MÜKERRER ŞEKER (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF)
üç dilli manzum sözlük
Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf (d. 926/1520 - ö. 974/1566)

ISBN: 978-9944-237-87-1


16. yüzyılın ikinci yarısı ile 17. Yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadığı anlaşılan ve lügat sahasında yazdığı eserler ile dikkat çeken Abdülcelîl b. Yûsuf tarafından kaleme alınan üç dilli (Arapça-Farsça-Türkçe) manzum sözlüktür. Farklı sayıda beyitlerle ve muhtelif aruz bahirleri ile yazılan eser toplam 35 kıt’a ve 616 beyitten oluşmaktadır. Kıtaların tamamı gazel nazım biçimi gibi mukaffa bir beyitle başlamakta olup ilk 10 kıta giriş mahiyetindeki bölümlerden oluşmaktadır. Sözlüğün asıl kısmındaki her bir kıta Arap harflerine göre alfabetik olarak kafiyelenmiştir.

Ulaşılabilen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 3415 numarada yer almakta olup bu nüsha Çavuş-zâde diye tanınan Seyyid Alî b. Seyyid Hüseyin tarafından Rebiülevvel 1221 (Haziran 1806) tarihinde istinsah edilmiştir. Bu nüshaya göre eser besmele konusundaki Arapça bir kıt'a ile başlar. Hamdele ve tasliye bahsine tahsis edilen birer kıtadan sonra “sebeb-i nazm”a hasredilen kıta gelir. Arapça-Farsça-Türkçe mülemma bir yapıda olan bu kısımda evvela lügat ilminin öneminden bahseden nazım Sükker-i Sâfî ve Seb’at-i Ebhur isimli iki manzum sözlük kaleme aldığını belirtip bu eserinde de Arapça-Farsça-Türkçe yapıda bir sözlük kaleme aldığını ifade eder. Eserdeki beşinci kıta “keyfiyyeti’n-nazm”a ayrılmıştır. Bu kısımda eseri Sivas’ta müsellem iken kaleme aldığını belirtir. Altıncı kıtada devrin padişahı Sultan Osman (II. Osman), yedinci kıtayı da hamisi olduğu anlaşılan Mustafa Paşa’nın övgüsüne ayıran Celîlî diğer kıtalara göre hacimli olan sekizinci kıtayı münacat bahsine tahsis etmiştir. Dokuzuncu kıt'ada dua talebinde bulunan nazım onuncu kıtayı eserin ebced hesabına göre yazılış tarihini veren isimlendirmesine hasretmiştir. Burada yer verdiği “Oldukda tamâm adı Mükerrer Şekker oldı” mısrayıla eserine Mükerrer Şekker adını verdiğini açıkladığı gibi ebced hesabı ile eserin yazıldığı tarihi bir beyitle vermiştir. Haşiyede yaptığı şerh ile bu tarih beytini çözümleyen nazım eserini 1027/1617-18 yılında yazdığını belirtmiştir.

Eserin eldeki bu tek nüshasının haşiyesinde müellif tarafından yazıldığı anlaşılan minhuvat notları yer almakta olup bu notlar eserdeki bazı kelimelere yönelik filolojik ve semantik izahlardan oluşmaktadır. Eser üzerine yapılmış bir çalışma tespit edilememiştir. 

Şairin biyografisi için bk. "Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi ". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celili-abdulcelil-efendi

Eserden Örnekler


El-Kıt’atü’l-Âşiretü fî Târîhi’l-Kitâbi ve İsmihî min Bahri’l-Hezeci’l-Mekfûfi’l-Ahrebi’l-Mahzûf

Dökdise kalem şimdi ma’ânî dürerinden

Nazm-ile ziyâd oldı behâsı degerinden

Mevzûn u musammat ki cevâhirle müzeyyen

Bezl oldı sana anla ma’ânî kemerinden

Su gibi gözüm nûrı sen eyle anı ezber

Kalmaya dilün üzre cehâlet kederinden

Dünyâya gönül virme ola sende mükemmel

Aldanma mehâbîb ü derâhîm ü zerinden

Mevt-ile kişi her ne kadar kim ola mensî

Hayr-ile anar anı niçe kes hünerinden (Celîlî, Mükerrer Şekker, vr.8b)

El-Kıt’atü’s-Sâlisete Aşere fî Kâfiyeti’t-Tâ’i min Bahri’r-Remeli’l-Müseddesi’l-Maksûri

Kaz eriş bet hem çiriş bet esb at

Bil biyendâzeş dimekdür anı at

Hink boz at hink gök at bura at

Hem tekâver yorga at kavm tat

Bil semend oldı kula at yağız at

Bil kümeyt oldı turı at çâş tat (Celîlî, Mükerrer Şekker, vr.18a)

Kaynakça


Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf. Mükerrer Şekker. Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 3415.

Fidan, Zehra (2020). "Abdülcelîl Bin Yûsuf El-Akhisarî’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğüne Yaptığı Şerh: Şerh-i Seb‘atü Ebhur". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (25): 373-388.

Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Atıf Bilgileri


Yazar, Sadık. "MÜKERRER ŞEKER (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mukerrer-seker-celili-abdulcelil-b-yusuf. [Erişim Tarihi: 09 Nisan 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 EŞ-ŞERHÜ'L-MUSTAFFÎ FÎ FETHİ SÜKKERİ'S-SÂFÎ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdülcelîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
2 SEB'ATÜ EBHUR VE ŞERHİ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
3 ZUHRÜ'L-ÂHİRE (CELÎLÎ) Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
4 DÜRR-İ BAHRÎ (CELÎLÎ) Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
5 SEB'ATU EBHUR (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
6 SÜKKER-İ SÂFÎ (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
7 LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) Mahmud Cemaleddin el-Hulvî Diğer Özlem Şamlı
Görüntüle
8 AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) Za'îfî, Muhammed Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
9 KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) Feyzî-i Kefevî Prof. Dr. Adem Ceyhan
Görüntüle
10 ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) Iyânî, Cafer Iyânî Bey Prof. Dr. Osman Ünlü
Görüntüle
11 RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) Kefevî, Hüseyin ismail Aksoyak
Görüntüle
12 ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafa b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
13 HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) Mustafâ b. Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
14 HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) Mustafâ bin Bâlî Araş. Gör. Oğuzhan Et
Görüntüle
15 TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
16 KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) Şikârî Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür
Görüntüle