Karakaş-zâde Ömer’in dinî ve tasavvufi eseri. İslâm dini, tasavvuf ve tarikatlar konusunu ele alan Mir'âtü'l-Uşşâk ve Nûru'l-Ahdâk; mukaddime, dört bâb ve hatime bölümlerinden oluşmaktadır. Mukaddime bölümü hamdele ile başlar. Karakaş-zâde ardından vahdet-i vücut nazariyesine göre, varlık âlemi ile Hz. Âdem’in yaratılışını anlatır. Devamında mecazî aşktan kurtulmak için Tanrı’ya yakarışta bulunur. Bunu na’t bölümü izler. Akabinde devrin padişahı I. Ahmed’in geleneğe uygun bir şekilde övüldüğü methiye bölümü gelir. Sebeb-i telif bölümünde ise Mir'âtü'l-Uşşâk ve Nûru'l-Ahdâk’ı hakiki aşkı anlatmak için Bursa’da kaleme aldığını belirtir.

Birinci bölüm, aşk konulu bir manzume ile başlayıp aşkın önemi ve bazı âlimlere göre tarifiyle devam eder. İkinci, üçüncü ve dördüncü bölümlerin konusu genel olarak hakiki aşktır. Buna bağlı olarak kanaat, tevekkül, sabr, fakr, güzel ahlak, marifet, tevazu ve erdem öne çıkan hususlardır.

Karakaş-zâde aşka dair düşüncelerini aktarırken Abdülvehhâb Şirânî’nin Mîzân’ından, Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden; İmâm Gazzâlî’den, Nûşîrevân’dan (kıyafetname vasfında) alıntılar yapmış; Hz. Ali, Sokrat, Hâtem-i Tay, Hoca Nasîr, Bâyezîd-i Bistâmî, Abdullah Şüsterî, Cüneyd-i Bağdâdî ile bazı sahabeleri anmış, Şemsiyye, Kâdirîlik gibi tarikatlar ile bazı önemli isimlerinden bahsetmiştir. Bunların yanı sıra “Tâ’ife-i Efrenc, Tâ’ife-i Türk, Tâ’ife-i Moğol, Tâ’ife-i Ekrâd, Tâ’ife-i Bosna, Tâ’ife-i Arnavûd, Tâ’ife-i Rus, Freng bilâdı, Tâ’ife-i Çerkes, Tâ’ife-i Hind” başlıkları altında bazı kavimlerin özelliklerine de yer vermiştir. Eserde hatime bölümünün hemen öncesinde Hz. Muhammed’in hilyesi de (vr. 154a) bulunmaktadır.

Yazar, ayrıca Mansûr gibi tasavvufî şahıslar etrafında teşekkül eden hikâyeler de anlatıp eserini Türkçe, Farsça, bazen de Arapça ferd, müfred, kıt’a ve mesnevi şeklindeki manzumelerle zenginleştirmiştir. Eserde ayet ve hadislerle söylenmek istenenler pekiştirilip klasik Türk şiirinin klişe ve benzetmeleriyle dolu sanatlı, secili ve süslü bir anlatım tercih edilmiştir.  

Mir'âtü'l-Uşşâk ve Nûru'l-Ahdâk, 6 Receb 1038/1 Mart 1629 tarihinde tamamlanıp Sultan I. Ahmed’e sunulmuştur. Eserin sekiz yazma nüshasını bulunmaktadır. Bir nüshası Milli Kütüphane Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi 06 Hk 55 numarada kayıtlıdır. Diğer nüshaları Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları E.H. 1278, Vatikan Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Vat. Turco 143, Mısır (Kahire) Hidiv Kütüphanesi Türkçe Yazmaları 8580 ve Tasavvufı Türkî 42, Fransa Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Schefer, Almanya Milli Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Ms.or.quart.1523 ve Ms.or.oct.2758 numaralarda kayıtlıdır (yazmalar.gov.tr). Esere dair henüz bir çalışma yapılmamıştır.

Yazarın biyografisi için bk. "Ömer, Karakaş-zâde Ömer b. Mehmed". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/omer-karakaszade-omer-mehmed