- Yazar Biyografisi (TEİS)
Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli - Madde Yazarı: Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı
- Eser Yazılış Tarihi:?
- Yazıldığı Saha:Anadolu-Osmanlı
- Edebiyat Alanı:Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı
- Dönemi:19. Yüzyıl
- Dili:Türkçe
- Alfabesi:Arap
- Yapısı:Manzum
- Niteliği:Telif
- Türü/Formu:Mesnevi
- Yayın Tarihi:03/09/2022
MEKTUP / EHİBBÂDAN BİR ZÂTA YAZILAN CEVÂB-I NÂME (KÂZIM PAŞA)
mektup, mesneviKâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli (d. 7 Şaban 1237 /29 Nisan 1822 - ö. 17 Ramazan 1307 /7 Mayıs 1890)
ISBN: 978-9944-237-87-1
Koniçeli Mûsâ Kâzım Paşa’nın mesnevi nazım biçimiyle kaleme aldığı manzum mektubu. Şairin Külliyât’ı içinde Ehibbadan Bir Zâta Yazılan Cevâb-ı Nâmedir başlıklı ve yedinci mesnevisi olan eser, aruzun "fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün" kalıbı ile yazılmış 199 beyitlik manzum bir mektuptur. "Ey ‘inâyetlü efendim cânım / Dâder-i ekrem-i ‘âli-şânım" beyti ile başlayıp "Diyelüm şevk ile sohbet bâkî / Söz tamâm oldı mahabbet bâkî" beyti ile tamamlanan mesnevi, yazmanın 180b-185a yaprakları arasında yer alır. İkinci dizenin bildirdiğine göre şair, “kardeşim” diyerek hitap ettiği bir arkadaşının yazdığı mektubun karşılığı/cevabı olarak bu mesneviyi kaleme almıştır. 129 ve 168. beyitlerden bu kişinin İzzet isminde biri olduğu anlaşılıyor.
Mektubun kompozisyonunda şu bilgilere yer verilmiştir: Şair vatanından ve dostların uzakta, aile ve ahbaplarının hasreti içerisinde olduğundan elemlidir. Muharrem ayının gelmesiyle bu üzüntüsü iki kat daha artmıştır. Tam bu sırada Hz. Yakup'a gelen müjde gibi kendisi de bir dostundan “Yûsuf-üslûb” (Geldi mânend-i beşîr-i Ya’kûb / Bana bir nâme-i Yûsuf-üslûb b. 21) bir mektup almış, bu mektubun sevinciyle aklı başına gelmiş ve elemden kurtulmuştur (b. 1-34). Şair gelen mektubun çok değerli olduğunu, hattı ve kâğıdından başlayarak, her nokta ve harfinin çok manalar içerdiğini söyleyerek harf simgeciliğinden yararlanıp her harfinin özelliğini divan şiirindeki klasik kullanımlarıyla ele almıştır (b. 35-54). Bu kısım ayrıca bir elif-nâme örneğidir. Daha sonra yine mektubun övgüsünü yapan şair, mektubu yazana duada bulunur (b. 55-63). Özellikle “ehibba-yı kiram”ın selam göndermelerinin (Siyyemâ cümle ehibbâ-yı kirâm / Eylemişler bana irsâl-i selâm) kendisini çok mutlu ettiğini söylemiş ve onlara da dua etmiştir (b. 64-65). Şair 66-92. beyitler arasında dostlarına kendi hâlinden söz etmiştir. “Hâk-i vatandan mehcûr” olduğunu anlaşılan şair çok üzüntülüdür ve göz yaşı dökmektedir. İçinde bulunduğu şartların çok kötü olduğunu, ihtiyaçlarını karşılayamadığını, “Rumili” denilen yerin içilecek suyunun dahi olmadığından yakınmış ve bulunduğu yerin bazı olumsuz özelliklerini sıralamıştır. Arkasından mektubu yazdığı kişiden dostlarına selamını bildirmesini istemiştir. 92. beyitte “bendene” ifadesini kullanan şair, mektubu yazdığı kişinin makamca daha üstte olduğunu saygı çerçevesinde ifade etmek istemiştir. 93-166. beyitler arasında, şairin dostları ve yakın akrabalarından olduğu tahmin edilen 23 kişinin adları söylenmiş, özellikleri vurgulanmış ve selam edilmiştir. Selam gönderilen kişilerden ilk beşinin adından önce “evvelâ, sâniyen, biri de, râbi’ân, hâmisen” ifadeleri kullanılmıştır.
Şairin kişilerin makam ve mevkilerini göz önünde bulundurarak yaptığı anlaşılan bu sıralamada selam gönderilen kişiler şunlardır: Hazret-i Şeyh [Mustafa], Sadullah, Mir Fehim, Mir Dürrî, Zühdî Beg, Hakkî, Mir Hamdî, Sıddîk Beg, Ahmed, İzzet, Mustafa Beg, Sâlim, Eşref, Ömer, Râcî, Nâcî, Mir Hayder, Hüseyin, İslâm, Ali Zülfî Ağa, Eyyûbî (merhum), Şükri Beg (merhum), Mir Cemal ve Mir Behcet’tir. Şair, "İrdi râh-ı sadede pây-ı sühan / Oldı zâhir mesel-i “vâfeka şen (b. 165)" beytiyle selam faslını bitirmiştir. 167-199. beyitleri mektubu yazdığı kişi olan Hazret-i İzzet’e ayırmış, onun övgüsünü yapmış, kendisine olan hürmetini tekrar dile getirmiştir. Şairin kendi ağzından söylenmiş ve dostları arasında haberleşme amacıyla yazdığı izlenimi uyandıran mektubunu bir çeşit “husûsî mektup” olarak kabul etmek mümkündür.
Eserin yeni harfli metni Bardakçı (2007)’nın çalışmasında yer almaktadır.
Şairin biyografisi için bk. “Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kazim-pasa-musa-kazim-koniceli
Eserden Örnekler
Ehibbâdan Bir Zâta Yazılan Cevâb-ı Nâmedir
Noktası cevher-i kân-ı ma’nâ
Harfi miftâh-ı cihân-ı ma’nâ
Hemzeler sûret-i fevvâre-i cân
Bâları kasr-ı dile şâdurvân
Tâları mihr ü kamer-pîrâye
Sâları necm-i süreyyâ-sâye
Cîmler çün şiken-i turre-i yâr
Mürg-i dil saydına dâyim der-kâr
Hâları hüsn ü cemâle nâzır
Hâlar âyîne-i şevka hâtır
Dâl idi devlet-i aşka dâlı
Dâmen-i pâk-i mahabbet zâlı
Râları reşk-i hilâl-i ebrû
Zâları gamze-i çeşm-i pür-gû
Sîni dendân-ı emel mir’âtı
Şîni şân ü şerefün merkâtı
[...]
Hem idüp bendene lutf u ekrem
Eyle ahbâba selâmum i’lâm
Evvelâ hazret-i Şeyhe mahsûs
Eylerem destin öpüp arz-ı hulûs
Ya’nî ol zât-ı kerâmet-’unvân
Mürşid-i ehl-i sülûk-ı devrân
Mustafâ-nâm u Alî-sîretdür
Hem Hüseynî vü Hasan-sûretdür
Harem-i cân u dilümde yeri var
Her nigâhumda birer peykeri var
İştiyâk-ı dilüm eyle i’lân
Nazar-ı himmetin itsün ihsân
Sâniyen hazret-i Sa’du’llâha
Gözümün nûrı o sâhib-câha
Söyle ihlâs-ı derûnum söyle
Gam-ı hecriyle cünûnum söyle
Hak bilür çâker-i sıdk-âveriyem
Âşık-ı sâdık-ı fermân-beriyem
Fürkati ömrümi itmekde tebâh
Nâye döndüm eleminden vallâh
Nûr-ı aynum biri de Mîr Fehîm
Zâde-i dâver-i zî-şân-ı kerîm
Gül-i sad-berg-i riyâz-ı emelüm
Cânumun cevheri ömrüm güzelüm
Mahrem-i râz-ı dil-i nâlânum
Başumun tâcı efendim cânum
Agladan gözlerimi hasretidür
Beni âşüfte iden hazretidür
Ana bu gönlümi takdîm iderüm
Basdıgı yerleri telsîm iderüm
Râbi’ân yâr-ı sadîk-i yek-tâ
Mîr Dürrî-i mekârim-ârâ
Mahrem-i râz-ı derûnumda o yâr
Hîç yokdur ana âlemde uyar
Hâk-i pâyına vekâletle varup
Tarafumdan bu risâletle varup
Di ki ey dürr-i vefânun sadefi
Gevher-i sıdk u safânun Necefi (Bardakçı 2007: 783; 786-787).
Kaynakça
Bardakçı, Ramazan (2007). Mûsâ Kâzım Paşa Hayatı, Sanatı, Külliyâtı. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri
Benzer Eserler
# | Madde | Yazar | Madde Yazarı | İşlem | ||
---|---|---|---|---|---|---|
1 | DÎVÂNÇE (KÂZIM) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
2 | MAKÂLÎD-İ AŞK (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Doç. Dr. Necdet Şengün |
Görüntüle | ||
3 | MERSİYE (TERKİB-BEND) VE KASÎDE (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
4 | MERSİYE[LER] (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
5 | MERSİYELER (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
6 | RİYÂZÜ'L-ASFİYÂ (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
7 | SEMERÂTÜ’L-İKBÂL (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
8 | SER-GÜZEŞT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
9 | KÜLLİYAT (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
10 | MANZÛME-İ MEFHÛME-İ AVÂMİL (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
11 | MANZÛME-İ MEFHÛME-İ BİNÂ (KÂZIM PAŞA) | Kâzım Paşa, Mûsâ Kâzım, Koniçeli | Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Bardakçı |
Görüntüle | ||
12 | DİVANÇE (VÂZIH) | Mustafâ Vâzıh | Araş. Gör. Giyasi BABAARSLAN |
Görüntüle | ||
13 | MEVRİDÜ’L-VÜSÛL FÎ MEVLİDİ’R-RESÛL (İBRÂHÎM ZİKRÎ) | İbrâhîm Zikrî | Prof. Dr. Mehmet Fatih Köksal |
Görüntüle | ||
14 | ED-DÜRERÜ'L-MÜNTAHABÂTÜ'L-MENSÛRE FÎ ISLÂHİ'L-GALATÂTİ'L-MEŞHÛRE / GALATÂT-I HAFÎD EFENDİ | Hafîd, Mehmed Hafîd Efendi | Doç. Dr. Ramazan Ekinci |
Görüntüle | ||
15 | TARÎKÜ'L-İHTİSÂR | Nûrî, Osman Hanyevî | Prof. Dr. Orhan Kurtoğlu |
Görüntüle | ||
16 | TUHFETU SABRÎ AN-LİSÂNİ BULGARÎ | Mehmed Sabrî | Dr. Öğr. Üyesi Özkan Uz |
Görüntüle | ||
17 | RAVZ-I VERD | Şâkir, Ahmed Paşa | Prof. Dr. Ramazan Sarıçiçek |
Görüntüle | ||
18 | KENZ-İ FUSAHÂ (ABBAS KEMÂL EFENDİ) | Abbas Kemâl Efendi, Kerküklü | Diğer Öznur ÖZER |
Görüntüle | ||
19 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Abdülkerîm Abdî Efendi | Prof. Dr. Beyhan KESİK |
Görüntüle | ||
20 | MEVLİD (ABDÎ) | Abdî | Doç. Dr. Hasan Kaya |
Görüntüle | ||
21 | DÎVÂN (ABDÎ) | Abdî, Şarkîkarahisarlı | Dr. Hacer SAĞLAM |
Görüntüle |