Akşemseddin’in (d. 792/1390 - ö. 863/1459) Göynüklü Emîr Hüseyin Enîsî tarafından kaleme alınan menakıbı. Sade bir dille yazılan eser, Akşemseddin ve yakınları hakkında bilgi veren en güvenilir kaynak sayılmaktadır. Eserde daha ziyade Akşemseddin’in yaşam öyküsü ve menkıbeleri aktarılmakla birlikte oğulları, torunları ve çevresi hakkında da bilgi verilmiştir. Eserin başında besmele, hamdele ve salvele özelliği gösteren kısa bir giriş vardır. Ardından sebeb-i telif ve dua gelir. Daha sonra Akşemseddin’in Hz. Ebubekir’e dayandırılan şeceresi ve babası Şeyh Kurtboğan Hamza hakkında bilgi verilir. Eserin devamında Akşemseddin’in hayatındaki dönüm noktaları (Osmancık Medresesinde müderris olması, medreseyi bırakıp tasavvuf yoluna girmesi, irşat için Beypazarı ve İskilip’e gitmesi, Göynük’e yerleşme hikâyesi vb.) hakkında bilgi bulmak mümkündür. Menkıbeler genellikle “rivâyet olınur ki” veya “hikâyet olınur ki” sözleriyle başlar. Eserde Akşemseddin’in pek çok kerameti aktarılır: Vefat edeceğini haber vermesi ve kendi vefatı için hazırlık yaptırması, cinlerle konuşması, şifalı otların dilinden anlaması, kör bir kızın gözünü açması, İstanbul’un fethi için Hz. Hızır ile görüşmesi, Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin kabrini bulması vb. eserde Akşemseddin’in çok yemek yememesi, ekmek kırıntılarını atmaması, bulamaç çorbasını sevmesi, mütevazı yaşam tarzı, saç-sakal ve yüzünün ak olması, çoğunlukla ak libaslar giymesi, saygı uyandıran heybeti gibi kişisel özelliklerini anlatan bölümler de vardır. Şeyhin eserleri hakkında da kısaca bilgi verilmiştir.

Eserde Akşemseddin ile Fatih Sultan Mehmed hakkındaki anekdotlar da aktarılmıştır: Akşemseddin’in, İstanbul’un alınışında gösterdiği manevi yararlar, Fatih Sultan Mehmed’in tasavvuf yoluna girmek istemesine ve Göynük’ü yeniden inşa teklifine olumsuz cevap vermesi vb. Hastalıklarına saray tabipleri tarafından çare bulunamayan Kazasker Süleyman Çelebi’yi ve Fatih Sultan Mehmed’in kızını tedavisi üzerinden Akşemseddin’in tabip ve eczacı yönü vurgulanmıştır. Akşemseddin’in mürşidi Hacı Bayram Velî ile ilgili birçok bölüm de vardır: Akşemseddin’in Hacı Bayram’a intisap etmesi, Hacı Bayram’ın vasiyetine bağlılığı, Hacı Bayram’ın hayatı ve yetiştirdiği talebeler vb. Ayrıca Akşemseddin’in tarikat silsilesi ve “Bayramiye”nin irşat usulü açıklanırken başka mutasavvıflar hakkında da (Şeyh Hâmid, İbrahim-i Tennûrî vd.) bilgi verilmiştir. Mensur olan eserde az da olsa şiir alıntılarına (Şeyhî’nin bir beyti, Hamdullah Hamdî’nin Yûsuf u Zelîhâ’sından beyitler vb.) rastlanır. Türk mesnevi edebiyatının Şeyhî, İbrahim-i Tennûrî, Hamdullah Hamdî gibi önemli temsilcileri hakkında bilgiler içeren eser, edebiyat tarihi açısından da değerlidir (Güneş 2011: 169-171).

Eserin sonunda Akşemseddin’in oğulları (Sadullah, Fazlullah, Nûrullah, Emrullah, Nasrullah, Nûru’l-Hüdâ, Hamdullah) hakkında bilgi veren bölümler bulunur. Özellikle Hamdullah Hamdî hakkında ayrıntılı bilgiler vardır: ana karnındaki Hamdî’ye Hz. Hızır’ın dua etmesi, Mevlânâ Abdurrahman Câmî’nin Göynük’e Hamdî’yi görmeye gelmesi, Hamdî’nin eserleri vb. Ayrıca Hamdullah Hamdî’nin oğlu Zeyneddin Çelebi ile Sadullah Çelebi’nin oğlu Abdülkâdir Çelebi hakkında biyografik bilgilere rastlanır. Menakıp, Enîsî tarafından Zeyneddin Çelebi’nin ölümüne tarih düşürmek için yazılmış bir kıtʽa ile sona ermektedir. Zeyneddin Çelebi 977/1569-70 yılında öldüğüne göre eser, 1569’da veya sonrasında yazılmış olmalıdır.

Eserin Mustafa Rahmî Paşazâde tarafından istinsah edilen bir nüshası 1302/1885’te 92 sayfa olarak basılmıştır. Eser, Ali İhsan Yurt tarafından Latin harflerine aktarılmış (1972), Mustafa S. Kaçalin tarafından bu yayının ikinci baskısı da hazırlanmıştır (1994). Eserin tenkitli metni önce Abdulbaki Keskin (1977), sonra Bilâl Aktan ve Mustafa Güneş tarafından hazırlanmıştır (2011). Metin Çelik’in yayınında ise menkıbelere konularına göre başlıklar eklenmiş ve kitabın sonunda metnin Arap harfli asıl şekli de verilmiştir (2016).