- Yazar Biyografisi (TEİS)
Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi - Madde Yazarı: Dr. MEHMET AKİF YALÇINKAYA
- Eser Yazılış Tarihi:?/?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:16. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Mensur
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Münşeat
- Yayın Tarihi:14/11/2022
MÜNŞE'ÂT (EBUSSUÛD EFENDİ)
mektuplarEbussuûd Efendi, Hâce Çelebi (d. 896/1490 - ö. 982/1574)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Ebussuûd Efendi’nin mektuplarından oluşan eseri. Münşeât, 3 Arapça, 1 Farsça ve 98 Türkçe mektuptan meydana gelmektedir. Manzum 1 Türkçe mektubu dışında bütün mektuplar mensurdur. Mektupların bir kısmının başlığında muhatabının ismi açıkça zikredilirken bazılarında isim zikredilmeyip “padişah, veziriazam, kazasker” gibi muhatabın makamını bildiren ifadeler yer alır. Bazı mektuplarda ise muhatap belirsizdir. Başta devrin padişahı Kanuni Sultan Süleyman olmak üzere Rüstem Paşa, Sokullu Mehmet Paşa, Şehzade Selim gibi devrin önemli isimleri başta olmak üzere muhtelif mevki ve makamlardaki şahıslara gönderilmiştir.
Münşeat'taki mektuplar, “yarı resmî” ve “özel” olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Yarı resmî mektuplar ekseriyetle kendisine gönderilen mektuplara cevap niteliğindedir. Bu mektupların bir kısmı çeşitli meseleler hakkında Ebussuûd Efendi’nin verdiği fetvaları içermektedir. Bazı mektuplar muhatabı bir takım hususlarda bilgilendirmek amacıyla yazılmıştır. Kimi mektuplar ise kadı ve benzeri muhataplardan iş ile alakalı bazı taleplerini ihtiva etmektedir. Özel mektupların bir kısmını muhtelif şahıslar tarafından bir takım talepleri içeren mektuplara Ebussuûd Efendi’nin cevap mahiyetinde yazdığı mektuplar oluşturmaktadır. Bunların dışında arz-ı hâl, arîza, tehniyet-nâme, teşekkür-nâme, tavsiye-nâme, taziyet-nâme gibi muhtelif türlerde yazılmış mektuplar, müellifin insanî yönünün ve sosyal çevresinin anlaşılması bakımından dikkate değerdir.
Mektuplarda kitâbet, fesaâhat ve belâgat kaidelerine azami derecede riayet edildiği görülmektedir. Elkâb, duâ ve hâtime bölümleri, muhatabın makamına uygun bir şekilde kaleme alınmıştır. (Dağlar 2013: 281-290). Mektuplarda zaman zaman ağdalı bir dil tercih edilmekle birlikte mektubun muhatapları dikkate alındığında anlaşılır bir dil kullanıldığı aşikardır. Mektuplarda konunun akışına göre ayet, hadis, kelâmıkibâr, şiir alıntıları ve tarihî anekdotlara yer verilmiştir (Dağlar 2001: 7).
Ebussuûd Efendi'nin Münşeât'ındaki Türkçe mektuplar üzerine Abdülkadir Dağlar tarafından yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (2001).
Yazarın biyografisi için bk. "Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ebusuud-efendi-hace-celebi
Eserden Örnekler
“81. Mektup
Vezîr-i a’zama Mollâ Çelebi içün yazılmışdur
Budur ki âstâne-i sa’âdet-penâhınuzun ehass-ı ‘abîdi olan Mollâ Çelebi bendenüzi hâkden evc-i ‘izzete ref’ buyurdınuz. Hakk sübhânehu ve ta’âlâ hazreti sâye-i sa’âdetinüz kâffe-i ehl-i İslâm husûsan cumhûr-ı ‘ulemâ’-i a’lâm üzerinden ayırmayup erbâb-ı hâcâtı ‘atebe-i ‘ulyânuzdan gayra muhtâc itmesün. Lâkin ol tabakada olan sâ’ir bendelerinüz ogullarına vazîfe sadaka buyurmak ile küllî ri’âyete mazhar olmışlardur. Bu bendenüz zâtı hasebî ile ve ‘atebe-i ‘aliyyenüze hulûs-ı ‘ubûdiyyeti haşyeti ile anlardan dahı a’lâ himmet ü ‘inâyete ehakk u evlâ idügi hâk-pây-i şerîfe ‘arz olındı. Fermân re’y-i münîre menûtdur. Vallâhi yehalledu tilke’s-suddeti’s-seniyyeti merci’a’l- kâffeti’l-umem ve menâtu’n-nizâmi’l-‘âlem.” (Dağlar 2001: 83).
Kaynakça
Dağlar, Abdülkadir (2001). Şeyhülislam Ebussud Efendi’nin Türkçe Mektupları. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi: İzmir.
Dağlar, Abdülkadir (2013). "Türkçe Mektuplarının Işığında Ebussuûd Efendi’nin Beşerî Münâsebetleri". Osmanlı Araştırmaları XLI: 279-320.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | İRŞÂDÜ'L-AKLİ'SELÎM İLÂ MEZÂYA'L-KİTÂBİ'L-KERÎM (EBUSSUÛD EFENDİ) | Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi | Dr. Öğr. Üyesi Rabia Doğru |
Görüntüle | ||
| 2 | GALATÂT-I EBUSSUÛD (EBUSSUÛD EFENDİ) | Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi | Doç. Dr. Nilüfer Tanç |
Görüntüle | ||
| 3 | EL-KASÎDETÜ'L-MİMİYYE (EBUSSUÛD EFENDİ) | Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi | Doç. Dr. Nilüfer Tanç |
Görüntüle | ||
| 4 | KASÎDE FÎ RİSÂİ'S-SULTÂN SÜLEYMÂN (EBUSSUÛD EFENDİ) | Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi | Doç. Dr. Nilüfer Tanç |
Görüntüle | ||
| 5 | FETÂVÂ-YI EBUSSUÛD EFENDİ (EBUSSUÛD EFENDİ) | Ebussuûd Efendi, Hâce Çelebi | Doç. Dr. Nilüfer Tanç |
Görüntüle | ||
| 6 | MA'RÛZÂT (EBUSSU'ÛD EFENDİ) | Ebussu'ûd Efendi, Hâce Çelebi | Dr. Öğr. Üyesi Rabia Doğru |
Görüntüle | ||
| 7 | DÎVÂN (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 8 | MÜNŞE’ÂT (CA’FER) | Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi | Dr. Fatma Meliha Şen |
Görüntüle | ||
| 9 | TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş |
Görüntüle | ||
| 10 | KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) | Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî | Doç. Dr. Himmet BÜKE |
Görüntüle | ||
| 11 | HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 12 | ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) | İdrîs, İdrîs-i Bitlisî | Doç. Dr. ADNAN OKTAY |
Görüntüle | ||
| 13 | ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) | Mesîhî, Îsâ | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 14 | DÎVÂN (ŞÂMÎ) | Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 15 | HEFT PEYKER (ABDÎ) | Abdî | Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ |
Görüntüle | ||
| 16 | CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) | Abdî | Prof. Dr. Adnan Ince |
Görüntüle |