MİFTÂH-I FÜTÛHÂT (HÂKÂNÎ)
manzum kırk hadis tercümesi
Hâkânî, Mehmed Beg (d. ?/? - ö. 1015/1606)

ISBN: 978-9944-237-87-1


Hakânî Mehmed Bey tarafından kaleme alınan manzum kırk hadis tercümesi. 1612'de yazılmaya başlanan Miftâh-ı Fütûhât 1613'te tamamlanmış ve sadrazam Cigala-zâde Sinân Paşa’ya sunulmuştur. Eserin beyit sayısı nüshalara göre değişkenlik göstermekle birlikte ortalama 3500 beyit civarında olduğunu söylemek mümkündür.

Hakânî Mehmed Bey, müfte’ilün müfte’ilin fâ’ilün kalıbıyla kaleme aldığı Miftâh-ı Fütûhât'ı yazma sebebinin -diğer kırk hadis tercümelerinin de yazma gerekçesi olarak dillendirilen-, “Dinî emirlerle ilgili ümmetimden kim kırk hadis ezberlerse, Cenabı Allah o kimseyi kıyamet gününde âlimler ve fakihler zümresiyle (birlikte) diriltir” mealindeki hadisin müjdesine mazhar olmak olduğunu ifade eder.  

Miftâh-ı Fütûhât'ta toplum hayatı, ahlak, ibadet, adalet, itikat, iman ve diğer konularda seçilmiş hadislere yer verilmiştir.  Miftâh-ı Fütûhât'ta seçilen kırk hadisin manzum çevirisi yapılırken, ya müstakil bir hadis ya da uzun bir hadisin mesaj niteliğinde olan bir bölümü alınmış; her hadis 10 beyitlik bir tercümeden sonra konuya uygun manzum bir hikâye ile şerh edilmiştir. Bu eklenen hikayeler eseri kaynak metne bağlı kalan çeviri olmaktan çıkararak genişletilmiş tercüme noktasına taşımıştır. 

Hakânî Mehmed Bey, Miftâh-ı Fütûhât'ı yazarken Arap Fars ve Türk Edebiyatında yazılan kırk hadisler/hadis-i erbainleri örnek almıştır. Miftâh-ı Fütûhât türünün başarılı örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Otuz üç nüshası bulunan eser üzerine, 5 nüshası karşılaştırılarak Müzahir Kılıç tarafından bir yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (1993). 

Şairin biyografisi için bk. "Hakânî, Mehmed Beg". Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hakani-mehmed-beg 

Eserden Örnekler


Baş taraftan

Bismillahirrahmânirrahîm

Sırr-ı ehâdis-i Kelâm-ı Kadîm


Virse nola zemzeme-i besmele

Kubbe-i çerh-i felege velvele


Besmelenüñ meddîdür ey hûb fen

Habl-i metîn-i kerem-i zü’l–minen


İrmege ol bâb-ı ulû’l-’izzete

Besmele bir vâsıtadur ümmete (Kılıç 1993: 34)


Son

Gurre-i şa‘ban olıcak hoş-nümâ

İtdi biñ onbirde aña ibtidâ


Çün sene-i hicrete hayrü’l-beşer

Oldı biñ on bir iken isnâ ‘aşer


Sâl hisâbını iletdi yine

Mâh-ı rebî‘in on ikincisine


Çün şeb-i mevlûd-ı cenâb-ı habîb

İrdi ‘aleyhı’s-salavâtü’l-mucib


Haclet ile kaddimi "lâm" eyledüm

Tercümede hatm-ı kelâm eyledüm


Toğduğı günlerde o bedr temâm

Buldı risâlem şeref-i ihtitâm (Kılıç 1993: 301)

Kaynakça


 Berki, A. Himmet (1987). 250 Hadis Terceme ve İzahı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay.
 Bursalı, Mehmet Tahir (1972). Osmanlı Müellifleri. C.2. İstanbul: Yaylacık Matbaası. 171.
 Karahan, Abdulkadir (1991). İslâm Türk Edebiyatında Kırk Hadis. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay. 
 Kayabaşı, Bekir (hzl.)(1997). Kafzâde Fâizi’nin Zübdetü’l-Eş’ar'ı. Doktora Tezi. Malatya:  İnönü Üniversitesi.
 Kılıç, Müzahir (hzl.) (1993). Miftâh-ı Fütûhat, Hadis-i Erbain Manzûm Tercümesi. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
 Külekçi, Numan (hzl.)(1988). Hilye- Hakânî Mehmed Bey. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yay.
 Muallim Nac. (1986). Osmanlı Şairleri. hlz. Cemal Kurnaz. Ankara: KTB Yay.
 Muhyiddin Nevevi (1972).  Riyâzu’s-Sâlihîn. C. 1-2-3. Çev. Hasan Hüsnü Erdem. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay.
 Özek, Ali (hzl.) (1967). Celâleyn Tefsirinden Tebâreke ve Amme Cüzü İle Nevevi Kırk Hadisi. İstanbul: Salah Bilici Kitabevi.
Pala, İskender (hzl.) (1992) Hilye-i Saadet. İstanbul: Diyanet Vakfı Yay.
Pekolcay Necla (1976). İslâmi Türk Edebiyatı. Cilt. 2. İstanbul: İrfan Yay.  96-98
 Uzun, Mustafa (1997) "Hakani Mehmed Bey". İslâm Ansiklopedisi. C. 15. İstanbul: TDV Yay. 167-168.
 Yöntem, Ali Canip (l944) "Hâkâni Mehmed Bey". Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (2): 1-2.
 Yöntem, Ali Canip (l945) "Hâkâni". İslam Ansiklopedisi. C.5/1. İstanbul: MEB Yay. 

Atıf Bilgileri


KILIÇ, Müzahir. "MİFTÂH-I FÜTÛHÂT (HÂKÂNÎ)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/miftah-i-futuhat-hakani. [Erişim Tarihi: 13 Mayıs 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 HİLYE-İ SA'ÂDET (HÂKÂNÎ) Hâkânî, Mehmed Beg Prof. Dr. Mehtap Erdoğan Taş
Görüntüle
2 DÎVÂN (HÂKÂNÎ) Hâkânî, Mehmed Beg Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
3 DÎVÂN (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
4 MÜNŞE’ÂT (CA’FER) Ca’fer, Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dr. Fatma Meliha Şen
Görüntüle
5 TERCEME-İ CÂMEŞÛY-NÂME (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Dr. Öğr. Üyesi Ozan Kolbaş
Görüntüle
6 KİTÂB-I TÂLİ'-İ MEVLÛD / TÂLİ’-İ MEVLÛD-İ KEBÎR (FİRDEVSÎ) Firdevsî, Şerefeddîn Mûsâ, Uzun Firdevsî, Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl, Türk Firdevsî Doç. Dr. Himmet BÜKE
Görüntüle
7 HEŞT BİHİŞT / KİTÂBÜ’S-SIFÂTİ’S-SEMÂNİYYE FÎ ZİKRİ’L-KAYÂSIRETİ’L-OSMÂNİYYE (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlîsî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
8 ŞERH-İ MESNEVÎ-İ MA’NEVÎ (İDRÎS) İdrîs, İdrîs-i Bitlisî Doç. Dr. ADNAN OKTAY
Görüntüle
9 ŞEHRENGÎZ DER-MEDH-İ CÜVÂNÂN-I EDİRNE / ŞEHRENGÎZ-İ EDİRNE (MESÎHÎ) Mesîhî, Îsâ Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
10 DÎVÂN (ŞÂMÎ) Şâmî, Şâmlıoğlu Mustafâ Bey Prof. Dr. Yunus KAPLAN
Görüntüle
11 HEFT PEYKER (ABDÎ) Abdî Dr. Öğr. Üyesi ASLI AYTAÇ
Görüntüle
12 CEMŞÎD Ü HURŞÎD (ABDÎ) Abdî Prof. Dr. Adnan Ince
Görüntüle