Âşık Paşa soyundan gelen, şiirlerinde Âşıkî mahlasını kullanan Dervîş Ahmed’in eseridir. Soy bakımından Âşık Paşa’ya dayandığından Âşık Paşazâde diye anılmış, yazdığı tarih kitabı da aynı isimle yad edilmiştir. Eserin asıl adı Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osmân olduğu halde asıl ismi bir tarafa bırakılarak, Tevârih-i Âl-i Osmân, Âşık Paşazâde Târihi ve Osmanoğulları’nın Târihi gibi isimlerle yayımlanmıştır. Asıl olarak 170 bölümden meydana gelen eserin bölüm sayısı, eklerle birlikte 183’e çıkar. Ek bölümler, asıl eser yazıldıktan sonra başkaları tarafından ilave edilmiştir. 889/1484-85 yılında yazılan Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osmân gerçek ve sarsılmaz bir tarih bilinci ile yazılmıştır. Bunda Âşık Paşazâde Dervîş Ahmed’in içinde bulunduğu hayatın da büyük tesiri vardır. Her şeyden önce daha yirmi yaşlarında Sultan Birinci Mehmed Çelebi ordusunda Geyve’de iken misafir kaldığı Yahşı Fakıh’ın evinde Osmanlı tarihini Yıldırım Bâyezîd devrinin sonuna kadar okumuş böylece ilk tarihî bilgilere sahip olmuştur. Bu durum Âşık Paşazâde Târihi için temel olmuştur. Bundan sonraki kısımda devlet adamlarından olan Şeyh Edebalı’nın oğlu Mahmûd Paşa’dan bazı olayları dinlemekle tarih bilgisini genişleten yazar, üçüncü olarak Ankara Savaşına katılan Yıldırım Bâyezîd’in has solaklarından Koca Nâ'ib diye namlı birinden sorup öğrendiklerine de eserinde yer vermiştir. Ayrıca bir tarihçi olarak Âşık Paşazâde, Sultan Birinci Mehmed’den itibaren Fâtih Sultan Mehmed devrine gelinceye kadar İkinci Murâd da dâhil üç padişahın savaşlarına katılmış ve tarihi yapanlarla ortaya çıkan hadiseleri tarihleri ile yazarak, kalem diline vermiştir.

Menâkıb u Tevârih-i Âl-i Osmân, bizzat okuma, dinleme ve yaşayarak görmeye dayanan bir eser olup, yazar okuduklarını, dinlediklerini, görüp yaşadıklarını daha çok bir menkıbe havasında anlatmıştır. Padişahlara yakınlığı sebebi ile özel durumların da anlatılması esere ayrı bir canlılık vermektedir. Bunun yanında, savaşlar bir tarafa, yazarın Timur Han’ın Anadolu’daki beyliklerin beyleri ile görüşmesi, Fatih’in çevresinde bulunan Akşemseddîn, Akbıyık, Şeyh Vefâ gibi manevi zenginliği olan kimselerle ilişkisi, kız görme, gelin alma, evlenme ve sünnet merasimleri, ziyafetler, komşu devlet ve beylerle olan münasebetler, hediyeleşmeler yanında padişahların davranışları eserin canlılığında rol oynayan başka unsurlar olarak görülür. Kadılarla ilgili meseleler, o devir Anadolu beyleri ile ilgili alaycı ve hiciv yönlü hikâye ve benzetmeler eserin üslubuna ayrı bir çekicilik getirmiştir. Bütün bunlar göz önüne alınınca Menâkıb u Tevârîh-i Âl-i Osmân’ın, gerçeklere bağlı, tarihî hikâyelere, anlatı ve hatıralara dayanan bir eser olduğunu belirtmek gerekir.

Âşık Paşazâde Târihi, yazarı bilinen ilk Osmanlı tarihidir. Yazar, dostlardan bir topluluğun ansızın gelip Osman soyunun tarih ve güzel hikâyelerinden söz açmaları ve kendisine sorular sormaları üzerine tarihini anlatmaya veya yazmaya başlamıştır. Eserin başında Osmanlı sülalesinin şeceresi verilmiş ve bu Türk boyunun Anadolu’ya gelmeden önceki maceraları anlatılmıştır. Arkasından Anadolu’ya gelişleri, kaç bölük oldukları, hangilerinin burada kaldığı ve bunların Türk tarihinde oynadıkları roller Süleymân Şâh’tan II. Bâyezîd devrine kadar bütün ayrıntılarıyla anlatılmış ve her bölümün sonunda hadiselerin tarihi de verilmiştir. Eserde dikkat çeken bir başka durum, konulara göre şiirlere yer verilmesidir. Bu durum daha ziyade idarenin değişmesi ve yeni padişahın başa geçmesi üzerine görülür. Benzer durumlar savaş sonrası bahislerde de karşımıza çıkar. Ayrıca eserde rüyaların da büyük bir yeri ve payı vardır.

Menâkıb u Tevârih-i Âl-i Osmân’ın şimdilik on iki nüshası vardır. Bunlar, Tornberg Katalogu'nda 279 numarada gösterilen Uppsala, Murdtman, Prusya Devlet Kütüphanesi’nin Şark Yazmaları kısmında 2448 numarada kayıtlı Berlin nüshası, Dresden Kral Kütüphanesi Şark Yazmaları Katalogu’nda 60 numarada kayıtlı Dresden nüshası, Nikolsburd (Mahren) Şatosu’nda bulunan Prens Ditrichstein Kütüphanesi’ndeki nüsha, Vatikan nüshası, Ezher Camii’ndeki Mısır nüshası, 118 numara ile gösterilen Paris nüshası, İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi 478 ve 1504 numaralarda kayıtlı İstanbul nüshaları ile Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar, 4954 numarada yer alan nüshalar olarak bilinmektedir. Ahmed Vefik Paşa’nın gördüğü nüsha ise kayıptır. Ayrıca eserin Oxford, Viyana ve Paris’te eksik nüshaları da bulunmaktadır. Bunlarla birlikte eserin bilinen nüsha sayısı on beşe ulaşmaktadır.

Âşık Paşazâde Tarihi’nin yapılan dört neşri vardır. Bunlardan birincisi Ali Bey tarafından yapılmış olup (1332) baskıda Müze-i Hümâyûn adı ile de anılan İstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi’ndeki 498 numaralı nüsha esas alınmıştır. İkinci olarak Giese karşılaştırılmalı bir çalışma yapmıştır (1929). Her iki yayın da eski harflerle yapılmıştır. Nihal Atsız Çiftçioğlu bu iki yayını karşılaştırarak 1947 yılında üçüncü bir yayın yapmıştır. Bunların dışında Kemal Yavuz ile Yekta Saraç tarafından İstanbul Arkeoloji Müzesi, 1504 numarada kayıtlı nüsha ile Süleymaniye Kütüphanesi, Yazma Bağışlar’da bulunan 4954 numaralı nüshaya dayanılarak Âşık Paşazâde, Osmanoğulları’nın Tarihi adı ile eserin dördüncü bir neşri yapılmıştır. Ayrıca Gökkubbe Yayınları bu neşrin başka baskılarını da gerçekleştirmiştir.