MENÂKIB-I ŞEYH MECDÜDDİN VE ÂDÂB-I SÂLİKÎN (İBN-İ İSA)
menkıbe
İbn-i İsa, İlyas Saruhanî (d. 902/1496-1497 - ö. 961/1553-1554)

ISBN: 978-9944-237-87-1


İbn-i İsa,'nın menkıbe türünde eseri. Babasının vefatında hazır bulunan halifeleri, mürit ve dostları, İbn-i İsa'ya gelerek telif bir kitap yazmasını ve kitapta Şeyh İsa'nın doğduğu günden vefatına kadar hayatının her dönemi başta olmak üzere silsilesi, halifeleri, menakıbı ve adabı gibi konuları işlemesini isterler. İbn-i İsa, eseri bu istek üzerine kaleme alır. Bu nedenle eser, müellifin babasının yaşamının farklı dönemlerine ait eğitimi, tasavvufa yönelmesi, seyr-i süluku, evliliği, Eşrefoğlu Rumî gibi mutasavvıflarla bağları, seyahatleri ve bilgisine sahip olduğu ilimler gibi konularda ayrıntılı bilgiler içerir. Müellifin sunduğu bu bilgiler, klâsik biyografi kaynaklarında kaydedilen malumatın yetersizliği de göz önüne alındığında dikkat çekici bir önem kazanır. İlk elden yazılmış biyografik bir eser olan Menâkıb-ı Şeyh Mecdüddin ve Âdâb-ı Sâlikîn, içerdiği bilgilerin yanı sıra Bayrami tarikatının kabulleri, tarihî gelişimi, adabı, silsilesi hakkında da önemli bilgiler sunar. Menkıbelerde yer verilen sosyal hayat ve tasavvufla ilgili yorumlar, eserin değerini arttırır. Babasının menkıbelerini anlatan bu eser, 150 menkıbeden oluşur. Eserin son kısmındaki üç menkıbe ise kendisiyle ilgilidir. Bu üç menkıbenin kendi müritlerinden biri tarafından esere eklendiği tahmin edilmektedir.

Müellifin yaşadığı devrin dil kabulleriyle ilgili fikir verebilecek kullanımların olduğu eserde, özellikle tasavvufi meselelerin anlatımı sırasında zaman zaman mecazlı ifadelerin kullanılması dikkat çeker. Bununla beraber kişilerin gördükleri yönlendirici rüyalarla Müslüman olmaları örneğinde de görüldüğü üzere (Muslu-Küçük 2010: 52-53) klâsik ve tasavvuf edebiyatlarında ortak olarak görülen motiflerin eserde kullanılması da dikkat çeker.

Eserin yazma nüshaları İstanbul Belediye Kütüphanesi Osman Ergin Koleksiyonu 323 ve Akhisar Kütüphanesi Zeynelzade Bölümü 1793 numarada kayıtlıdır. Ankara Millî Kütüphane 06 Mil Yz A 9031 numarada kayıtlı nüsha eksiktir. Ayrıca eserin Manisa İl Halk Kütüphanesi, Kastamonu İlk Halk Kütüphanesi ve Mısır Millî Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Koleksiyonun’da da nüshalarının bulunduğu kaydedilmektedir (Hamarat 2015: 124). Eser, metin olarak 2003 tarihinde  yayımlanmıştır (Muslu-Küçük 2003). İkinci baskısı ise sadeleştirilerek 2010 yılında yayımlanmıştır (Muslu-Küçük 2010).

Şairin biyografisi için bkz.: “İbn-i İsâ, İlyas Saruhanî”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibni-isa-ilyas-saruhani


Eserden Örnekler


Tarîk-i Bayramî'de hilâfet seccadesine oturan azizlere gereken şudur ki dervişlerin yanında boş söz söylemeyeler, latife etmeyeler, çok gülmeyeler, nasihat ettikleri vakit kimsenin yüzüne bakıp söylemeyeler, elbise olarak ne bulursa giyeler, kesinlikle haram elbise giymeyeler ve sünnet-i evliya olarak tâc giyeler. Bir an tâcsız olmayalar. Beyaz şemle/sarık sarmak sünnet-i meşayıhtır. Siyah sarınmak pirlerimizde yoktur (Muslu-Küçük 2010: 60). 

