MÜSENNÂ VE MÜSELLES DER LUGAT-İ FÂRİSÎ (MÜNŞÎ/MEHMED)
sözlük
Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi (d. ?/? - ö. 1000/1591-92)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Mehmed Münşî Efendi tarafından yazılan, Farsça cinaslı kelimelerin Türkçe karşılıklarına dair eser. Müsennâ ve Müselles olarak iki bölüm şeklinde hazırlanan bu sözlükler 991/1583 yılında telif edilmiştir.

Eserin Müsennâ bölümü bir mukaddimeyle başlamaktadır ve telif sebebi de burada verilmiştir. Müellif, Arapçada cinasla ilgili pek çok sözlüğün olduğunu ancak Farsçada bu türden sözlüklerin az olduğundan bahsedip, eserini bu alandaki eksikliği gidermek amacıyla yazdığını kaydetmektedir. Müsennâ’da toplam 210 Farsça madde başı yer almaktadır. Cinas sanatının kuralına göre birbiriyle cinaslı olan kelimeler ikili kelime grupları hâlinde eşleştirilmiş ve ilk harfler esas alınarak düzenlenmiştir. Cinaslı iki Farsça kelime madde başı yapıldıktan sonra ilk kelimenin Türkçe karşılığı ve diğer anlamları verilip birkaç Farsça örnek beyit kaydedilmiştir. Müselles de aynı amaçla hazırlanmıştır ve toplam 558 Farsça madde başı yer almaktadır. İki veya üç harfli olup birinci veya ikinci harfleri üç farklı harekeyle okunabilen Farsça kelimeler derlenerek üçlü gruplar hâlinde düzenlenmiştir. Burada da açıklanan Farsça kelimeler için yine Farsça örnek beyitler verilmiştir (Öz 2010: 172-176).

Eser üzerinde müstakil bir çalışma yapılmamıştır. Eserin tespit edilebilen nüshaları şunlardır: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, nekty01858, nekty02787, nekty03468, nekty10877; Manisa İl Halk Kütüphanesi, 2858; Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail 655. Kaynaklarda İstanbul’daki bir nüshasının (nekty02787) bizzat müellifi tarafından tashih edildiği bilgisi yer almaktadır (Komisyon 1934: 99)

Müellifin biyografisi için bk. “Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğühttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/munsi-mehmed-mehmed-munsi-efendi 

Eserden Örnekler


Müsennâ'nın mukaddimesinden

[…] Zebân-ı Fârisînün nev’-i şerefine delâleti olup ta’allüm ve tekellümü mendûb olmagı iş’âr idüp iki ma’nâ bile mahsûl u mecmû’ olmagın bu bâbda vaz’-ı makbûl üzere bir eser-i esîr-îsâr olınmak hâtıra tulû’ itdükde lisân-ı ‘Arab olan kelimât-ı müselleseye e’imme-i edeb ta’arruz idüp ol tarzda muhtasar ve mutavvel nice kitâb te’lîf olunup fâris-i meydân-ı melâhat olan lugat-ı Fârisî dahı bu makûle elfâza müştemil iken ile’l-ân ehad mültefit olmamagın bu fakîr-i kesîrü’t-taksîr nâşî Mehmed b. Bedreddîn-i Münşî ulu’l-elbâba tezkire olmag içün […] (Mehmed Münşî Efendi 991/1583: 3a).

Kaynakça


Komisyon (1934). Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi-I. İstanbul: Türk Dili Tedkik Cemiyeti Yay.

Mehmed Münşî Efendi (991/1583). Lugat-ı Müsennâ ve Müselles. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, nekty01858.

Öz, Yusuf (1996). Tarih Boyunca Farsça-Türkçe Sözlükler. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi

Öz, Yusuf (2010). Tarih Boyunca Farsça-Türkçe Sözlükler. Ankara: TDK Yay.

Özen, İsmail ve Fikri Yavuz (hzl.) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 1. İstanbul: Meral Yay.

Yerinde, Adem (2006). “Münşî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 32. İstanbul: TDV Yay. 22-23.

Atıf Bilgileri


KILIÇ, MUSTAFA. "MÜSENNÂ VE MÜSELLES DER LUGAT-İ FÂRİSÎ (MÜNŞÎ/MEHMED)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/musenna-ve-muselles-der-lugat-i-farisi-munsi-mehmed. [Erişim Tarihi: 03 Nisan 2025].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 TIRÂZÜ’L-BÜRDE /TIRÂZÜ’L-İBRE FÎ ŞERHİ KASÎDETİ’L-BÜRDE (MÜNŞÎ/MEHMED) Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi Doç. Dr. Hamza KOÇ
Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Görüntüle
2 ED-DÜRRÜ'L-MENDÛD Fİ'L-HABERİ'L-MEVRÛD (MÜNŞÎ/MEHMED) Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
3 ŞERHÜ MAKÂMÂTİ'L-HARÎRÎ (ER-RİSÂLETÜ'L-KELÂMİYYE) (MÜNŞÎ/MEHMED) Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi Dr. Bilal Güzel
Görüntüle
4 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
6 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
7 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
8 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
10 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
12 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
13 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle