MİR’ÂT-I ÂLEM- NÜMÂ / MİR’ÂT-I SÛRET-NÜMÂ
sakiname
Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah (d. 1082/1671- ö. 1152/ 1739

ISBN: 978-9944-237-87-1


Subhî-zâde lakabıyla tanınan Feyzî’nin Heft-Seyyâre, Safâ-nâme, Aşk-nâme isimli mesnevileri ve Dîvân'ı ile birlikte Hamse'sini oluşturan eseri. Mesnevi, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan Köşkü 801 numarada kayıtlı müellif hattı olması muhtemel Hamse nüshasında, Dîvân ve Heft Seyyâre'den sonra 131b- 179b varakları arasındadır.

700 beyitten oluşan Mir’ât-ı Âlem-nümâ, "fe’ûlün fe’ûlün fe’ûlün fe’ul" vezni ile yazılmıştır. 32 fasıldan oluşan eser sakiname niteliğindedir. Bu açıdan Safâ-nâme ve Aşk-nâme ile birbirine yakın özellikler taşır. Eğlence meclislerinin anlatıldığı bu eserlerde zaman zaman tasavvufî unsurlar görülür. Mesnevilerdeki bütün fasılların son beyitleri tasavvufla ilgilidir. Meclis ve meclisle ilgili hususların tasvirleri de oldukça canlıdır. Gerçi bu tasvirler hayalî bir meclise ait olabilirler; ancak her faslın, tasavvufî bir beyitle bağlanması, konunun tasavvufla alakalandırılması, eserin “tasavvufî” bir eser olduğunu göstermez. Bu konuda Agâh Sırrı Levend’in isabetle vurguladığı gibi; “Sâkinâmeler veya bu vadide yazılan eserler, aynı zamanda mutasavvıfane olmak iddiasını da taşırlar. Gerçi ömürlerinde ağızlarına içki koymayan şairler gerek tasavvuf gerek sanat neş’esi ile bu vadide hayli manzumeler hatta sâkinâmeler yazmışlardır. Fakat sâkinâmelerin hepsini tasavvufî mahiyette addetmeye imkân yoktur. Bununla beraber şairler, sâkiden, meyden, mahbuptan bol bol bahsederken, yapılacak herhangi bir itiraza karşı açık kapı bırakmışlardır.” (1984: 320). Fasılların son beyitlerinde, eserini tasavvufla alakalandıran Feyzî’nin de bu tavır içerisinde olduğunu söylemek mümkündür (Alkan İspirli 2005:34).

İlk olarak Agah Sırrı Levend (1955) tarafından tanıtılan Mir’ât-ı Âlem-nümâ , Mehmet Arslan tarafından Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi ismi ile yayımlanmıştır (2008). Ayrıca eser üzerinde bir doktora tezi hazırlanmıştır (İspirli 1997).

Şairin biyografisi için bk. “Feyzî, Subhî-zâde”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/feyzi-subhizade



Eserden Örnekler


Getir sâkiyâ sâgar ü bâdeyi

Ayaklandur ammâ bu üftâdeyi


Kanı sâgar-ı cân-fezâ sâkiyâ

Gönül andan eyler safâ dâ'imâ


Getir nukl-ı bâde meded sâkiyâ

Dil-i zâra hasıl olurdı safâ


Arak sun meded sâki dil mürdedir

Humâr-ı elem ile pejmürdedir


Meded sâki hamyâzeden dil zebûn

Gönül tîg-i gam ile deryâ-yı hûn 


Kanı sâkiyâ bâde ile zücâc

Gönül itdi anın ile imtizâc


Mugannîleri hâzır it sâkiyâ

Yine ola zevk ile şevk ü safâ


Humâr ile sâki olup dil harâb

Yetişdir bana durma sahbâ-yı nâb


Şebâbun mahalli geçer sâkiyâ

Gelür mi ele fursatı dâimâ


Hazân irdi sâkî safâ vir dile

Pür olsun mey ile hemân bülbüle  (Alkan İspirli 2005: 13-14).