Kaynakça


Hamarat, Zehra (2015).  Bayramî-Şemsî Tarikatı Menakıpnamelerinin Toplum Hayatına Etkileri Bağlamında Değerler Bakımından İncelenmesi, (Doktora tezi Tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

Küçük, Sezai-Ramazan Muslu (2003). Akhisarlı Şeyh İsa Menakıbnamesi XVI. Yüzyıl. Sakarya: Aşiyan Yayınları.

Muslu, Ramazan-Sezai Küçük (2010). Akhisarlı Şeyh İsa Menakıbnamesi (XVI. Yüzyıl). Akhisar: Akhisar Belediyesi Yayınları. 

Atıf Bilgileri


Sarıkaya, Erdem. "MENÂKIB-I ŞEYH MECDÜDDİN VE ÂDÂB-I SÂLİKÎN (İBN-İ İSA)". Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü, http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/menakib-i-seyh-mecduddin-ve-adab-i-salikin-ibn-i-isa. [Erişim Tarihi: 27 Şubat 2026].


Benzer Eserler

# Madde Yazar Madde Yazarı İşlem
1 ŞERH-İ ESMÂ-İ HÜSNÂ (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
2 FERÂHNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
3 FUSÛL-İ AŞERE (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
4 FUSÛL-İ SEB'A (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
5 KAVÂİD-İ TESHÎRAT (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
6 KIYAFETNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
7 KIYAMETNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
8 NUTK-I İBN-İ İSA (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
9 RUMÛZU'L-KÜNÛZ Fİ'L-CİFR (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
10 RİSÂLE-İ GÜLŞENÎ (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
11 RİSÂLE-İ İNSÂN (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
12 RİSÂLE-İ MUKANTARÂT (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
13 TABİATNÂME (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
14 TERCEME-İ MÜFREDÂT-I İBN-İ İSA (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
15 NÛRİYYE (İBN-İ İSA) İbn-i İsa, İlyas Saruhanî Doç. Dr. Erdem Sarıkaya
Görüntüle
16 RİSALE-İ TEVHÎDİYYE (İLÂHÎ) İlâhî, Şeyh Ahmed İlâhî Efendi Dr. Nuriye İnci
Görüntüle
17 ÂDÂB-I MES'ÛDÎ'YE HÂŞİYE (MÜ'MİN) Mü'min Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal
Görüntüle
18 MEVÂHİBÜ’L-HALLAK FÎ MERATİBİ'L-AHLÂK (NİŞÂNÎ) Koca Nişancızâde Celâlzâde Tevkii Mustafa Çelebi Efendi (ö. 975/1567) Doç. Dr. Nuran ÇETİN
Görüntüle
19 TARİKATNÂME (SÜNBÜL) Sünbül, Şeyh Yusuf Sünbül Sinan Efendi Araş. Gör. Dr. MUHAMMET AKİF TİYEK
Görüntüle
20 ER-RIHLETÜ’S-SENİYYE VE’L-VASIYYETÜ’L-BEHİYYE Lİ’L-FUKARÂİ’L-HALVETİYYE (ŞÂH VELÎ AYINTÂBÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Prof. Dr. Ali ÖZTÜRK
Görüntüle
21 ETVÂR-I SEB‘A (ŞÂH VELÎ AYINTABÎ) Şâh Velî Ayıntâbî, Askerî Öğretmen Cemile Sağır
Görüntüle
22 NAKDÜ'L-HÂTIR (ŞEMSÎ) Şemsî, Şemseddîn Sivasî (D. 926/1520 - Ö. 1006/1597) Öğretmen TALAT OLGUN
Görüntüle
23 MENÂKIB-I EMÎR SULTÂN/MENÂKIB-I CEVÂHİR ( YAHYÂ BİN BAHŞÎ) Yahyâ Bin Bahşî Dr. Öğr. Üyesi abdullah uğur
Görüntüle
24 MİRÂTÜ’L-ÂŞIKÎN (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle
25 TASAVVUF Bİ’T- TARİKAT (EROĞLU NÛRİ) Eroğlu Nûri Doç. Dr. FİDAN ÇERİKAN
Görüntüle