- Yazar Biyografisi (TEİS)
Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi - Madde Yazarı: Araş. Gör. MUSTAFA KILIÇ
- Eser Yazılış Tarihi:991/1583
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum-Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:İlmî-Ansiklopedik Edebî Eser
- Yayın Tarihi:29/07/2022
MÜSENNÂ VE MÜSELLES DER LUGAT-İ FÂRİSÎ (MÜNŞÎ/MEHMED)
sözlükMünşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi (d. ?/? - ö. 1000/1591-92)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Mehmed Münşî Efendi tarafından yazılan, Farsça cinaslı kelimelerin Türkçe karşılıklarına dair eser. Müsennâ ve Müselles olarak iki bölüm şeklinde hazırlanan bu sözlükler 991/1583 yılında telif edilmiştir.
Eserin Müsennâ bölümü bir mukaddimeyle başlamaktadır ve telif sebebi de burada verilmiştir. Müellif, Arapçada cinasla ilgili pek çok sözlüğün olduğunu ancak Farsçada bu türden sözlüklerin az olduğundan bahsedip, eserini bu alandaki eksikliği gidermek amacıyla yazdığını kaydetmektedir. Müsennâ’da toplam 210 Farsça madde başı yer almaktadır. Cinas sanatının kuralına göre birbiriyle cinaslı olan kelimeler ikili kelime grupları hâlinde eşleştirilmiş ve ilk harfler esas alınarak düzenlenmiştir. Cinaslı iki Farsça kelime madde başı yapıldıktan sonra ilk kelimenin Türkçe karşılığı ve diğer anlamları verilip birkaç Farsça örnek beyit kaydedilmiştir. Müselles de aynı amaçla hazırlanmıştır ve toplam 558 Farsça madde başı yer almaktadır. İki veya üç harfli olup birinci veya ikinci harfleri üç farklı harekeyle okunabilen Farsça kelimeler derlenerek üçlü gruplar hâlinde düzenlenmiştir. Burada da açıklanan Farsça kelimeler için yine Farsça örnek beyitler verilmiştir (Öz 2010: 172-176).
Eser üzerinde müstakil bir çalışma yapılmamıştır. Eserin tespit edilebilen nüshaları şunlardır: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, nekty01858, nekty02787, nekty03468, nekty10877; Manisa İl Halk Kütüphanesi, 2858; Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail 655. Kaynaklarda İstanbul’daki bir nüshasının (nekty02787) bizzat müellifi tarafından tashih edildiği bilgisi yer almaktadır (Komisyon 1934: 99)
Müellifin biyografisi için bk. “Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/munsi-mehmed-mehmed-munsi-efendi
Eserden Örnekler
Müsennâ'nın mukaddimesinden
[…] Zebân-ı Fârisînün nev’-i şerefine delâleti olup ta’allüm ve tekellümü mendûb olmagı iş’âr idüp iki ma’nâ bile mahsûl u mecmû’ olmagın bu bâbda vaz’-ı makbûl üzere bir eser-i esîr-îsâr olınmak hâtıra tulû’ itdükde lisân-ı ‘Arab olan kelimât-ı müselleseye e’imme-i edeb ta’arruz idüp ol tarzda muhtasar ve mutavvel nice kitâb te’lîf olunup fâris-i meydân-ı melâhat olan lugat-ı Fârisî dahı bu makûle elfâza müştemil iken ile’l-ân ehad mültefit olmamagın bu fakîr-i kesîrü’t-taksîr nâşî Mehmed b. Bedreddîn-i Münşî ulu’l-elbâba tezkire olmag içün […] (Mehmed Münşî Efendi 991/1583: 3a).
Kaynakça
Komisyon (1934). Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi-I. İstanbul: Türk Dili Tedkik Cemiyeti Yay.
Mehmed Münşî Efendi (991/1583). Lugat-ı Müsennâ ve Müselles. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, nekty01858.
Öz, Yusuf (1996). Tarih Boyunca Farsça-Türkçe Sözlükler. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi
Öz, Yusuf (2010). Tarih Boyunca Farsça-Türkçe Sözlükler. Ankara: TDK Yay.
Özen, İsmail ve Fikri Yavuz (hzl.) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 1. İstanbul: Meral Yay.
Yerinde, Adem (2006). “Münşî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 32. İstanbul: TDV Yay. 22-23.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | TIRÂZÜ’L-BÜRDE /TIRÂZÜ’L-İBRE FÎ ŞERHİ KASÎDETİ’L-BÜRDE (MÜNŞÎ/MEHMED) | Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi | Doç. Dr. Hamza KOÇ Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği |
Görüntüle | ||
2 | ED-DÜRRÜ'L-MENDÛD Fİ'L-HABERİ'L-MEVRÛD (MÜNŞÎ/MEHMED) | Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi | Prof. Dr. Adem Ceyhan |
Görüntüle | ||
3 | ŞERHÜ MAKÂMÂTİ'L-HARÎRÎ (ER-RİSÂLETÜ'L-KELÂMİYYE) (MÜNŞÎ/MEHMED) | Münşî/Mehmed, Mehmed Münşî Efendi | Dr. Bilal Güzel |
Görüntüle | ||
4 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
5 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
6 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
7 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
8 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
9 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
10 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
11 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
12 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
13 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |