Murâd-ı Buhârî’nin çeşitli yerlerde gerçekleştirdiği sohbet ve vaazlarını bazı müridlerinin bir araya getirerek oluşturduğu eseri. Eser, Seyyid Muhammed Murâd-ı Buhârî’nin sohbetlerini bazı halifelerinin kaleme aldığı “Mesmû’ât” ve “Sohbet-nâme” isimlerini verdikleri risâleler meydana getirmişlerdir. Eserde çeşitli dinî ve tasavvufi konular ele alınmıştır. Bunlar arasında vakit ve afetleri, ilim, nefs-i natıka, letâif-i hams, nübüvvet, Allah’ın sıfatları, istiğrak, mücahede, ibadet, akıl, his, muhabbet, zikir ve fikir, sabır, sahv-sekr, akıl ile kalp, Allah’ın isimleri, inziva, ihtilat, azimet, ruhsat, sohbet, vahdet-i vücûd, vahdet-i şühûd, fıtrat, vb. gibi konulara değinilmiştir. Müellif konuları açıklarken her zaman olduğu gibi delil olarak da Kur’an-ı Kerim’den örnekler vermeyi ihmal etmemiştir (Şimşek 2004: 128-129).

Açıkladığı konuları örnekler vererek daha iyi anlaşılması için gayret göstermiştir. Bunlarla ilgili birkaç örnek vermek gerekirse; “Vakti ganîmet bilmek gerektiğinden, vaktin afetlerinden biri, fısk, fücûr, şirk, küfür gibi bütün ayıpların ve kabahatlerin toplamı olan hevâdan meydana geldiğinden bahsetmektedir. Yine amelleri açıklarken de şöyle demektedir: “Ameller üç çeşittir: Biri, insanın isteyerek yaptığı işlerdir. Biri, istemediği halde yaptığı işler, biri de, istediği halde yapamadığı işlerdir. Bu, şöyle bir misalle anlatılır: Bir kimse çarşıdan ekmek almak istese bütün kuvvetleri ve hâsseleri ile bu işe teşebbüs eder. Ayağı ile yürür, gözü ile görür, kulağı ile işitir, aklı ile bilir. Hâsılı, bütün a’zâları ve hâsseleri ile hareket eder. Bunun neticesi, yemektir. Yemek ise tabii bir iştir. Yemekte, hayvanlar ile müştereklik vardır”. Bir diğer örnekte ise; “İnsana akıl ve his verildi. Bu ikisi, birbirine zıttır. Bunların arasında bir hâkim gereklidir. Şer’-i Şerîf, bu ikisi arasında hâkimdir. Bu sebeple yalnız bunlar yeterli değildir, peygamberliğe iman etmek gerekir. Kaderiyye fırkası yalnız hisse tâbi’ oldular. Cebriyye fırkası, yalnız akla tâbi’ oldular. Aklın, Allâhü Teâlâ’yı ispata mecâli yoktur. Bilir ki elbette bir Sâni’ ve Mûcid vardır. Yani, yoktan var eden bir yaratıcı vardır. Ama akıl bunun tarifinde âciz ve yetersizdir.” Başka bir örnekte de “Allâhü Teâlâ, insanın yüreğine rûh âleminden bir gönül yani kalp yerleştirmiştir. Bu gönlün; bilmek, tanımak, istemek, sevmek gibi hususiyetleri vardır. Meselâ, bu gönle birbirine zıt iki şeyin sevgisi sığmaz. Bu gönle, kendisini yaratanı bilmek, O'nu sevmek, rızasına kavuşmayı arzu etmek, Allâhü Teâlâ’nın rızasına kavuşmanın yolu olan Rasûlullah’a her bakımdan tâbi’ olmak, O'ndan başka her şeyden alâkayı kesmek, bu geçici dünyada kalp huzuru içinde vakti Allâhü Teâlâ’ya ibadetle geçirmek ve Allâhü Teâlâ’nın rızasına muvafık şekilde konuşmak layıktır” … gibi örnekleri görmekteyiz” (Ünal 2013: 48-49).

Eserin bazı yazma eser kütüphanelerinde nüshalarına rastlanılmaktadır. Bunların en mufassal olanı, büyük bir kısmını Karababa-zâde İbrâhîm Efendi’nin (1b-14a), bir kısmını Vâsıf Efendi’nin (14a-24a) ve bir kısmını da Kâğıtçı Muhammed Efendi’nin (25a-25b) kaleme aldığı ve “Mesmû’âtün Min Hazreti’ş-Şeyh Murâdi’n-Nakş-bendî ve Mektûbâtihî” adlı risâle olup, Süleymaniye Kütüphanesi, Veliyyüddîn Efendi Kısmı, 1780 numarada kayıtlıdır. Seyyid Muhammed Murâd-ı Buhârî Hazretlerinin sohbetlerini aynı anda birden çok halifesi veya talebesi yazıya geçirdiği için, farklı nüshalarda aynı sohbetlerden derlenen kayıtlar da mevcuttur. Bundan başka noksan nüshaları olmak üzere ve “Kelimât-ı Hikmet ve Sohbet-nâme” adlarıyla kayıtlı, gerek Vâsıf Efendi’nin ve gerekse İbrahim Efendi’nin sohbet meclislerinde tutmuş oldukları notların bir arada verildiği karma risalelerde mevcuttur. Bunlardan bazıları, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin Türkçe Yazmaları, No: 964/2, 2b-11a; 12b-18a varaklarında kayıtlı risâle, Ayrıca Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Mahmud Efendi Bölümü, No: 3152; yine Süleymaniye Kütüphanesi, Tekkeler-Murad Bölümü, No: 256, vr. 51b- 64b’da kayıtlı nüshaları da vardır (Ünal 2013: 46).

Murad-ı Buhârî’nin biyografisi için bk. “Murâd-ı Buhârî”. Türk  Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/muradi-munzavi