dede Ömer Rûşenî’nin Bir Şiirinin Şerhi: Müşkil-Güşâ (Metin-İnceleme). Yüksek Lisans Tezi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Aydemir, Semra (1990). Dede Ömer Rûşenî: Hayatı, Eserleri ve Dîvânı’nın Tenkidli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.
Kaplan, Büşra (2015). Rûşenî-nâme: Şerh-i Ebyât-ı Rûşenî (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Kaplan, Büşra (2020). “15. Yüzyılda Bir Şair ve Şârih: İlâhî ve İki Eseri”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (60/2): 629-644.
Tavukçu, Orhan Kemal (2005). Dede Ömer Rûşenî: Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı’nın Tenkidli Metni. Erzurum.
Uyan, Ömer (2015). Ömer Rûşenî’nin Bir Tercî’-Bendi'nin Şerhi: Müşkil-Güşâ, İnceleme - Açıklamalı Metin - Tasavvufî Kavramlar Sözlüğü. Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
Uyan, Ömer (2016). Müşkil-güşâ (İnceleme-Açıklamalı Metin). İstanbul: Kitabevi Yay.
Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | RȖŞENÎ-NÂME / ŞERH-İ EBYÂT-I DEDE ÖMER RÛŞENÎ (İLÂHÎ) | İlâhî | Dr. Öğr. Üyesi Büşra Kaplan |
Görüntüle | ||
| 2 | VAHDET-NÂME (ABDURRAHÎM) | Abdurrahîm, Abdurrahîm Karahisârî, Şeyh Abdurrahîm Karahisârî, Abdurrahîmu’l-Karahisârî, Abdurrahîm Sultân, Abdurrahîm Mısırlı-zâde, Mısırlı-zâde, Mısrîoğlu, Mısrî Sultân | Prof. Dr. Mehmet Sarı |
Görüntüle | ||
| 3 | GARÎB-NÂME (ÂŞIK) | Âşık Paşa, Âşık | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 4 | U’CÛBETÜ'L-GARÂYİB FÎ NAZMİ’L-CEVÂHİRİ’L-ACÂYİB (BAHÂ) | Bahâ, Bahâeddîn ibn Abdurrahmân-ı Magalkaravî | Prof. Dr. Mustafa Arslan |
Görüntüle | ||
| 5 | KISSA-İ İSKENDER (HAMZAVÎ) | Hamzavî | Dr. Öğr. Üyesi Munise KOÇ |
Görüntüle | ||
| 6 | BAHRÜ'L-HAKÂYIK (HATÎBOĞLU) | Hatîboğlu | Prof. Dr. Vahit Türk |
Görüntüle | ||
| 7 | GÜLZÂR-I MA’NEVÎ / GÜLZÂR / DÎVÂN-I GÜLZÂR / KİTÂB-I GÜLZÂR (İBRÂHÎM TENNÛRÎ) | İbrâhîm Tennûrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
| 8 | GÜLŞEN-İ NİYÂZ (İBRÂHÎM TENNÛRÎ ?) | İbrâhîm Tennûrî | Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
| 9 | [DÎVÂNÇE] (ÂŞIK) | İbrâhîm Tennûrî | Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
| 10 | DÂSTÂN-I SÂHİB-KIRÂN (KIRŞEHİRLİ ÎSÂ) | ÎSÂ, Kırşehirli Îsâ | Dr. Öğr. Üyesi Musa Tılfarlıoğlu |
Görüntüle | ||
| 11 | DÂSTÂN-I DUHTER HİKÂYE-İ YAHUDÎ (KIRŞEHİRLİ ÎSÂ) | ÎSÂ, Kırşehirli Îsâ | Dr. Öğr. Üyesi Musa Tılfarlıoğlu |
Görüntüle |