Kaynakça


Alkan İspirli, Serhan (2005). “Divan Edebiyatında Hamse ve Son Hamsemiz”. EJOS (Universiteit Utrecht),  8 (4): 1-37. 

Arslan, Mehmet (2008). Türk Edebiyatında Hamseler ve Subhîzâde Feyzî’nin Hamsesi. İstanbul. Kitabevi Yay.

İspirli, Serhan (1997). Subhîzâde Feyzî’nin Hayatı, Edebî Kişiliği ve Hamsesi (İnceleme-Tenkitli Metin). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi. 

Levend, Agâh Sırrı (1955). “Feyzî’nin Bilinmeyen Bir Hamsesi”.  Belleten, 143-152.

Uzun, Mustafa (1995). "Feyzî, Subhîzâde". İslâm Ansiklopedisi. C. 12. İstanbul: TDV Yay. 523.


Atıf Bilgileri


Alkan İspirli, Serhan. "MİR’ÂT-I ÂLEM- NÜMÂ / MİR’ÂT-I SÛRET-NÜMÂ". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/mir-at-i-alem-numa-mir-at-i-suret-numa. [Erişim Tarihi: 07 Mart 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 DÎVÂN (FEYZÎ) Feyzî, Subhî-zâde Feyzullâh Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
2 HEFT-SEYYÂRE Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
3 SAFÂ-NÂME Feyzî, Subhî-zâde Feyzullah Prof. Dr. Serhan Alkan İspirli
Görüntüle
4 AŞK-NÂME Feyzî, Subhî-zâde Doç. Dr. Necmiye Özbek Arslan
Görüntüle
5 MANZÛME-İ DURÛB-I EMSÂL (HIFZÎ) Hıfzî Dr. Öğr. Üyesi BAHANUR ÖZKAN BAHAR
Görüntüle
6 NA'T MECMÛ'ASI (HÜSEYİN AYVANSARÂYÎ) (Rıfat Kütük Şahsi Kütüphanesi) Ayvansarâyî, Hâfız Hüseyin Diğer Aybala Sena KÜTÜK
Görüntüle
7 DÎVÂN (KESBÎ /KİSBÎ) Kesbî/Kisbî, Kesbî Mehmed Efendi ismail Aksoyak
Görüntüle
8 TERCÜME-İ DURÛB-I EMSÂL-İ ARABİYYE (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullah Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
9 TERCÜME-İ LUTFU'T-TEDBÎR fî SİYÂSÂTİ'L-MÜLÛK (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
10 TERCÜME-İ EL-BERKU’L-YEMÂNÎ FÎ FETHİ’L-OSMÂNÎ (KUDSÎ, ABDULLÂH EFENDİ) Kudsî, Abdullâh Efendi Prof. Dr. Sadık Yazar
Görüntüle
11 DÎVÂN (TEKİRDAĞLI AHMED LÜTFÎ) Lütfî, Ahmed Lütfî Efendi Diğer Ahmet Serdar Erkan
Görüntüle
12 MÜSTEVCEBÜ’L-HALÂS FÎ TEFSÎR-İ SÛRETİ’L-İHLÂS (TÂHİR, MEKKÎ-ZÂDE MEHMED) Tâhir, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendi (?/? – ö. 1128/1716) Dr. Öğr. Üyesi Oğuzhan UZUN
Görüntüle
13 AHSENÜ'L-HABER MİN KELÂMİ SEYYİDİ'L-BEŞER (VÂSIF, ŞA'BÂN-ZÂDE ABDULLÂH VÂSIF ÇELEBİ) Vâsıf, Şa'bân-zâde Abdullâh Vâsıf Çelebi Diğer Nükran ERBAŞ
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed İkbâl Güler
Görüntüle
14 DÎVÂNÇE (ABDÎ / VASSÂF) Abdî (Vassâf), Abdullâh Efendi Prof. Dr. İbrahim Halil Tuğluk
Görüntüle