MÜNŞE'ÂT (EBUSSUÛD EFENDİ)
mektuplar
Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi (d. 896/1490 - ö. 982/1574)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Ebussuûd Efendi’nin mektuplarından oluşan eseri. Münşeât, 3 Arapça, 1 Farsça ve 98 Türkçe mektuptan meydana gelmektedir. Manzum 1 Türkçe mektubu dışında bütün mektuplar mensurdur. Mektupların bir kısmının başlığında muhatabının ismi açıkça zikredilirken bazılarında isim zikredilmeyip “padişah, veziriazam, kazasker” gibi muhatabın makamını bildiren ifadeler yer alır. Bazı mektuplarda ise muhatap belirsizdir. Başta devrin padişahı Kanuni Sultan Süleyman olmak üzere Rüstem Paşa, Sokullu Mehmet Paşa, Şehzade Selim gibi devrin önemli isimleri başta olmak üzere muhtelif mevki ve makamlardaki şahıslara gönderilmiştir.

Münşeat'taki mektuplar, “yarı resmî” ve “özel” olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Yarı resmî mektuplar ekseriyetle kendisine gönderilen mektuplara cevap niteliğindedir. Bu mektupların bir kısmı çeşitli meseleler hakkında Ebussuûd Efendi’nin verdiği fetvaları içermektedir. Bazı mektuplar muhatabı bir takım hususlarda bilgilendirmek amacıyla yazılmıştır. Kimi mektuplar ise kadı ve benzeri muhataplardan iş ile alakalı bazı taleplerini ihtiva etmektedir. Özel mektupların bir kısmını muhtelif şahıslar tarafından bir takım talepleri içeren mektuplara Ebussuûd Efendi’nin cevap mahiyetinde yazdığı mektuplar oluşturmaktadır. Bunların dışında arz-ı hâl, arîza, tehniyet-nâme, teşekkür-nâme, tavsiye-nâme, taziyet-nâme gibi muhtelif türlerde yazılmış mektuplar, müellifin insanî yönünün ve sosyal çevresinin anlaşılması bakımından dikkate değerdir.

Mektuplarda kitâbet, fesaâhat ve belâgat kaidelerine azami derecede riayet edildiği görülmektedir. Elkâb, duâ ve hâtime bölümleri, muhatabın makamına uygun bir şekilde kaleme alınmıştır. (Dağlar 2013: 281-290). Mektuplarda zaman zaman ağdalı bir dil tercih edilmekle birlikte mektubun muhatapları dikkate alındığında anlaşılır bir dil kullanıldığı aşikardır. Mektuplarda konunun akışına göre ayet, hadis, kelâmıkibâr, şiir alıntıları ve tarihî anekdotlara yer verilmiştir (Dağlar 2001: 7).

Ebussuûd Efendi'nin Münşeât'ındaki  Türkçe mektuplar üzerine Abdülkadir Dağlar tarafından yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (2001). 

Yazarın biyografisi için bk. "Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ebusuud-efendi-hace-celebi 

Eserden Örnekler


81. Mektup

 Vezîr-i a’zama Mollâ Çelebi içün yazılmışdur

Budur ki âstâne-i sa’âdet-penâhınuzun ehass-ı ‘abîdi olan Mollâ Çelebi bendenüzi hâkden evc-i ‘izzete ref’ buyurdınuz. Hakk sübhânehu ve ta’âlâ hazreti sâye-i sa’âdetinüz kâffe-i ehl-i İslâm husûsan cumhûr-ı ‘ulemâ’-i a’lâm üzerinden ayırmayup erbâb-ı hâcâtı ‘atebe-i ‘ulyânuzdan gayra muhtâc itmesün. Lâkin ol tabakada olan sâ’ir bendelerinüz ogullarına vazîfe sadaka buyurmak ile küllî ri’âyete mazhar olmışlardur. Bu bendenüz zâtı hasebî ile ve ‘atebe-i ‘aliyyenüze hulûs-ı ‘ubûdiyyeti haşyeti ile anlardan dahı a’lâ himmet ü ‘inâyete ehakk u evlâ idügi hâk-pây-i şerîfe ‘arz olındı. Fermân re’y-i münîre menûtdur. Vallâhi yehalledu tilke’s-suddeti’s-seniyyeti  merci’a’l- kâffeti’l-umem ve menâtu’n-nizâmi’l-‘âlem.” (Dağlar 2001: 83).

Kaynakça


Dağlar, Abdülkadir (2001). Şeyhülislam Ebussud Efendi’nin Türkçe Mektupları. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi: İzmir.

Dağlar, Abdülkadir (2013). "Türkçe Mektuplarının Işığında Ebussuûd Efendi’nin Beşerî Münâsebetleri". Osmanlı Araştırmaları XLI: 279-320.


Atıf Bilgileri


YALÇINKAYA, MEHMET AKİF. "MÜNŞE'ÂT (EBUSSUÛD EFENDİ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/munse-at-ebussuud-efendi. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 İRŞÂDÜ'L-AKLİ'SELÎM İLÂ MEZÂYA'L-KİTÂBİ'L-KERÎM (EBUSSUÛD EFENDİ) Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi Dr. Öğr. Üyesi Rabia Doğru
Görüntüle
2 GALATÂT-I EBUSSUÛD (EBUSSUÛD EFENDİ) Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi Doç. Dr. Nilüfer Tanç
Görüntüle
3 EL-KASÎDETÜ'L-MİMİYYE (EBUSSUÛD EFENDİ) Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi Doç. Dr. Nilüfer Tanç
Görüntüle
4 KASÎDE FÎ RİSÂİ'S-SULTÂN SÜLEYMÂN (EBUSSUÛD EFENDİ) Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi Doç. Dr. Nilüfer Tanç
Görüntüle
5 FETÂVÂ-YI EBUSSUÛD EFENDİ (EBUSSUÛD EFENDİ) Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi Doç. Dr. Nilüfer Tanç
Görüntüle
6 MA'RÛZÂT (EBUSSU'ÛD EFENDİ) Ebussu'ûd Efendi, Hâce Çelebi Dr. Öğr. Üyesi Rabia Doğru
Görüntüle
7 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
8 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
9 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
10 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
11 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
12 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
13 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
14 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
15 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
16 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle