- Yazar Biyografisi (TEİS)
Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf - Madde Yazarı: Prof. Dr. Sadık Yazar
- Eser Yazılış Tarihi:1027/1617-18
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:17. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Lügat
- Yayın Tarihi:30/07/2022
MÜKERRER ŞEKER (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF)
üç dilli manzum sözlükCelîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf (d. 926/1520 - ö. 974/1566)
ISBN: 978-9944-237-87-1
16. yüzyılın ikinci yarısı ile 17. Yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadığı anlaşılan ve lügat sahasında yazdığı eserler ile dikkat çeken Abdülcelîl b. Yûsuf tarafından kaleme alınan üç dilli (Arapça-Farsça-Türkçe) manzum sözlüktür. Farklı sayıda beyitlerle ve muhtelif aruz bahirleri ile yazılan eser toplam 35 kıt’a ve 616 beyitten oluşmaktadır. Kıtaların tamamı gazel nazım biçimi gibi mukaffa bir beyitle başlamakta olup ilk 10 kıta giriş mahiyetindeki bölümlerden oluşmaktadır. Sözlüğün asıl kısmındaki her bir kıta Arap harflerine göre alfabetik olarak kafiyelenmiştir.
Ulaşılabilen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 3415 numarada yer almakta olup bu nüsha Çavuş-zâde diye tanınan Seyyid Alî b. Seyyid Hüseyin tarafından Rebiülevvel 1221 (Haziran 1806) tarihinde istinsah edilmiştir. Bu nüshaya göre eser besmele konusundaki Arapça bir kıt'a ile başlar. Hamdele ve tasliye bahsine tahsis edilen birer kıtadan sonra “sebeb-i nazm”a hasredilen kıta gelir. Arapça-Farsça-Türkçe mülemma bir yapıda olan bu kısımda evvela lügat ilminin öneminden bahseden nazım Sükker-i Sâfî ve Seb’at-i Ebhur isimli iki manzum sözlük kaleme aldığını belirtip bu eserinde de Arapça-Farsça-Türkçe yapıda bir sözlük kaleme aldığını ifade eder. Eserdeki beşinci kıta “keyfiyyeti’n-nazm”a ayrılmıştır. Bu kısımda eseri Sivas’ta müsellem iken kaleme aldığını belirtir. Altıncı kıtada devrin padişahı Sultan Osman (II. Osman), yedinci kıtayı da hamisi olduğu anlaşılan Mustafa Paşa’nın övgüsüne ayıran Celîlî diğer kıtalara göre hacimli olan sekizinci kıtayı münacat bahsine tahsis etmiştir. Dokuzuncu kıt'ada dua talebinde bulunan nazım onuncu kıtayı eserin ebced hesabına göre yazılış tarihini veren isimlendirmesine hasretmiştir. Burada yer verdiği “Oldukda tamâm adı Mükerrer Şekker oldı” mısrayıla eserine Mükerrer Şekker adını verdiğini açıkladığı gibi ebced hesabı ile eserin yazıldığı tarihi bir beyitle vermiştir. Haşiyede yaptığı şerh ile bu tarih beytini çözümleyen nazım eserini 1027/1617-18 yılında yazdığını belirtmiştir.
Eserin eldeki bu tek nüshasının haşiyesinde müellif tarafından yazıldığı anlaşılan minhuvat notları yer almakta olup bu notlar eserdeki bazı kelimelere yönelik filolojik ve semantik izahlardan oluşmaktadır. Eser üzerine yapılmış bir çalışma tespit edilememiştir.
Şairin biyografisi için bk. "Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi ". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/celili-abdulcelil-efendi
Eserden Örnekler
El-Kıt’atü’l-Âşiretü fî Târîhi’l-Kitâbi ve İsmihî min Bahri’l-Hezeci’l-Mekfûfi’l-Ahrebi’l-Mahzûf
Dökdise kalem şimdi ma’ânî dürerinden
Nazm-ile ziyâd oldı behâsı degerinden
Mevzûn u musammat ki cevâhirle müzeyyen
Bezl oldı sana anla ma’ânî kemerinden
Su gibi gözüm nûrı sen eyle anı ezber
Kalmaya dilün üzre cehâlet kederinden
Dünyâya gönül virme ola sende mükemmel
Aldanma mehâbîb ü derâhîm ü zerinden
Mevt-ile kişi her ne kadar kim ola mensî
Hayr-ile anar anı niçe kes hünerinden (Celîlî, Mükerrer Şekker, vr.8b)
…
El-Kıt’atü’s-Sâlisete Aşere fî Kâfiyeti’t-Tâ’i min Bahri’r-Remeli’l-Müseddesi’l-Maksûri
Kaz eriş bet hem çiriş bet esb at
Bil biyendâzeş dimekdür anı at
Hink boz at hink gök at bura at
Hem tekâver yorga at kavm tat
Bil semend oldı kula at yağız at
Bil kümeyt oldı turı at çâş tat (Celîlî, Mükerrer Şekker, vr.18a)
Kaynakça
Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf. Mükerrer Şekker. Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 3415.
Fidan, Zehra (2020). "Abdülcelîl Bin Yûsuf El-Akhisarî’nin Arapça-Türkçe Manzum Sözlüğüne Yaptığı Şerh: Şerh-i Seb‘atü Ebhur". Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (25): 373-388.
Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
| # | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | EŞ-ŞERHÜ'L-MUSTAFFÎ FÎ FETHİ SÜKKERİ'S-SÂFÎ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdülcelîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 2 | SEB'ATÜ EBHUR VE ŞERHİ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 3 | ZUHRÜ'L-ÂHİRE (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 4 | DÜRR-İ BAHRÎ (CELÎLÎ) | Celîlî, Abdü’l-celîl Efendi | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 5 | SEB'ATU EBHUR (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) | Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 6 | SÜKKER-İ SÂFÎ (CELÎLÎ, ABDÜLCELÎL b. YÛSUF) | Celîlî, Abdülcelîl b. Yûsuf | Prof. Dr. Sadık Yazar |
Görüntüle | ||
| 7 | LEMEZÂT-I HULVİYYE EZ LEMEÂT-I ULVİYYE (MAHMUD CEMALEDDİN HULVÎ) | Mahmud Cemaleddin el-Hulvî | Diğer Özlem Şamlı |
Görüntüle | ||
| 8 | AHBÂRÜ’L-'İBER (ZA’ÎFÎ, MUHAMMED) | Za'îfî, Muhammed | Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan |
Görüntüle | ||
| 9 | KIRK HADİS TERCÜMESİ (FEYZÎ-İ KEFEVÎ) | Feyzî-i Kefevî | Prof. Dr. Adem Ceyhan |
Görüntüle | ||
| 10 | ZÜBDETÜ'N-NESÂYİH VE UMDETÜ'T-TEVÂRÎH (IYÂNÎ) | Iyânî, Cafer Iyânî Bey | Prof. Dr. Osman Ünlü |
Görüntüle | ||
| 11 | RÂZ-NÂME FÎ MENÂKIBİ'L-ULEMÂ VE'L-MEŞÂYİH VE'L-FUZELÂ (KEFEVÎ HÜSEYİN) | Kefevî, Hüseyin | ismail Aksoyak |
Görüntüle | ||
| 12 | ES-SEYFÜ'L-MESLÛLÜ FÎ ŞERHİ'R-RESÛLİ (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafa b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 13 | HADÎS-İ ŞERÎFLER MECMUASI (MUSTAFÂ b. BÂLÎ) | Mustafâ b. Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 14 | HÂŞİYE ALÂ ŞERHİ MİFTÂH (MUSTAFA b. BÂLÎ) | Mustafâ bin Bâlî | Araş. Gör. Oğuzhan Et |
Görüntüle | ||
| 15 | TUHFE-İ ŞEMSÎ (ŞEMSÎ) | Şemsî, İsfendiyar-zâde Şemsî Ahmed Paşa | Prof. Dr. Yunus KAPLAN |
Görüntüle | ||
| 16 | KARAMAN-NÂME (ŞİKÂRÎ) | Şikârî | Araş. Gör. Mizan Coşkun Özgür |
Görüntüle |